در اوج نثر و شعر
سعدی نامه با هدف پرداختن به ابعاد گوناگون زندگی و آثار و احوال سعدی شیرازی چندی است که از شبکه 4سیما پخش می شود. این برنامه نگاهی فراگیر به جوانب و ابعاد گوناگون حیات و آثار سعدی دارد
سعدی شاعر و نویسنده ای است بزرگ. ادیبی نوآور و خلاق. مردی فرهیخته که سودای معرفت او را از کویی به کویی و از شهری به شهری می کشاند و در دوری و اشتیاق یار غزلخوانش می کند و یا سیاحی که آرزومند دیدار آثار بدیع جهان است و طبعی خوش و روحی سرکش دارد... سعدی در واقع زندگی را در سایه نام دوست محو کرده است.
سعدی نامه دارای 2بخش است. قسمت هایی مستند که با گفتار راوی و تصاویر همراه است. در بخش دیگر فرهیختگان ادب درباره نوشته ها و سروده های ایشان به بحث می پردازند.
قسمتهای مستند و قسمتهای با کارشناسان و مهمانان برنامه بر این اصل متفق القول هستند که حکایت گلستان پنجره ای رو به زندگی می گشاید و گویی هر عبارتش از پس هزاران تجربه و آزمایش به شیوه ای یقینی بیان می شود.
گویی هر حکایت پیش از آن که وابسته به دنیای تخیل و نظر باشد، حاصل دنیای تجارب عملی است. شاید یکی از مهمترین عوامل دلنشینی پندها و اندرزهای سعدی در میان عوام و خاص وجه عینی بودن آنهاست اگر چه لحن و کلام و نحوه بیان هنرمندانه آنها نیز سهمی درماندگاری این نوع از آثارش دارد.
در مورد خلق بوستان و گلستان ، این برنامه در بخش روایت سعدی دقیق تر عمل می کند چرا که خلق آثار جاودانی همچون گلستان و بوستان در چند ماه ، بیانگر این نکته است که این شاعر بزرگ از چه مایه دانایی ، توانایی ، تجارب زندگی و عرفانی و ادبی برخوردار بوده است.
ایجاد تنوع صحنه ها در نوع ساختار سعدی نامه باعث می شود بیننده مشتاقانه برنامه را پی بگیرد و از لحن و بیان زیبای کارشناسان بیشتر بهره ببرد. لحن صمیمی و دوستانه مهمانان برنامه سعی دارد به سادگی نثر سعدی با بیانی دلنشین بر دل و جان بیننده بنشیند. روان و زلال. بی هیچ تمهید و مقدمه ای ، برقراری ارتباط با بینندگان را جستجو می کند. همین راه و رسم است که مخاطب را جذب می کند.
او را مشتاق می کند تا ادامه برنامه را پی بگیرد و آنچه را که در مورد سعدی می خواهد بداند، از مشاهده برنامه دریابد.
سعدی نامه پرده احساس را کنار می زند و از سر عقل و تامل در اشعار سعدی می نگرد و آنگاه در می یابد که شعر سعدی همه عاطفه محض است ، آنگاه ما به عنوان بیننده در می یابیم که شفافیت عنصر زبان در شعر او سهل و ساده امکان وجود نیافته است ، بلکه صیقل مداوم شعر، کوشش بی وقفه در عرصه زبان ؛ و استفاده از تمام عناصر که تعالی شعر را دامن می زنند به آثار او چنین سلامت و روانی سحرآفرین می بخشد. سعدی نامه با نگاهی نکته بین و ظریف اوضاع و احوال ادبیات ایران را در پیش از سعدی نیز تجزیه و تحلیل می کند.
پیش از سعدی ، آن زمان که غزل فارسی در کوره تلاش شاعرانی همچون فرخی ، سنایی ، خاقانی ، انوری و عطار گداخته بود، اما سعدی آن را چنان آبدیده و صیقلی کرد که نه پیش از وی قرینه و مشابهی برایش می توان یافت و نه بعد از وی ، کسی گامی بیشتر و پیشتر نهاد.
حضور و استفاده هنرمندان هنر آفرین و صاحبان بلاغت و شیوایی در بیان همچون استادانی فرزانه و عاشقان و شیفته گان تاریخ ادبیات ایران در چنین برنامه ای از سر اتفاق نبوده است چراکه هر کدام به خوبی سعدی شناسی ماهر و زبردست هستند.
گوش که به بیانات آنان می دهی ، مدهوش می شوی. به خاطر زیبایی کلام آنان و شیرینی موضوعی که آنان با سعدی نامه طرح می کنند.
آنان با شرح و برچیدن حکایاتی از سعدی ، گویی دنیا را به مقابل چشمانمان می آورند. آنان حکایات را از گلستان سعدی برمی چینند، به امید بوییدن رایحه طنز و ظرافتی که در آنها به کار رفته است.
سعدی از منظر این سعدی شناسان گاه ناصحی دردمند است که کجراهان ظلمت را به راستی و درستی می خواند و گاه منتقدی اجتماعی که به انتقاد از زمانه بدکنش می پردازد.
پیداست که در مورد سعدی این برنامه به نحوی گیرا می تواند برای مدتها حرفی برای گفتن داشته باشد و پرده از رازهای تازه ای از زندگی و آثار سعدی برکشد و پیش چشمانمان قرار دهد چرا که سعدی شاعری شوریده است و هر موجودی در نگاه او جلوه ای از وجود حقیقت عالم دارد.
چندی بود که ساخت و پخش چنین برنامه هایی از سوی سیما صورت نمی گرفت. خوشحالیم که باغ ادب و فرهنگ کشور از عطر و بوی سعدی نامه پر است. شاعری و خداشناسی که سالها می توان درباره وی و آثارش برنامه ها ساخت.
علیرضا آقابالایی 
گفت و گو
