به گزارش جام جم آنلاین، در یک مجتمع مسکونی، آسانسور قرار است کوتاه‌ترین مسیر میان طبقات باشد؛ فضایی مشترک که ساکنان هر روز بدون توجه به یکدیگر از آن عبور می‌کنند. اما وقتی مرگی مشکوک در چنین محیطی اتفاق می‌افتد، همین فضای آشنا می‌تواند به منشأ ترسی تبدیل شود که راه گریزی از آن نیست. فیلم «گربه» از چنین موقعیتی آغاز می‌کند؛ زنی جوان که با نگهداری از گربه‌ای بی‌صاحب، ناخواسته وارد زنجیره‌ای از اتفاقات مرموز می‌شود. آنچه این فیلم را برای بررسی جذاب می‌کند، فقط حضور یک روح یا مرگ‌های پی‌درپی نیست؛ بلکه پیوندی است که میان وحشت، ترس از فضا‌های بسته و مسئله رهاشدن حیوانات برقرار می‌کند.

گربه‌ای که قرار نیست مقصر ماجرا باشد
«گربه» محصول سال ۲۰۱۱ سینمای کره جنوبی و دومین فیلم بلند بیون سونگ ووک است. او که پیش‌تر فیلم «تسلی» (Solace) را در سال ۲۰۰۶ ساخته بود، در این اثر سراغ ترکیبی از وحشت فراطبیعی و معمای جنایی رفته است. فیلمنامه را جانگ یون‌می نوشته و پارک مین‌یونگ، کیم دونگ‌ووک، کیم یه‌رون و شین دااون بازیگران اصلی آن هستند.
داستان درباره سو-یون، آرایشگر حیوانات خانگی است که از دوران کودکی با ترس از فضا‌های بسته زندگی می‌کند. پس از مرگ مشکوک صاحب گربه‌ای به نام بیدانی در آسانسور، او مسئولیت نگهداری از این حیوان را می‌پذیرد. اما ورود گربه به خانه‌اش با کابوس‌ها و دیدن دختربچه‌ای مرموز همراه می‌شود. وقتی مرگ‌های دیگری در میان صاحبان جدید گربه‌ها اتفاق می‌افتد، سو-یون تلاش می‌کند ارتباط میان این حوادث را کشف کند.
انتخاب گربه به‌عنوان محور چنین داستانی، از همان ابتدا یک دوگانگی جالب ایجاد می‌کند. این حیوان در زندگی روزمره با لطافت، استقلال و آرامش شناخته می‌شود، اما رفتار غیرقابل پیش‌بینی و نگاه نافذش می‌تواند در موقعیت‌های خاص احساسی از ابهام ایجاد کند. بیون سونگ ووک نیز در گفت‌و‌گو‌های زمان تولید فیلم به همین دوگانگی اشاره کرده بود: گربه موجودی دوست‌داشتنی است، اما در عین حال ویژگی‌هایی دارد که می‌تواند برای یک روایت ترسناک مناسب باشد.
با این حال، اهمیت انتخاب او در این است که گربه را به دشمن انسان تبدیل نمی‌کند. فیلم به‌تدریج نگاه تماشاگر را از ظاهر ترسناک اتفاقات به سمت سرگذشت حیواناتی می‌برد که قربانی تصمیم‌های انسان‌ها شده‌اند. به همین دلیل، عنوان اصلی فیلم، «گربه؛ دو چشمی که مرگ را می‌بینند»، معنایی فراتر از یک عبارت دلهره‌آور پیدا می‌کند. گربه در این داستان شاهد اتفاقاتی است که انسان‌ها یا نمی‌بینند یا ترجیح می‌دهند از کنارشان عبور کنند.

در همین زمینه بخوانید:

نقد فیلم «مسیر مخفی»

نقد فیلم «طلا»

نقد فیلم «سایه قدرت»

پشت معمای مرگ‌ها؛ مسئله حیوانات رهاشده
یکی از نکات کمتر دیده‌شده درباره «گربه»، خاستگاه اجتماعی داستان آن است. گزارش مجله سینمایی «سینه۲۱» در جریان تولید فیلم در سال ۲۰۱۱ نشان می‌دهد که طرح اولیه فیلمنامه از یک حادثه واقعی در سال ۲۰۰۶ در یکی از مجتمع‌های مسکونی منطقه دونگبو ایچون‌دونگ کره جنوبی الهام گرفته شده بود. فیلمنامه اولیه نیز اثر فارغ‌التحصیلی جانگ یون‌می از مدرسه فیلم بود که پس از جلب توجه لی چانگ‌دونگ، وارد مرحله توسعه و بازنویسی شد.
این پیشینه اهمیت دارد؛ زیرا نشان می‌دهد فیلم از ابتدا فقط به دنبال ساختن یک داستان ترسناک با حضور گربه نبوده است. مسئله حیوانات بی‌سرپرست و رفتار انسان با آنها، بخشی از زمینه شکل‌گیری روایت بوده است.
در فیلم، ورود حیوانات به زندگی شخصیت‌ها اغلب با تصمیمی انسانی آغاز می‌شود؛ تصمیمی که می‌تواند از علاقه و دلبستگی سرچشمه بگیرد، اما مسئولیت‌های مشخصی نیز به همراه دارد. نگهداری از حیوان خانگی، برخلاف تصور برخی افراد، صرفاً یک تجربه عاطفی و سرگرم‌کننده نیست. این رابطه به مراقبت و تعهد نیاز دارد و بی‌توجهی به آن می‌تواند به رهاشدگی موجودی منجر شود که امکان دفاع از خود را ندارد.
بیون سونگ ووک در گفت‌وگویی که هنگام تولید فیلم با مجله «سینه۲۱» انجام داد، تأکید کرده بود که اثرش علاوه بر وحشت، به مسئله حیات و رفتار خودخواهانه انسان در نگهداری و رها کردن گربه‌ها نیز می‌پردازد. بنابراین، می‌توان بخشی از معنای اجتماعی فیلم را در همین فاصله میان علاقه به حیوانات و پذیرش مسئولیت واقعی آنها جست‌و‌جو کرد.
این لایه باعث می‌شود معمای فیلم صرفاً به پیدا کردن عامل مرگ‌ها محدود نماند. تماشاگر در کنار دنبال کردن سرنخ‌ها، با این پرسش نیز مواجه می‌شود که چه اتفاقاتی در زندگی حیوانات بی‌سرپرست رخ می‌دهد و چرا سرنوشت آنها تا این اندازه به تصمیم‌های انسان‌ها وابسته است.

چرا آسانسور و آپارتمان به عناصر اصلی وحشت تبدیل می‌شوند؟
ترس سو-یون از فضا‌های بسته، در طراحی موقعیت‌های داستانی نقش محوری دارد. این ویژگی شخصیتی صرفاً برای توجیه واکنش‌های هراسان او انتخاب نشده، بلکه به شکل‌گیری زبان بصری فیلم کمک می‌کند.
آسانسور، راهرو‌های ساختمان و فضا‌های محدود آپارتمانی، محیط‌هایی هستند که شخصیت‌ها امکان کنترل کامل آنها را ندارند. در چنین فضاهایی، فاصله میان احساس امنیت و گرفتار شدن بسیار کوتاه است. نخستین مرگ مشکوک در آسانسور اتفاق می‌افتد و پس از آن نیز ارتباط میان مرگ‌ها و محیط‌های بسته، به شکل‌گیری حس ناامنی کمک می‌کند.
نکته جالب‌تر در این زمینه، توجه به معماری محیط زندگی شخصیت‌هاست. در تحلیل منتشرشده از سوی شورای فیلم کره، به مجموعه‌های آپارتمانی معمولی و ساختمان‌هایی اشاره شده که از نظر ظاهری تفاوت چندانی با یکدیگر ندارند. این شباهت، تصویری از زندگی شهری ارائه می‌کند که در آن افراد در نزدیکی یکدیگر زندگی می‌کنند، اما لزوماً از وضعیت و مشکلات همسایگان خود اطلاعی ندارند.
این انتخاب با موضوع اصلی فیلم نیز ارتباط پیدا می‌کند. در چنین محیطی، حیوانات بی‌سرپرست و افرادی که تنها زندگی می‌کنند، می‌توانند در معرض نوعی نادیده‌گرفته‌شدن قرار بگیرند. بنابراین، فضا‌های بسته فقط ابزار ایجاد ترس نیستند؛ آنها به بخشی از جهان اجتماعی فیلم تبدیل می‌شوند.
در اینجا می‌توان میان ترس شخصی سو-یون و موقعیت حیوانات بی‌سرپرست نیز ارتباط برقرار کرد. هر دو در وضعیتی قرار می‌گیرند که امکان خروج آسان از شرایط ناامن را ندارند. این هم‌نشینی، لایه‌ای از معنای فیلم را شکل می‌دهد که در ورای تصاویر هراس‌آور آن قرار گرفته است.

پارک مین‌یونگ و دشواری بازی در برابر یک وحشت نامرئی
یکی از جنبه‌های جالب تولید «گربه»، شیوه بازی پارک مین‌یونگ در نقش سو-یون است. این فیلم نخستین تجربه سینمایی بلند او در مقام بازیگر اصلی بود و بخش زیادی از بار روایت را بر دوش شخصیتش قرار می‌داد.
نکته‌ای که در گزارش خبرگزاری یونهاپ از نشست معرفی فیلم در سال ۲۰۱۱ مطرح شد، به دشواری اجرای صحنه‌های وحشت مربوط است. پارک مین‌یونگ توضیح داده بود که در بسیاری از صحنه‌ها، بدون حضور بازیگر مقابل، رو به دیوار یا در برابر عروسک گربه‌ای که برای مشخص کردن محل چشم‌هایش از نوار قرمز استفاده شده بود، بازی می‌کرد. او همچنین گفته بود که حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد صحنه‌هایش با نفس‌نفس زدن و فریاد همراه بوده است.
این جزئیات از پشت صحنه، به درک بهتر یکی از ویژگی‌های بازی او کمک می‌کند. بازیگری که باید از موجودی نامرئی یا اتفاقی خارج از قاب بترسد، امکان دریافت واکنش مستقیم از هم‌بازی خود را ندارد. در نتیجه، بخش مهمی از اجرای او باید بر تخیل، زمان‌بندی واکنش و انتقال احساس خطر استوار باشد.
این شیوه در بخش‌هایی به انتقال اضطراب شخصیت کمک می‌کند، اما تداوم واکنش‌های شدید نیز می‌تواند از تنوع احساسی بازی بکاهد. وقتی شخصیت در موقعیت‌های متعدد با فریاد و هراس واکنش نشان می‌دهد، فرصت کمتری برای نمایش تدریجی تغییرات روانی او باقی می‌ماند. این موضوع به‌خصوص در فیلمی اهمیت دارد که قرار است میان وحشت بیرونی و آسیب روانی شخصیت اصلی ارتباط برقرار کند.
از سوی دیگر، حضور کیم یه‌رون در نقش دختربچه مرموز، یکی از عناصر مهم طراحی ترس در فیلم است. تقابل چهره کودکانه این شخصیت با موقعیت‌های هراس‌آور، از همان الگو‌هایی است که در سینمای وحشت کره جنوبی بار‌ها مورد استفاده قرار گرفته است.

فیلمی که میان وحشت و همدلی در حرکت است
«گربه» از نظر ژانری به الگوی شناخته‌شده فیلم‌های وحشت آسیایی نزدیک است؛ داستانی که در آن یک اتفاق مرموز، روحی سرگردان و گذشته‌ای پنهان به یکدیگر پیوند می‌خورند. حضور دختربچه شبح‌وار، کابوس‌های شخصیت اصلی و مرگ‌های زنجیره‌ای نیز در همین چارچوب قرار می‌گیرند.
اما آنچه فیلم را از یک روایت صرفاً مبتنی بر حضور ارواح متمایز می‌کند، تلاش برای ایجاد پیوند میان معمای جنایی و مسئله رهاشدگی است. این انتخاب، به داستان امکان می‌دهد که در کنار ایجاد تعلیق، به سراغ موضوعی انسانی‌تر برود.
البته این تلاش همیشه به یک اندازه موفق نیست. تکرار موقعیت‌های غافلگیرکننده و استفاده از الگو‌های آشنای ظهور ناگهانی موجودات ترسناک، در بخش‌هایی از فیلم قابل پیش‌بینی می‌شود. به همین دلیل، اگر مخاطب انتظار دارد با اثری کاملاً متفاوت از قواعد سینمای وحشت روبه‌رو شود، ممکن است با برخی از انتخاب‌های روایی آن احساس آشنایی کند.
در مقابل، شورای فیلم کره در معرفی تحلیلی این اثر، بر توجه نسبتاً غیرمعمول آن به شخصیت‌پردازی و پیشبرد معمای داستان تأکید کرده است. این ارزیابی با نگاه برخی منتقدان دیگر نیز هم‌پوشانی دارد. در نقد منتشرشده در نشریه آلمانی «فیلم‌دینست»، فیلم از نظر استفاده از الگو‌های آشنای وحشت آسیایی چندان نوآورانه ارزیابی نشده، اما جابه‌جایی میان وحشت اتمسفریک و غافلگیری‌های ناگهانی از ویژگی‌های قابل توجه آن دانسته شده است.

منتقدان درباره «گربه» چه نظری دارند؟
بررسی واکنش منتقدان کره‌ای نشان می‌دهد که فیلم در زمان اکران، بیشتر به دلیل ترکیب وحشت با موضوعات اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است. در پایگاه سینمایی «سینه۲۱»، چهار منتقد به فیلم امتیاز داده‌اند و میانگین ارزیابی آنها ۶.۲۵ از ۱۰ است. کیم هه‌ری و لی دونگ‌جین هر کدام امتیاز ۶، هوانگ جین‌می امتیاز ۷ و کانگ بیونگ‌جین امتیاز ۶ به اثر داده‌اند.
نکته جالب در توصیف‌های این منتقدان، توجه به موضوعاتی فراتر از ترس و تعلیق است. کیم هه‌ری به وضعیت حیوانات بی‌خانمان در شهر توجه کرده و هوانگ جین‌می، فیلم را از منظر پیوند میان گربه‌های خیابانی، افراد تنها و ترس از رهاشدگی بررسی کرده است. در مقابل، برخی از واکنش‌های مخاطبان در همان پایگاه، به آشنایی بیش از اندازه الگوی داستان و ضعف در ایجاد ترس اشاره دارند.
این اختلاف دیدگاه قابل توجه است؛ زیرا بخشی از منتقدان، ارزش فیلم را در لایه اجتماعی و تلاش آن برای گسترش معمای داستان جست‌و‌جو کرده‌اند، در حالی که گروهی از مخاطبان بیشتر با معیار‌های متداول فیلم ترسناک به سراغ آن رفته‌اند و از میزان غافلگیری یا شدت وحشت رضایت نداشته‌اند.
به نظر می‌رسد همین تفاوت انتظار، در ارزیابی «گربه» اهمیت دارد. فیلم بیش از آنکه بر خلق یک تجربه وحشت کاملاً تازه تکیه کند، می‌کوشد از یک موقعیت ترسناک برای رسیدن به مسئله‌ای انسانی استفاده کند. اگر این لایه در تماشای فیلم مورد توجه قرار بگیرد، بخشی از انتخاب‌های سازندگان معنای روشن‌تری پیدا می‌کند.

چرا تماشای «گربه» همچنان قابل توجه است؟
«گربه» فیلمی نیست که بتوان آن را نمونه‌ای بی‌نقص از سینمای وحشت دانست. برخی از شگرد‌های آن آشنا هستند و تکرار غافلگیری‌های ناگهانی ممکن است برای مخاطبان حرفه‌ای این ژانر تازگی چندانی نداشته باشد. با این حال، پیوند دادن ترس از فضا‌های بسته با مسئله حیوانات رهاشده، به اثر هویتی فراتر از یک داستان معمولی درباره روح و نفرین می‌دهد.
این فیلم همچنین نمونه‌ای قابل بررسی از سینمای وحشت کره جنوبی در اوایل دهه ۲۰۱۰ است؛ دوره‌ای که فیلمسازان این کشور همچنان از الگو‌های آشنای ژانر استفاده می‌کردند، اما تلاش داشتند آنها را با مسائل اجتماعی و روابط انسانی پیوند بزنند.
تماشای «گربه» برای علاقه‌مندان به معما‌های فراطبیعی و وحشت روان‌شناختی می‌تواند جذاب باشد؛ به‌ویژه برای کسانی که دوست دارند در کنار دنبال کردن سرنخ‌های داستان، به لایه‌های پنهان‌تر روایت نیز توجه کنند. شاید مهم‌ترین پرسشی که فیلم پس از پایان در ذهن مخاطب باقی می‌گذارد، صرفاً این نباشد که چه نیرویی پشت مرگ‌های مرموز قرار دارد؛ بلکه این باشد که در زندگی شهری، چه موجوداتی در برابر چشم همه حضور دارند، اما کمتر کسی سراغ سرنوشتشان را می‌گیرد. اگربه ژانر وحشت علاقه‌مندید، این فیلم را چهارشنبه ساعت ۲۳ و پنجشنبه ساعت ۷ و ۱۵ از شبکه نمایش ببینید.