مسیر افتخارآفرینی «دختر قهرمان» 

در گفت‌و‌گو با محمدحسین پاینده (تهیه‌کننده) از نگاه متفاوت برنامه به مسیر قهرمانی و چالش‌های بانوان ورزشکار سرزمین‌مان پرسیدیم که مشروح آن در ادامه آمده است. 


دختر قهرمان، جمعه‌ها حوالی ساعت ۱۹ از شبکه ورزش سیما پخش می‌شود. همان‌طور که اشاره شد، این برنامه علاوه بر لحظات پیروزی، به روایت چالش‌ها، دشواری‌ها و شکست‌های بانوان ورزشکار نیز پرداخته است.

محمدحسین پاینده، تهیه‌کننده دختر قهرمان در گفت‌و‌گو با جام‌جم درباره چرایی این انتخاب و شکل‌گیری ایده برنامه بیان کرد: ما معمولا قهرمانان را در آخرین قاب داستان‌شان می‌بینیم؛ لحظه‌ای که روی سکو ایستاده‌اند، مدال بر گردن دارند و پرچم ایران را بالا می‌برند. اما سؤال ما این بود پیش از این قاب چه گذشته است؟ چه کسی از روز‌هایی خبر دارد که همین قهرمان شکست خورده، ناامید شده یا حتی به کنار گذاشتن ورزش فکر کرده است؟ 


وی ادامه داد: ایده دختر قهرمان از همین‌جا شکل گرفت؛ می‌خواستیم به‌جای تمرکز بر نتیجه، مسیر رسیدن به آن را روایت کنیم. چون معتقدم آنچه یک قهرمان را برای مخاطب الهام‌بخش می‌کند، صرفا مدال‌هایش نیست، بلکه فاصله‌ای است که میان نخستین رویا و رسیدن به آن طی کرده است.
پاینده افزود: ما نمی‌خواستیم قهرمانان را انسان‌هایی دست‌نیافتنی نشان بدهیم. اتفاقا می‌خواستیم مخاطب نوجوان ببیند قهرمان هم می‌ترسد، اشتباه می‌کند، شکست می‌خورد و گاهی کم می‌آورد؛ اما تفاوتش در این است که دوباره بلند می‌شود.
 
هر مهمان، یک قصه متفاوت
با توجه به رویکرد برنامه، انتخاب مهمانانی که علاوه بر موفقیت، داستانی جذاب از چالش‌ها و شکست‌ها هم داشته باشند نیاز به پژوهش و جست‌وجوی طولانی دارد. پاینده دراین‌باره عنوان کرد: در انتخاب مهمانان، مدال و افتخارات ورزشی شرط مهمی بود، اما تنها معیار به‌شمار نمی‌رفت. ما به‌دنبال شخصیت‌هایی بودیم که زندگی‌شان ظرفیت تبدیل‌شدن به یک روایت جذاب را داشته باشد. در مرحله پژوهش تلاش کردیم از آمار و سوابق ورزشی فراتر برویم و نقاط عطف زندگی هر ورزشکار را پیدا کنیم؛ تصمیم‌های سرنوشت‌ساز، شکست‌های مهم، موانع خانوادگی یا اجتماعی، آسیب‌دیدگی‌ها و لحظه‌هایی که مسیر زندگی او را تغییر داده‌اند.
این تهیه‌کننده گفت: برای ما مهم بود که هر مهمان قصه متفاوتی داشته باشد. نمی‌خواستیم در هر قسمت صرفا یک الگوی تکراری از سختی‌کشیدن و موفق‌شدن را بشنویم. زندگی هر قهرمان، پیچیدگی‌ها و ویژگی‌های خودش را دارد.
 
ماجرای عکسی که پست نشد
هر قسمت از برنامه با یک روایت ثابت از «عکسی که پست نشد» شروع می‌شود. پاینده در خصوص طراحی این آیتم عنوان کرد: امروز بخش زیادی از شناخت ما از آدم‌ها از طریق عکس‌هایی است که در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کنند. عکس‌هایی که معمولا بهترین و زیباترین لحظات زندگی را نشان می‌دهند. اما پشت هر عکس منتشرشده، ده‌ها تصویر و خاطره وجود دارد که هیچ‌وقت دیده نمی‌شود. عکسی که پست نشد از همین ایده آمد. می‌خواستیم برنامه را نه با افتخارات و مدال‌های مهمان، بلکه با یک لحظه شخصی و کمتردیده‌شده شروع کنیم. این عکس می‌تواند یادآور یک شکست، یک خاطره تلخ، یک تصمیم دشوار یا حتی یک خوشحالی کوچک باشد که هیچ‌وقت فرصت دیده‌شدن پیدا 
نکرده است.


وی ادامه داد: درواقع این بخش، بهانه‌ای برای عبور از تصویر رسمی قهرمان و نزدیک‌شدن به شخصیت واقعی اوست. از نظر طراحی روایت هم کمک می‌کند که مخاطب از همان ابتدا با یک سؤال و یک کنجکاوی وارد قصه شود.

 
تجربه‌ای مشترک از جهان ورزش 
در این برنامه، لیلا کشاورزی به‌عنوان میزبان، مهمانان را همراهی می‌کند. پاینده در مورد انتخاب این مجری توضیح داد: از همان ابتدا معتقد بودیم این برنامه به یک مجری متعارف نیاز ندارد. می‌خواستیم کسی روبه‌روی قهرمانان بنشیند که زبان آنها را بفهمد و تجربه مشترکی با آنها داشته باشد. لیلا کشاورزی خودش ورزشکار حرفه‌ای و مدال‌آور است. او معنای تمرین‌های سخت، اضطراب مسابقه، شکست و لحظه پیروزی را از نزدیک تجربه کرده است. این ویژگی برای ما بسیار ارزشمند بود.


تهیه‌کننده برنامه تصریح کرد: وقتی مهمان درباره فشار روانی مسابقات یا دشواری‌های مسیر قهرمانی صحبت می‌کند، لیلا صرفا شنونده یک تجربه ناشناخته نیست؛ او می‌تواند از درون همان جهان با مهمان ارتباط برقرار کند. البته ورزشکار بودن به‌تنهایی برای اجرای چنین برنامه‌ای کافی نیست. توانایی شنیدن، ایجاد صمیمیت و طرح سؤال‌های درست هم اهمیت زیادی دارد. تلاش کردیم این ویژگی‌ها در شیوه میزبانی برنامه کنار هم قرار بگیرند. ما می‌خواستیم به‌جای یک مصاحبه رسمی، شاهد گفت‌وگوی دو نفر باشیم که تجربه مشترکی از جهان ورزش دارند؛ دو قهرمان که یکی قصه دیگری را می‌شنود.

 
یک مکث، یک لبخند 
دست‌اندرکاران برنامه دختر قهرمان ساختار گفت‌وگوی مستقیم را انتخاب کردند. پاینده درباره این گزینش در مقابل قالب‌های مستند یا ترکیبی توضیح داد: من به‌عنوان تهیه‌کننده به ظرفیت‌های مستند بسیار اعتقاد دارم، اما برای دختر قهرمان به دنبال تجربه متفاوتی بودیم. می‌خواستیم قهرمانان خودشان را روایت کنند، نه این‌که صرفا موضوع روایت ما باشند.


تهیه‌کننده دختر قهرمان افزود: در مستند معمولا فیلمساز با انتخاب تصاویر، موقعیت‌ها و تدوین، روایت مشخصی از شخصیت ارائه می‌دهد. اما در گفت‌و‌گو، به‌ویژه گفت‌وگویی که درست طراحی شده باشد، فرصتی برای کشف شخصیت در لحظه به‌وجود می‌آید. گاهی یک مکث، لبخند، بغض یا حتی سکوت مهمان، حقیقتی را آشکار می‌کند که شاید هیچ تصویر آرشیوی قادر به انتقال آن نباشد. از طرف دیگر، حضور لیلا کشاورزی به‌عنوان یک ورزشکار حرفه‌ای و مدال‌آور، امکان شکل‌گیری گفت‌وگویی از جنس تجربه مشترک را فراهم می‌کند. این ویژگی در انتخاب فرم برنامه بسیار موثر بود. تهیه‌کننده برنامه همچنین بیان کرد: البته گفت‌وگومحور بودن به معنای کنار گذاشتن درام نیست. ما تلاش کردیم هر قسمت ساختار روایی خودش را داشته باشد؛ از یک نقطه کنجکاوی آغاز شود، به چالش‌ها و بزنگاه‌های زندگی مهمان برسد و در نهایت تصویری عمیق‌تر از او به مخاطب بدهد. به بیان ساده، ما به‌جای این‌که درباره قهرمانان فیلم بسازیم، تلاش کردیم فرصتی فراهم کنیم که آنها خودشان قصه زندگی‌شان را تعریف کنند.

 
مواجهه با شکست و انتظارات دیگران 
طی پژوهش و گفت‌و‌گو با مهمانان برنامه احتمالا چالش‌های مسیر قهرمانی بانوان ورزشکار برای عوامل برنامه روشن‌تر شده است. پاینده این موارد را چنین شرح داد: یکی از نکات مهم این است که مسیر قهرمانی برای همه ورزشکاران یکسان نیست. هرکدام از دختران ورزشکار با مجموعه‌ای از دشواری‌های متفاوت روبه‌رو هستند. مسائلی مانند محدودیت امکانات، هزینه‌های ورزش حرفه‌ای، آسیب‌دیدگی، فشار روانی رقابت‌ها، دشواری ایجاد تعادل میان زندگی شخصی و ورزش و گاهی کمبود حمایت، بخشی از چالش‌هایی هستند که در مسیر قهرمانی اهمیت پیدا می‌کنند. اما به نظرم یکی از دشوارترین بخش‌های زندگی یک ورزشکار، مواجهه با شکست و انتظارات دیگران است. ما معمولا از قهرمانان انتظار داریم همیشه موفق باشند، درحالی‌که شکست بخش جدایی‌ناپذیر ورزش حرفه‌ای است. وی افزود: نکته جالب برای ما این بود که قهرمانان لزوما آدم‌هایی نیستند که کمتر ترسیده‌اند یا کمتر شکست خورده‌اند؛ بلکه اغلب کسانی هستند که یاد گرفته‌اند با ترس و شکست زندگی کنند و با وجود آنها مسیرشان را ادامه دهند.
 
۲۶ قسمت همراه با دختر قهرمان 
به گفته پاینده، فصل اول برنامه در ۲۶ قسمت تولید شده است. او بیان کرد: البته دختر قهرمان را از ابتدا به‌عنوان برنامه‌ای با قابلیت ادامه در فصل‌های مختلف دیدیم، چون معتقدیم قصه‌های ناگفته دختران ورزشکار ایرانی بسیار بیشتر از آن است که در یک فصل تمام شود. تنوع رشته‌های ورزشی، گستردگی جغرافیایی کشور و تفاوت تجربه‌های شخصی قهرمانان، ظرفیت بزرگی برای ادامه این مجموعه فراهم می‌کند. تهیه‌کننده برنامه افزود: طبیعتا تولید فصل‌های بعدی به ارزیابی عملکرد برنامه، استقبال مخاطبان و تصمیم شبکه یک ورزش بستگی دارد، اما از نظر محتوایی معتقدم این برنامه می‌تواند به یک مجموعه ماندگار در حوزه روایت زندگی زنان ورزشکار تبدیل شود.

نقش رسانه‌ملی در امتداد موفقیت‌ها 
این‌که رسانه‌ملی و به‌ویژه شبکه ورزش تا چه اندازه می‌تواند با اطلاع‌رسانی و ... در تسهیل مسیر قهرمانی بانوان ورزشکار تأثیرگذار باشد، پرسشی است که از پاینده، تهیه‌کننده دختر قهرمان پرسیدیم و او به جام‌جم پاسخ داد: به باور من، وظیفه رسانه فقط بازتاب موفقیت‌ها نیست؛ بلکه می‌تواند در شکل‌گیری موفقیت‌های آینده نیز نقش داشته باشد. وقتی دختر نوجوانی در یک شهر کوچک، زندگی قهرمانی را می‌بیند که از شرایطی شبیه خودش شروع کرده، نگاهش به آینده تغییر می‌کند. قهرمانی دیگر یک رویای دور و دست‌نیافتنی نیست، بلکه مسیری است که می‌توان برای رسیدن به آن تلاش کرد. از طرف دیگر، دیده شدن ورزش بانوان می‌تواند به تغییر نگاه خانواده‌ها، افزایش حمایت‌های اجتماعی و جلب توجه حامیان مالی کمک کند. شبکه ورزش در این زمینه ظرفیت و مسئولیت مهمی دارد. به نظرم یکی از مهم‌ترین کارکرد‌های چنین برنامه‌هایی این است که قهرمانان زن را از محدوده خبر‌های کوتاه و لحظه‌های اهدای مدال خارج می‌کند و به آنها فرصت می‌دهد با هویت و شخصیت مستقل خودشان شناخته شوند.