ما به چراغ احتیاج داریم

یکی از آرزوهای من این است که یک انیمیشن خوب و بی نقص درباره اسطوره های ایرانی و بالاخص شاهنامه بسازم؛ چیزی که جوانان ما با آن کاملا بیگانه اند. وقتی شاهنامه نباشد، ارباب حلقه ها جایگزین آن می شود.

کد خبر: ۹۶۸۴۴

همین الان که با شما صحبت می کنم ، فیلمی ساخته می شود به نام 300که براساس یک گرافیک نوبل است و آن را فرانک میلر خواهد ساخت.
این فیلم درباره 300قهرمان و ابرقهرمان اسپارتی است که لشگر عظیم ایران را شکست می دهند و همین الان که ما اینجا نشسته ایم ، این فیلم در هالیوود ساخته می شود.
صحبت با امیرمحمد دهستانی ، کارگردان جوان انیمیشن به هر جایی کشید؛ کارگردانی که از او مدتی پیش فیلم سینمایی «فرمانروایان مقدس» را از تلویزیون دیدیم.
چیزی که او بشدت مخالف است: «فرمانروایان مقدس به صورت سریال ساخته شده است. 2قسمت اول آن 2سال پیش پخش شد و قسمت چهارم آن امسال. ما چون انجام دهنده کار هستیم بنابه درخواست پیشنهاددهنده یک تدوین سینمایی هم انجام دادیم ، ولی احساسم این است که تدوین سینمایی برای دوباره دیدن آن مناسب است.»
دهستانی متولد 1348تهران است. کارشناس سینما و کارشناس ارشدی انیمیشن دارد و علاوه بر اینها او مدرس دانشگاه های تربیت مدرس و دانشگاه هنر در رشته های سینما و انیمیشن است.
او تاکنون سریال های انیمیشنی چون یار مهربان ، داستان تاریخ ، قصه های ریزه میزه ، فیلم بلند داستانی پیامبر و نیز مجموعه فرمانروایان مقدس را کارگردانی کرده است.
دهستانی کار انیمیشن را کاری دسته جمعی می داند و از همکاری و یاری شهاب کسرایی محسن میرباقری ، رضا تقدسی ، مهرداد نبئی ، سینا بهمنش ، سپهر جعفری و ایمان خاکچی تشکر و قدردانی می کند.

برای شروع از روند شکل گیری فرمانروایان مقدس که اولین فیلم سینمایی انیمیشن سه بعدی است ، بگویید.
بیش از هر چیز باید بگویم فرمانروایان مقدس یک فیلم سینمایی نیست. یک سریال انیمیشن تلویزیونی است که به طریق 3بعدی سفارش داده و ساخته شده است.
اواخر سال 79برای اولین بار درباره طرحی به نام حضرت سلیمان صحبت و از طرف موسسه فرهنگی - هنری صبا به موسسه حور پیشنهاد شد و البته طرح قرار بود براساس سوابق قبلی که ما در ساخت انیمیشن های انبیائ داشتیم ، انجام شود. یعنی پایه و اساس سریال فرمانروایان مقدس در واقع یکی از کارهای قبلی خودم بود.
من این اثر را برای دفتر تکنولوژی کار کرده بودم. در قالب سریال آموزشی داستان تاریخ. از دل آن سریال یک فیلم سینمایی تدوین شد که داستان 3پیامبر الهی را روایت می کرد؛ داستان حضرت نوح ع ، هودع و صالح (ع) که به صورت یک فیلم 3اپیزودی تهیه شد.
سال 79ما این فیلم را به 35میلی متری تبدیل کردیم ، ولی خب بنابه دلایلی که برای دفتر تکنولوژی آموزشی محفوظ بود این فیلمها در آرشیو آنجا ماند و فقط به صورت تک تک در شبکه آموزش نمایش داده شد.
به هر حال فیلم حضرت نوح از آن مجموعه ، نمونه قراردادی بود که باید سریال حضرت سلیمان براساس آن ساخته می شد، یعنی به صورت انیمیشن 2بعدی واقعگرایانه. در فیلم حضرت نوح (ع ) ما از تکنیک های مختلفی استفاده کرده بودیم.
تاکید کرده بودیم کار 3بعدی را با انیمیشن نقاشی 2بعدی و یک ساختار سینمایی برایش طراحی کرده بودیم که مورد توجه مسوولان موسسه فرهنگی هنری صبا قرار گرفت و خواستند سریالی با همین ویژگی ها بسازیم.
اصولا در کارهای انیمیشن سخت ترین کارها، کارهای واقعگرایانه است چه در ساخت انیمیشن های دوبعدی و چه 3بعدی. ما تصمیم گرفتیم یک جهش تکنیکی و هنری را در شرکت حور تجربه کنیم. آمدیم و پیشنهاد کردیم که این سریال به صورت انیمیشن 3بعدی واقعگرا ساخته شود.
خب تا آن موقع هیچ کس در ایران روی این تکنیک یعنی ساخت انیمیشن 3بعدی کار نکرده بود.
در پرانتز بگویم که هنوز هم کسی سریال کار انیمیشن کامل واقعگرایانه یا شبه واقعگرایانه حتی در کوتاه و تبلیغاتی انجام نداده و کارها بیشتر حالت کارتونی دارد. ما آن موقع تصمیم گرفتیم خطر بکنیم که من یادم است آن زمان همه با ناباوری به من نگاه می کردند.
حتی در درون شرکت ما و موسسه فرهنگی هنری صبا کسانی بودند که می گفتند این طرح به انجام نخواهد رسید و با اطمینان این حرف را می زدند و به نوعی حتی حاضر نبودند با طرح درگیر شوند و می گفتند این طرحی است که به سرانجام نخواهد رسید؛ ولی به نظر من بعضی کارهای بزرگ هست که در کشور ما انجام می شود و با شرایط کلی مملکت و بودجه ای که برایش گذاشته می شود و تبلیغاتی که برای آن می شود، همخوانی ندارد.

بعد چه اتفاقی افتاد؛
کار ما، در انیمیشن ایران کار بزرگی بود. به خاطر پشتیبانی خوبی که از طرف شرکت شد، ما توانستیم بخش تحقیقات آر.ان.دی را راه اندازی کنیم و شروع کردیم روی انیمیشن های واقعگرا تحقیق کردیم ، یعنی ساخت صورتهای واقعگرا، ساخت میمیک ، ساخت لیپسینگ (تطبیق حروف و فنوتیک با حرکات لب و دهان) ساخت مو و ریش ، حرکات پارچه ها و انواع جلوه های ویژه که در انیمیشن های 3بعدی با آن سروکار داریم که ساخت 80-90درصد اینها نه در شرکت حور، نه در موسسه فرهنگی صبا و نه در انیمیشن ایران انجام نشده بود.
ما یک تیم تحقیقاتی به سرپرستی ارد پیکان فر تشکیل دادیم که چیزی حدود 3ماه به طور شبانه روزی فعالیت کرد. بارها می شد که من و آقای پیکان فر با ناامیدی به خانه می رفتیم و نمی دانستیم که فردا باید برویم به موسسه بگوییم که این کار شدنی هست یا نه؛ و مدیریت شرکت تقریبا هر روز از ما می پرسید که کار به کجا رسید؛ برویم قرارداد ببندیم یا نه؛ از طرف دیگر ما روی یک فرآیند دیگر هم کار می کردیم و آن کار روی فیلمنامه ها بود.
ما در این زمینه افتخار داشتیم که در خدمت تعدادی از استادان و محققان مسائل مذهبی باشیم که رفته رفته طرح بسط پیدا کرد و به عنوان فرمانروایان مقدس تغییر نام داد، یعنی دورانی که به بنی اسرائیل مربوط است.
در واقع پیش زمینه این که چرا باید چنین حکومتی در تاریخ بشر از طرف خدا شکل می گرفت و همین شد یک مقطع 100ساله از تاریخ بنی اسرائیل که شاید بشود در آن موضوع دین و سیاست را با هم دید.

در بحث فنی ، تحقیق به چه شکل ادامه یافت؛
از طریق کتاب و اینترنت تحقیقات زیادی انجام شد. روی چهره ها، آناتومی بدن ، حرکت بخشی به آنها و نیز چه حرکتی به آنها بدهیم که قابل اجرا باشد و از همه مهمتر این فرآیند را باید با بودجه و امکانات خودمان منطبق می کردیم. ما در بخش انیمیشن 3بخش داریم.
اول بخش خلاقه ، دوم بخش تکنیکال و سوم بخش مدیریت و بودجه بندی آن است. در واقع از این لحاظ طرح فرمانروایان مقدس ، یکی از پیچیده ترین و سنگین ترین کارهای انیمیشنی به حساب می آید که در کشور انجام شده است. مشکل عمده این بود که نیروی متخصص نداشتیم.
ما تیم لازم داشتیم ، چون دیگر نمی شود با یک نفر و 2نفر کارهای بزرگ انجام داد و احساس کردیم به یک تیم 20نفره احتیاج داریم که این امکان در سال 79وجود نداشت که با گذشت هر چند ماه ، قدرت رایانه ها هم چند برابر می شود.
همین قضیه و گستردگی آن در جامعه باعث می شود کسانی که کار انیمیشن رایانه ای می کنند، کارشان سهل تر شود؛ بنابراین هر سال که می گذرد شما انیماتورهای رایانه ای بیشتری خواهید داشت.
در آن سال نیروی متخصص واقعا کم بود. همین الان هم نیروی متخصصی که هم رایانه را بشناسند و هم تکنیک و هم هنر را، خیلی کم است. ما فقط فیلم نساختیم ، در واقع روند ساخت فیلم را نیز ساختیم ؛ یعنی سیستمی را که باید در آن فیلم ساخته شود، ساختیم.
شما اگر دقت کنید در شرکتهایی مثل دیزنی و پیکسار، سیستم وجود دارد. نیروهای متخصص و هنرمندان وجود دارند. ایده ای وارد آن روند شده ، زحمت کشیده می شود و بعد یک اثر هنری ساخته و به دست می آید.
بعضی وقتها به من می گویند چرا انیمیشن های شما اینقدر ایراد دارند؛ من خودم به نقاط ضعف فرمانروایان مقدس کاملا آگاهم . خیلی از کارهایی که انجام دادیم آزمون و خطا بود؛ چون استادی نداشتیم.
اگر هم استادی داشتیم نظریه ها را می گفت. ما باید اینها را به عمل درمی آوردیم. افراد زیادی برای کار آمدند که تنها شاید 2نفر به آنچه می خواستیم خیلی نزدیک بودند و می توانستند با طرح همکاری کنند، ولی بقیه را با پروسه آموزش کامل می کردیم.
حالا حساب کنید فرآیند آر.ان.دی که با آن سختی به دست آمده را برای کسانی آموزش دهید که ممکن است آن اطلاعات را بیرون ببرند و این اطلاعات شخصی طرح شماست.
اینها همه اش دغدغه های تولید بود. انیمیشن و فیلم ساختن صرفا یک کار هنری نیست.

بیشتر توضیح دهید.
در کشور ما متاسفانه جشنواره ها پله اول را به خود اختصاص داده اند؛ یعنی اگر فیلمی در یک جشنواره مهجوری جایزه بگیرد، ما این را در بوق و کرنا می کنیم ، ولی فکر می کنم کشور ما بیشتر به سیستم تولید نیاز دارد.
این که فیلم ما در چند جشنواره مهجور خارجی جایزه بگیرد فقط یک جرقه است. ما به چراغی نیاز داریم که دایم روشن باشد. هرچند معتقدم ما در بخش انیمیشن ، هیچ جایزه مهم جهانی نگرفته ایم. جشنواره های جهانی و مهم انیمیشن ، جشنواره های مشخصی هستند.
تمام جوایزی که ما در این بخش گرفته ایم به جشنواره های کوچک و پراکنده ای مربوط است ، حتی فیلمهای انیمیشن ما وارد بخش مسابقه جشنواره های مهم هم نمی شود. ما در جشنواره های تخصصی مهمی مثل انیسی ، هیروشیما و زاگرب ، هیچ دستاوردی نداشته ایم و این یک واقعیت است.
از طرف دیگر می بینیم که کاری مثل «خورشید مصر» به لحاظ پوشش خبری هم ردیف فیلم کوتاهی قرار می گیرد که در همان جشنواره خارجی جایزه ای گرفته ، در حالی که در فیلمی مثل خورشید مصر چهل پنجاه نفر فعالیت داشته اند، اما آن فیلم کوتاه دستاورد یک گروه کوچک است که احتمال دارد در آن بخش دیگر فعالیت نکند.
در ضمن کاری مثل خورشید مصر یا فرمانروایان مقدس یکباره اشتغالزایی می کند و حتی اگر نخواهند کار کنند در بخشهای مختلف انیمیشن فعالیت خواهند کرد.

انیمیشن های 3بعدی و 2بعدی به لحاظ ساخت چه تفاوت هایی با یکدیگر دارند؛
بستگی دارد که شما از چه زاویه ای به آن نگاه کنید. در بخش خلاقه ، فرق آنچنانی وجود ندارد.
در واقع این دو در بخش تکنیک تفاوت دارند؛ مثلا وقتی درباره طراحی کاراکتر صحبت می کنیم باید کاراکترهایی طراحی کنیم که طراح ما در بخش انیمیشن 2بعدی بتواند آنها را ترسیم کند و در بخش 3بعدی باید کاراکترهایی طراحی کنیم که مدل ساز ما بتواند آنها را بسازد.
در واقع تفاوت عمده در بخش تکنیکال است. در بخش 2بعدی ، با دست نقاشی می شود و نوع نرم افزاری که با آن کار می شود، فرق دارد؛ اما در بخش 3بعدی تکنیک فرق می کند.
در واقع تا حدودی شبیه انیمیشن عروسکی است با این تفاوت که آنجا در دنیای واقعی عروسک می سازیم ؛ اما اینجا در دنیای مجازی.
در کار انیمیشن 2بعدی شما نورپردازی را نقاشی می کنید، ولی در اینجا مثل سینماست و شما نورهایی دارید با کیفیت ها و ویژگی های مختلف که به وسیله آن ، نورپردازی دلخواهتان را انجام می دهید.
اصولا وقتی شما دارید کار انیمیشن 3بعدی می کنید، باید اطلاعات مربوط به هنرهای تجسمیتان زیاد باشد. اطلاعات سینمایی و حرکات دوربین در فضای 3بعدی داشته باشید و نورپردازی را بشناسید.
به هر حال تفاوت های تکنیکال ، بسیار زیاد و پرجزییات است که نمی توان در اینجا همه آن را توضیح داد.

چرا بعضی از آثار انیمیشن 3بعدی ما و از جمله همین انیمیشن فرمانروایان مقدس اینقدر زمخت است؛
این پرسش شما را باید در قالب همان مشکلات اولیه راه اندازی جشنواره پاسخ دهم ؛ سوالی که شما و خیلی های دیگر می پرسید و بسیار هم منطقی است ، مثل این می ماند که در دوره اول ساخت خودرویی بپرسید چرا این خودرو اینقدر زمخت است؛
وقتی شما سیستم ندارید و به فرض یک خودرو می سازید، شاید آن خودرو در زمان خودش بهترین وسیله بوده ، ولی چون ما آن را با وسایل نقلیه امروزی مقایسه می کنیم خیلی بدوی به نظر می رسد؛ البته این صحبتها شاید به سفسطه هم باشد؛ یعنی تماشاگر امروز فیلمی مثل شرک را می بیند و حالا انتظار کار مشابه آن را دارد که منطقی هم هست.
من می خواهم موضوع را از یک دریچه دیگر بررسی کنم. تماشاچی ما با 500تومان سی.دی بهترین انیمیشن های جهان را از گوشه خیابان تهیه می کند و می بیند؛ یعنی فیلمی که 90میلیون دلار هزینه آن شده با 500تومان نگاه می کند.
همین فیلم «در جستجوی نمو» که طی 34سال با بودجه 90میلیون دلاری ساخته شد یا سریال «فرمانروایان مقدس» طی 4سال که راجع به بودجه اش نمی توان صحبت کرد. من دیگر درباره سیستم آموزشی ، سیستم فیلم دیدن ، وجود نیروی تخصصی و... صحبت نمی کنم ، اینها همه روی بحثی که مطرح کردید، تاثیرگذار است.
اصلا مهم این است که تماشاگران حق دارند، ولی با این دید به موضوع نگاه کنند که ما ابتدای راه هستیم.