گنگسترها جلوی دوربین
«کلاه» با نام فرانسوی Le Doulos در سال 1963 به وسیله ژان پی یر ملویل ساخته شد. این فیلمساز سرشناس فرانسوی از سوی منتقدان سینمایی لقب «غمخوار گنگسترها» را گرفته بود.
اهدای این لقب به وی ، به خاطر علاقه او به ساخت فیلمهایی درباره گنگسترها و زندگی و فعالیت های آنان بود. این فیلم سیاه و سفید محصول مشترک فرانسه و ایتالیا است و به نام «مرد انگشتی» هم شناخته شده است.
فیلم یک کار دلهره آور است که در رده فیلمهای «نوار» (سیاه) قرار می گیرد و ژان پل بلموندو بازیگر مورد علاقه ملویل نقش اصلی آن را بازی می کند. او در این فیلم در نقش سیلین ظاهر شده است.
دیگر بازیگران فیلم عبارتند از: سرژ ریجیانی (در نقش موریس فوگل)، ژان دسیلی (کلین)، رنه لفوره (گیلبرت وارنووه)، مارسل کوولیه (بازرس پلیس)، فیلیپ مارش (ژان)، فابین دالی (فابین) و مونیک هنسی (ترز).
باوجود آن که زمان فیلم خیلی طولانی نیست (حدود صد دقیقه)؛ اما ریتم تند کارگردان و سرعت رخدادها باعث شده تا فیلم از آنچه که هست کوتاه تر به نظر برسد. موریس فوگل یک سارق است که تازه دوران محکومیت خود را تمام کرده است.
او گیلبرت وارنووه را که در کارهای غیرقانونی و نوعی رابط است ، می کشد. موریس اشیای قیمتی و باارزش موجود را هم به سرقت می برد. در عین حال او تصمیم می گیرد خانه ای برای اقامت پیدا کند.
در این میان سیلین دوست او کمکش می کند و لوازمی را که موریس به آنها نیاز دارد، برایش فراهم می کند؛ اما واقعیت امر این است که سیلین ، هویتی دوگانه دارد و بدون این که کسی اطلاعی داشته باشد، برای اداره پلیس کار می کند.
به گفته ژان پی یر ملویل ، این فیلم اثری است که تمام کاراکترهای آن آدمهایی دوچهره هستند و تماشاچی در برخورد با آنها دچار مشکل و اشتباه خواهد شد. بقیه ماجرای فیلم در ارتباط با تلاش نیروی پلیس برای به دست آوردن مدرکی علیه موریس و دستگیری اوست . در عین حال دوستی سیلین و موریس هم مورد بحث و بررسی قرار می گیرد. فیلمنامه فیلم را ملویل براساس قصه کتاب پی یر لسو نوشته است.
فیلمساز با «کلاه» یکبار دیگر تماشاچی خود را وارد دنیای زیرزمینی و پنهان گنگسترهای شهری می کند و با نمایش زندگی و فعالیت های آنان (به عنوان کسانی که مثل بقیه مردم عادی در دل جامعه مشغول زندگی عادی خود هستند)، به نمایش آرزوها و خواست های آنان می پردازد.
از این نظر قصه و حال و هوای «کلاه» شباهت زیادی به دیگر فیلمهای گنگستری دارد؛ اما قدرت کارگردانی ملویل راین فیلم را تبدیل به اثری متفاوت کرده است.
Doulos در فرهنگ کوچه و خیابان فرانسه هم به معنی «کلاه» است و هم به معنی «خبرچین»؛ به این ترتیب موضوع و حال و هوای فیلم آشکار می شود. با این حال ملویل همه چیز را در همان آغاز فیلم لو نمی دهد و با تزریق تدریجی اطلاعات ، تماشاچی خود را تا پایان فیلم مشتاق و چشم انتظار نگه می دارد.
ملویل ، استاد و متخصص ساخت فیلمهای گنگستری فرانسوی (فرانسوی هایی که به سبک امریکایی ها زندگی می کنند) است. او شخصیت های مختلف فیلمهای خود را می شناسد و می تواند آنها را روی پرده سینما خوب بپروراند. وی فیلم خود را به شکل سیاه و سفید ساخته تا بتواند ادای دینی به کلاسیک های گنگستری امریکایی (همچون «صورت زخمی» و «شاهین مالت») بکند.
اثر کلاسیک گنگستری و «نوار» جان هیوستن «جنگل آسفالت » فیلم مورد علاقه ملویل است. با این حال ، وی شاهکارهای خود «سامورایی» و «دایره سرخ» را به صورت رنگی ساخت. علاقه ملویل به سبک بازیگری ژان پل بلموندو به قدری زیاد بود که وی نقش کشیش فیلمش «لیون مورین» را به او داد.
بار اصلی فیلم «کلاه» روی دوش بلموندو قرار دارد. ملویل کاراکتر دوگانه سیلین (بلموندو) را در فیلم به گونه ای گسترش داد و به نمایش می کشد که تماشاچی اشتیاق بیشتری برای شناخت کامل او پیدا می کند. «کلاه» اولین فیلم از مجموعه فیلمهای گنگستری است که پلیس شخصیت محوری ماجرا نیست.
تمام عناصر فیلمهای گنگستری همچون خیانت ، شرافت ، غرور و عزت ، انتقام ، توهم و فریب در این فیلم هم حضور دارند. منتقدان از «کلاه» به عنوان یکی از آثار برجسته سینمای گنگستری فرانسه اسم می برند. ملویل اکتبر سال 1917به دنیا آمد و در سال 1973درگذشت.
او در طول سالهای فعالیت خود تعداد کمی فیلم را کارگردانی کرد، اما همین تعداد امروزه لقب آثار کلاسیک سینما را گرفته اند. «کلاه» از آن دسته فیلمهایی است که نباید فرصت تماشای آن را از دست داد.
گفت و گو
