رادیو دین و زندگی روزمره

پخش تلاوت قرآن و سخنرانی‌های مذهبی و تولید قطعات ادعیه و نیایش از جمله فعالیت‌های ثابت دست‌اندرکاران شبکه‌های مختلف است.

در این میان، 2 شبکه موضوعی قرآن و معارف صرفا با هدف تولید آثار دینی راه‌اندازی شده و ماموریت یافته‌اند تمام و کمال به مسائل معنوی بپردازند.

حال با توجه به سهم زیاد برنامه‌های دینی در جدول پخش شبکه‌های رادیویی، می‌توان این سوال را مطرح کرد که رادیو به عنوان رسانه‌ای قدیمی در عمق بخشیدن به اعتقادات دینی مردم چه نقشی ایفا می‌کند؟

دکتر مهری بهار، محقق رسانه‌های جمعی سعی کرده در قالب پژوهشی علمی به این سوال پاسخ بدهد. بهار در این پژوهش به نقش و تاثیر برنامه‌های مذهبی رادیو بویژه در مناسبت‌های ویژه‌ای مانند ماه مبارک رمضان پرداخته است.

نویسنده تاکید می‌کند برنامه‌های سحر رادیو آنچنان به مخاطب خود نزدیک شده‌ است که اگر بخشی از این برنامه‌ها در زمان دیگری شنیده شود، فرد را ناخودآگاه به یاد ماه رمضان و روزه‌داری می‌اندازد.

خانم بهار برای پاسخگویی به سوالات تحقیقش، کارگران دو کارخانه و رانندگان دو آژانس حمل مسافر (تاکسی تلفنی) را در تهران به عنوان جامعه نمونه انتخاب کرده است.

نویسنده از کارگران و رانندگان خواسته است به سه شبکه قرآن، معارف و فرهنگ گوش کنند و نظراتشان را بازتاب دهند.

یکی از نتایج تحقیق این است که شبکه‌های دینی وسیله‌ای برای بالا بردن میزان تحمل مخاطبان هستند. درواقع رادیو به عنوان قوت قلب کارگران در مواجهه با مشکلات زندگی و کاری عمل کرده است.

این شبکه‌ها می‌توانند به برخی از پرسش‌های دینی کارگران پاسخ دهند. همچنین در شیفت‌های شب به دلیل شرایط سخت جسمی و کاری، رادیو به منزله رسانه بیدار ماندن عمل می‌کند؛ یعنی کارگران چندان به برنامه دقت نمی‌کنند و محتوا برایشان مهم نیست، تنها صدای رادیو مهم است که سپری شدن زمان را آسان می‌کند.

همچنین مشخص شده که رانندگان مسن و مذهبی بیشتر از جوانان به شبکه‌های مورد اشاره گوش می‌دهند. محقق به عدم تطابق برنامه‌ رادیوهای دینی با زبان زندگی روزمره اشاره کرده و مطرح شدن زبان غامض و پیچیده توسط این شبکه‌ها را عامل کاهش تعداد شنوندگان دانسته است.

نکته قابل توجه این است که گوش دادن به رادیو در بستر و همراه سایر فعالیت‌های روزمره اتفاق می‌افتد. از آنجا که زندگی روزمره دارای ابعادی گسترده است، رادیوهای دینی برای نقش‌آفرینی در عرصه روزمره باید به تنوع موضوعات توجه کنند و شرایط مکانی و زمانی مخاطبان را در نظر بگیرند.

احسان رحیم‌زاده - گروه رادیو و تلویزیون