باید از تاریخ جلو می زدیم

گفتگو با عباس رافعی ، نویسنده ، کارگردان و تهیه کننده فیلم وقایع نگاری یک جنایت از پیش اعلام شده

کد خبر: ۳۷۷۰

چگونه از وقایع یازده سپتامبر با خبر شدید؛از طریق تلویزیون از دیدن آن تصاویر که نمونه های قبلی اش را فقط در فیلم های سینمایی دیده بودم ، حیرت زده شدم احساس کردم فاجعه قرن در حال رخ دادن است ؛ چیزی شبیه جنگ جهانی سوم.هنگام تماشای تصاویر، چیزی هم به ذهنتان خطور کرد؛ یادداشتی برداشتید؛حس غریبی داشتم می ترسیدم این فاجعه ، مقدمه فجایع دیگر باشد که البته بعد از حمله به افغانستان ، حس من به یقین تبدیل شد، اما در آن لحظه ، طرح داستانی خاصی به ذهنم نرسید درباره رویدادهای سیاسی ، کنجکاو هستید؛متاسفانه بخش زیادی از فرصتم ، صرف پی گیری رویدادهای سیاسی می شود! بریده های روزنامه ها را جمع می کنم ، با هم مقایسه می کنم و تناقض های آنها را پیدا می کنم در فاصله یازدهم سپتامبر تا بیست و دوم آذر که فیلم "وقایع نگاری یک جنایت از پیش اعلام شده از تلویزیون پخش شد، چه اتفاقی افتاد؛سه عامل باعث ساخت این نوع فیلم ها می شود: در درجه اول مدیر شبکه باید تحلیل درستی از وقایع روز داشته باشد، در درجه بعدی ، شبکه باید به روز باشد و سرانجام باید "جسارت " وجود داشته باشد تا درباره موضوعی که در صدر اخبار سیاسی قرار دارد، بتوان فیلم داستانی ساخت این اتفاق در شبکه یک افتاد؛بله ، مدیر شبکه معتقد بود باید درباره مسائل روز که آنها را تحلیل می کنیم ، کارهای داستانی بسازیم.حتی اگر این تحلیل ، ثابت نشده باشد؛بله .برای ساخت این فیلم "انتخاب " شدید یا ساخت این فیلم به شما پیشنهاد شد؛سال گذشته ، فیلمی ویدئویی ساختم با نام "روز داوری " که درباره وقایع فلسطین بود پس از آن قرار شد سریالی در این مورد بسازم ، اما فیلمنامه بعد از چند ماه آماده نشد و دست آخر از آن جا که مسوولان سازمان می خواستند برای روز قدس ، فیلمی درباره فلسطین پخش کنند، ساخت فیلم مذکور به من پیشنهاد شد.راجع به درستی مسائل مطرح شده در فیلم ، مشورت هم کردید؛با مدیر شبکه درباره تحلیلی که قرار است در فیلم ارائه شود، مشورت کردیم . رایزنی هایی هم با مدیر کل اطلاعات و اخبار تلویزیون انجام شد و در نهایت صحت اطلاعات ما تایید شد.کدام اطلاعات ؛مدیر کل اطلاعات و اخبار به مقاله ای اشاره کرد که حسنین هیکل نویسنده مطرح عرب ، در آن به احتمال حمله امریکا به عراق اشاره کرده بود.فیلمی که ساخته اید، به عنوان اثری سینمایی قابل بحث است یا باید قالب دیگری برای آن در نظر گرفت؛"وقایع نگاری یک جنایت از پیش تعیین شده " در درجه اول کاری رسانه ای است هر چند قواعد کاری سینمایی در ساخت آن رعایت شده است ، اما در این فیلم مطلبی بیان می شود که نمی توان آن را در اخبار رسمی ارائه کرد، اما بیان آن از زبان شخصیت های داستانی، مساله ای ایجاد نمی کند تصویربرداری چند روز طول کشید؛چهار روز و نیم مونتاژ؛سه روز دوبله و میکس ؛دو روز دوبله و یک روز هم میکس وقتی تصویربرداری شروع شد، چند صفحه فیلمنامه نوشته شده داشتید؛16 صفحه وقتی تمام شد؛حدود52 صفحه این نوع فیلم را چه کارگردانی می تواند بسازد؛دو نوع کارگردان : یکی آن که خیلی از مرحله پرت باشد، یکی کارگردانی که خیلی به خودش امیدوار باشد شما جزو کدام دسته بودید؛جزو دسته اول )با خنده ( روال برنامه سازی در شبکه های مختلف این گونه است که پس از ارائه طرح و تصویب آن ، فیلمنامه نوشته می شود و پس از طی مراحل مختلف ، کار کلید می خورد این فیلم سینمایی چگونه در این مدت کوتاه شکل گرفت؛مسوولان شبکه به ما اعتماد کردند و البته این اعتماد، مسوولیت عوامل را سنگین تر می کرد پس برای مسوولان شبکه هم این تصور وجود داشت که این کار ممکن است به نتیجه برسد، ممکن هم هست نتیجه ندهد؛کیفیت مورد نظر آنها، چیزی در حد فیلم "روز داوری " بود، اما پس از تماشای این فیلم ، گفتند کار فعلی خیلی بهتر است در مجموع چند دقیقه تصویر گرفتید؛250 دقیقه که حدودا65 دقیقه فیلم مونتاژ شد چرا فیلم به شیوه "صدای سر صحنه " ساخته نشد؛قصد داشتیم برای باورپذیری بیشتر بیننده از صدای اصلی بازیگرها استفاده نکنیم و از صداهایی بهره ببریم که بیننده در فیلم ها و سریال های خارجی شنیده است از همان شروع تصویربرداری ، به صدای خسرو خسروشاهی برای شخصیت مرد فیلم و مینو غزنوی برای شخصیت زن فکر کردید؛بله ، اما به آنها نگفتیم و بعد از آنها استفاده شدایده محوری فیلم چه بود؛در درجه اول محتوا بود تا داستان و فرم صبح که به سر صحنه می رفتم ، روزنامه های آن روز را می خریدم ، خبرهای خارجی را می خواندم و وقتی احساس می کردم نکته جدیدی کشف شده است ، آن را به دیالوگ تبدیل می کردم یا براساس آن اطلاعات، سکانس مینوشتم.مراحل این نوع کار، احتمالا سرشار از نکات شنیدنی است.بله . مثلا بازیگری آمد که اصلا قرار نبود دیالوگ داشته باشد، اما به دلایلی مثل فیزیک مناسب ، برایش دیالوگ نوشتیم . یا در قسمتی از داستان ، نمی دانستم بازیگرها باید چه دیالوگی بگویند؛ به همین دلیل به آنها گفتم 30 ثانیه حرف بزنند و بعد، سر دوبله دیالوگ نوشته شد. البته در مورد همه این مسائل اطلاعات قبلی داشتم سکانسی بود که ظاهرا دوبار از آن استفاده شد بله ، سکانس دو نفره ای داشتیم که یک بار استفاده شد و بعد با استفاده از تروکاژهای تصویری جای آن دو نفر عوض شد و دیالوگ هایش هم تغییر کرد و سکانس جدیدی خلق شد دقیقا کدام سکانس بوده ؛جایی که جیمز به جولیا می گوید: باید به حرف پدرخوانده گوش کرد از کامبیز کاشفی در عنوان بندی به عنوان بازیگردان نام برده شده است ، او چه نقشی در فیلم داشت؛به دلیل محدودیت زمان تصویربرداری ، او انتخاب شد تا به کارگاههای بازیگری برود و بازیگرهای مورد نیاز را به سر صحنه بیاورد؛ چون عملا فرصت انتخاب نداشتم پخش با شما هماهنگ بود؛ساعت 30/20 پنجشنبه شب تماس گرفتند و گفتند فیلم برای پخش مشکلاتی دارد که باید رفع شود چرا؛بازبین پخش توجیه نبود، اما مدیر پخش می دانست همان لحظه با مدیر تامین برنامه ، مسوول روابط عمومی و مدیر پخش تماس گرفته شد و ماجرا حل شد و بازبین هم پس از پخش ، از پخش آن تعجب کرد رادیو اسراییل هم که برای فیلم سنگ تمام گذاشت؛شنیدم که رادیو اسراییل در دو تفسیر خبری درباره فیلم صحبت کرده و در سایت اینترنتی خود، مطلبی راجع به فیلم بیان کرده است احساس کردم سنگی که پرت کرده ام ، درست به هدف خورده است و این سنگ ، بدجوری این مار را زخمی کرده است.تا به حال فیلمهای بسیاری درباره مساله فلسطین ساخته شده ، اما هیچ کدام با چنین واکنشی از سوی دولت اسراییل مواجه نشده است آیا یکی از علت های این واکنش می تواند ساخت سریع و به موقع این فیلم باشد؛فیلم داستانی با عامه مردم در ارتباط است ؛ مخاطبان آن بیشتر و تاثیر آن نیز زیادتر است آنها از این که در فیلمی داستانی ، مسائلی افشاگرانه درباره فعالیت هایشان بیان شد، برآشفته شدند، والا این حرفها در اخبار و تحلیل های خبری گفته شده بود.ساخت این گونه آثار ادامه خواهد داشت؛بله ، طی صحبت هایی که با مدیر شبکه یک داشتم ، قرار شد در مورد موضوعاتی از این دست ، فیلم هایی ساخته شود در ابتدای مصاحبه گفتید که با دیدن وقایع 11 سپتامبر نگران شدید که ممکن است جنگ جهانی سوم رخ دهد در آن صورت فکر می کنید "جاده های سبز شمالی " از شبکه اول سیما پخش میشد؛بله .چرا؛چون مردم نیازمند آرامش هستند حتما دست اندرکاران هم می گفتند: قصد دخالت در جنگ جهانی سوم را نداریم و بهتر است مردم این سریال را تماشا کنند تا در این اوضاع آشفته سیاسی، آرامش بیابند.