انتقام زنانه‌

زن‌ها فرشته‌اند، یک طنز اجتماعی است که صرفا برای سرگرمی مخاطب و در نهایت براساس غافلگیری او، به عنوان یکی از تکنیک‌های سرگرمی در هنر سینما بنا می‌شود و جاذبه خود را بیش از  شیوه تولید اثر، از روان‌شناسی اجتماعی اثر می‌گیرد.

مخاطب شناسی ایرانی بویژه در سال‌های اخیر نشان می‌دهد موضوع زن دوم، مناسبات زناشویی، خیانت مردان و بی‌وفایی زنان و لایه‌های متعدد داستانی دیگر که در ذات این موضوع نهفته است مورد توجه تماشاگر قرار گرفته بویژه اگر بر مدار طنز و کمیک قرار بگیرد، به رونق گیشه کمک زیادی می‌کند.

آنچه در پس فیلم زن‌ها فرشته‌اند به عنوان بنیاد معنایی اثر وجود دارد و مثلا قرار است از آن دفاع شود، موقعیت زنانه و دفاع از جایگاه اجتماعی و حقوق اوست، اما تصویری که از زنان ارائه می‌شود صرفا در انتقام‌گیری، احساساتی بودن، بد جنس و حسود بودن و برخی دیگر از صفات منفی زنانه حدود و اثر معنایی فیلم به ضد خویش بدل می‌شود.

در واقع کلیت فیلم یک دفاع زنانه و ضدمرد برای عقده‌گشایی تاریخی است و گویا می‌خواهد برای مردان خط و نشان بکشد که هرگونه تدبیر و عقل مردانه‌ای در مقابل زیرکی و فریب زنانه خنثی می‌شود و این موجود بظاهر ضعیف، بسیار قدرتمند‌تر از مرد است.

نقش امین حیایی در این‌جا شباهت زیادی به نقش او در فیلم «نقاب» دارد، مردی با ظاهری جذاب و گرم که توانایی زیادی در فریب و دلبری از زنان دارد و با زبان عشق با آنان سخن می‌گوید تا با سوء استفاده از عاطفه زنانه به منافع شخصی خود دست یابد، اما در نهایت چهره واقعی زن از پشت نقاب بر ملا می‌شود تا قهرمان فیلم، مردی فریب خورده باشد، ولی در زن‌ها فرشته‌اند تدابیر و مکر زنانه، نه برای قهرمان اما برای مخاطبان آشکار است.

حضور نیکی کریمی نیز در اوایل فیلم مبهم است تا این‌که بعد از چند سکانس مشخص می‌شود که او نیز با نقشه از پیش تعیین شده وارد ماجرا شده است؛ اما موقعیت‌سازی زنانه در زن‌ها فرشته‌اند دارای پارادوکس‌های زیادی است و اتفاقا عنوان فیلم را نمایندگی نمی‌کند مثلا شیوه مواجه شدن همسر امین حیایی با دوستش (لیلا اوتادی) که به او خیانت می‌کند و در ادامه رها شدن او در کلیت قصه یا حتی نشانه‌هایی از علاقه نازنین به امین حیایی در حین وفاداری به دوستانش، از تزلزل موقعیت زنانه به دلیل عاطفه و حسادت‌های او در اتباط با مردان خبر می‌دهد و به نوعی ناتمام از زنان منجر می‌شود.

هاله روانی اثر به دور قهرمان اصلی فیلم امین حیایی به گونه‌ای است که در پایان مخاطب به جای این‌که از انتقام‌گیری زنان خوشحال شود با قهرمان شکست خورده آن همدردی می‌کند!

زن‌ها فرشته‌اند نمونه دیگری از سطحی‌نگری و مخاطب محوری صرف در سینمای ایران است که اتفاقا با طرح ناقص، سطحی و عوامانه وضعیت زنان به تنزل فرهنگی و اجتماعی آنان در ذهنیت جامعه منتهی می‌شود و اتفاقا به تقویت نگرش جنسیتی و ابزاری از زن دامن می‌زند.

سرگرمی اگر به سردرگمی بیشتر مخاطب منتهی شود و طرح یک مساله اجتماعی را دچار کج فهمی کند تنها بر پیچیدگی آن می‌افزاید و راه به جایی نخواهد برد.

سید رضا صائمی‌