نگاهی به برنامه «کاوشگران» از شبکه 5

خلاقیت در یک برنامه علمی

با «کاوشگران» ‌ که از شبکه 5 سیما در حال پخش است هر بار به تماشای عرصه‌های شگرف و شگفت‌ جهان و خلاقیت و توانمندی‌های انسان برای به تسخیر درآوردن آن می‌نشینیم. این مجموعه مستند، اگرچه به طرح موضوع‌های گوناگونی از طبیعت گرفته تا فضا می‌پردازد، اما همان‌گونه که از نامش پیداست، رویکرد اصلی آن نمایش لحظه به لحظه تلاش دانشمندان درباره کاوش‌هایی است که در زمینه‌های مختلف، انجام شده است.

کد خبر: ۱۷۵۶۷۸

کاوشگران با زمان کمی بیش از 40 دقیقه این مجال را دارد که کندوکاو جذاب و مطلوبی از سوژه‌های مورد نظر خود داشته باشد و با اجتناب از کلی‌پردازی و توجهی جزیی‌گرایانه، این امکان را فراهم آورد که بر عمق و غنای خود بیفزاید.

در یکی از قسمت‌ها که به موضوع فضا و فضاپیماها پرداخته می‌شود، برنامه نگاهی تفصیلی به تاریخچه این مقوله، از آغاز تاکنون براساس فرضیه‌های مطرح شده در هر مقطع زمانی دارد، سپس آخرین یافته‌های علمی را در این زمینه مطرح می‌کند. این ساختار و روایت خطی را در قسمت‌های دیگر کاوشگران می‌توان، دید.

در همین خصوص، افزون بر گفتار متن، کارشناسان و صاحب‌نظران هم به صورتی کوتاه و به تناوب، مضامین برنامه را بیان می‌کنند.

کلاوشگران همچون تولیدات مشابه خارجی که روی آنتن سیما می‌رود، اثرگذار و جذاب نشان می‌دهد. این تاثیرگذاری به موازات نگرش خلاقانه به عمق و غنای تصاویر و نکات آگاهی‌بخش برمی‌گردد که در غالب صحنه و سکانس‌ها دیده یا شنیده می‌شوند.

چنین ثمره‌ای را می‌توان ناشی از تحقیق عمیق و حضور کارشناسانی دانست که به هدایت مجموعه از جنبه‌های مختلف موضوع، مضمون و پیام آن می‌پردازند؛ همچنین هر قسمت حاوی جذابیت‌های بصری است که از هر جهت چشم‌نواز و عمیق و موثر به نظر می‌آیند. بهره‌مندی کاوشگران از انبوه تصاویر‌ آرشیوی و مستند و گنجانیدن خلاقه آنها در ساختار خود موجب می‌شود بر مانایی و درخشش بیش از پیش آن افزوده شود.

کاوشگران را باید برنامه‌ای علمی محسوب کرد که نگاهی توصیفی و نه چالش‌گرایانه به موضوع دارد و تلاش می‌کند در همین چارچوب اهداف خود را محقق کند.جذابیت‌های برنامه می‌تواند از منظرهای دیگری نیز مطمح نظر قرار گیرد.

نام و مضمون آن الهام‌بخش نکات و مسائلی است که به نحوی در جامعه خود با آنها درگیریم. به عنوان نمونه، می‌‌دانیم که کشورمان درباره تحقیق و پژوهش با معضلات گوناگونی روبه‌روست، از تامین منابع مالی گرفته تا مسائل مربوط به تشکیلات و سازمان‌هایی که در این زمینه فعالند یا ارتباط پژوهش با صنایع و مراکز تولیدی در این باره و همچنین کاربردی بودن تحقیقات، صاحب‌نظران سخنان و آسیب‌شناسی‌های بسیاری کرده که حاصل آنها، تاکید بر کم اهمیت بودن جایگاه پژوهش در ساختار جامعه ماست.

در چنین فضایی، دیدن تولیداتی مانند کاوشگران این حسن را خواهد داشت که به تعمیق آگاهی مخاطب در زمینه اهمیت کاوش و کاوشگری بیفزاید، به گونه‌ای که هم سختی این گونه تلاش‌ها را نشان دهد و هم تاثیرگذاری عمیق و گسترده آنها را.

تماشای چنین برنامه‌هایی این مزیت را هم به دنبال خواهد داشت که با مطلع شدن از آخرین اکتشافات، ابداعات، یافته‌ها و اندیشه‌های زبدگان و نخبگان در عرصه‌های گوناگون علمی، فاصله خود را از این منظر با چنین واقعیت‌ و تحولاتی دریابیم.

دیدن این گونه تولیدات جذاب می‌تواند به ترویج و نهادینه کردن فرهنگی کمک کند که نتیجه‌اش ساخت آثاری درباره کاوش‌هایی است که در محدوده کشورمان صورت گرفته‌ است.

اگر با نگریستن مستندی همچون کاوشگران بر آگاهی خود از پیش‌فرض و پیشرفت‌های علمی در جهان و بخصوص دنیای توسعه یافته می‌افزاییم، ساخت آثاری مشابه با هدف نمایاندن کاوش‌های انجام شده یا در حال تحقق از سوی محققان داخلی می‌تواند مخاطبان را از این وقایع مطلع کند و نسبت به فاصله و کاستی‌هایی که درباره کاوش و پژوهش داریم، آگاه‌تر کند.

کاوشگران بیش از آن که نمایش طبیعت با همه بزرگی و شگفتی‌هایش باشد، نمایانگر عزم، فراخناکی و پیچیدگی اندیشه‌های انسانی است. دیدن قسمت‌های گوناگون آن، اگرچه زمینه تحیرمان را از عظمت طبیعت فراهم می‌آورد، با وجود این به ما می‌نمایاند که جهان انسان، بهره‌مند از اراده، عقلانیت و گرایش‌های آرمانی، بسیار بزرگ‌تر از دنیای طبیعت با همه موجوداتش است. این برنامه 40/1 بامداد از شبکه 5 سیما پخش می‌شود.