حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
نگاهی به مجموعه داستانی «پرستاران»
در راستای آگاهی جمعی
برای نوشتن از «پرستاران» زمان مناسبی است. چندی پیش تمرکز خاصی را بر مسائل پزشکی در کشور شاهد بودیم. از طرفی بحث افزایش تعرفههای دارو مطرح بود و از طرف دیگر، سمینار بزرگداشت دکتر محمد قریب برگزار شد و همزمان پخش سریال «روزگار قریب» به این فضا رنگ و لعاب هنری و تلویزیونی داد.
پرستاران که سالهاست هر هفته روی آنتن میرود، یکی از بهترین نمونهها از آن گونه مجموعهسازی برای تلویزیون است در نگاهی که به ماموران مخفی پلیس داشتیم، به آن اشاره شد. یک مجموعه داستانی تلویزیونی با قسمتهای بیشمار که مخاطب خود را مدتها با خود همراه میکند.
اگر در نمونههایی مثل پزشک دهکده با وجود استقلال مضمونی هر قسمت، یک سیر کلی را به صورت پررنگ دنبال میکردیم، در پرستاران تمرکز بر روی همان استقلال قسمتهاست و ارتباط آنها با هم در کلیت داستان چندان پررنگ نیست، طوری که از دست دادن چند قسمت از مجموعه مانعی برای دیدن قسمتهای دیگر آن باشد.
پرستاران بروشنی در راستای آگاهی جمعی ساخته شده و سیر روایی داستان طوری شکل گرفته که متکی بر اطلاعات تخصصی پزشکی باشد. خیلی ساده میشد اصل را روابط شخصیتها در یک محیط خاص (بیمارستان) فرض کرد و از پرداختن به جزئیات دانش پزشکی صرفنظر کرد. جزئیاتی که استفاده از آنها در یک سریال تلویزیونی مستلزم تحقیقات علمی و به کارگیری مشاورین مخصوص به خود است و بهتنهایی وقت و انرژی زیادی را در زمان نوشتن متن به خود اختصاص میدهد.
اما پرستاران نمیخواهد فقط یک داستان معمولی باشد؛ در یک موقعیت متفاوت بلکه همین عنایت ویژه به اطلاعات پزشکی است که بیش از هر چیز متمایزش میکند. پرستاران قرار است دنیای پزشکی را آنطور که هست به تصویر بکشد و مخاطب را به تجربهای وادارد که ظاهراً تا برایش پیش نیاید، قادر به درک آن نیست.
تماشاگر پیش از آنکه اتفاقی ناگوار برایش بیفتد و پایش به بیمارستان کشیده شود، بستری شدن و تحت درمان قرار گرفتن و دمخور بودن با قشری از جامعه بهنام پرستار را تجربه میکند. همین موجب میشود احساس قدردانی از عافیت را درست مثل یک بیمار واقعی درک کند و اگر خودش زمانی سانحهای برایش پیش آمد و به محیط بیمارستان قدم گذاشت، احساس کند بار اولش نیست و با روحیه و آمادگی ذهنی بهتر با موقعیتها روبهرو شود.
اگر در نمونههایی مثل پزشک دهکده با وجود استقلال مضمونی هر قسمت، یک سیر کلی را به صورت پررنگ دنبال میکردیم، در پرستاران تمرکز بر روی همان استقلال قسمتهاست و ارتباط آنها با هم در کلیت داستان چندان پررنگ نیست، طوری که از دست دادن چند قسمت از مجموعه مانعی برای دیدن قسمتهای دیگر آن باشد.
پرستاران بروشنی در راستای آگاهی جمعی ساخته شده و سیر روایی داستان طوری شکل گرفته که متکی بر اطلاعات تخصصی پزشکی باشد. خیلی ساده میشد اصل را روابط شخصیتها در یک محیط خاص (بیمارستان) فرض کرد و از پرداختن به جزئیات دانش پزشکی صرفنظر کرد. جزئیاتی که استفاده از آنها در یک سریال تلویزیونی مستلزم تحقیقات علمی و به کارگیری مشاورین مخصوص به خود است و بهتنهایی وقت و انرژی زیادی را در زمان نوشتن متن به خود اختصاص میدهد.
اما پرستاران نمیخواهد فقط یک داستان معمولی باشد؛ در یک موقعیت متفاوت بلکه همین عنایت ویژه به اطلاعات پزشکی است که بیش از هر چیز متمایزش میکند. پرستاران قرار است دنیای پزشکی را آنطور که هست به تصویر بکشد و مخاطب را به تجربهای وادارد که ظاهراً تا برایش پیش نیاید، قادر به درک آن نیست.
تماشاگر پیش از آنکه اتفاقی ناگوار برایش بیفتد و پایش به بیمارستان کشیده شود، بستری شدن و تحت درمان قرار گرفتن و دمخور بودن با قشری از جامعه بهنام پرستار را تجربه میکند. همین موجب میشود احساس قدردانی از عافیت را درست مثل یک بیمار واقعی درک کند و اگر خودش زمانی سانحهای برایش پیش آمد و به محیط بیمارستان قدم گذاشت، احساس کند بار اولش نیست و با روحیه و آمادگی ذهنی بهتر با موقعیتها روبهرو شود.
پرستاران که ادعایش واقع نمایی است و نمیخواهد نسبت به یکی از 2 گروه بیمار و پرستار جانبدارانه قضاوت کند، صادقانه به طرح مسائلی میپردازد که مشکلات پیش روی عمل صحیح پزشکی از آنها ناشی میشوند. یکی از این مسائل بحث تقابل علایق شخصی با اقتضائات مسوولیت پزشکی است.
به عبارتی تقابل میان میل و وظیفه چیزی شبیه همان موقعیت عشق و وظیفه که منشأ شکلگیری بسیاری از ایدههای داستانی عاشقانه در سینما و تلویزیون بوده، هست و خواهد بود. برای نمونه در قسمتی از مجموعه، اسکات یکی از پرستاران در موقعیتی قرار گرفته که دوست صمیمیاش بهدلیل مصرف بیش از اندازه مواد مخدر دچار سانحه شده و میخواهد هرچه سریعتر او را به بیمارستان برساند و تحت مداوا قرار دهد.
در عین حال وظیفهاش در آن لحظه چیز دیگری را اقتضا میکند. او باید بین این دو یکی را انتخاب کند. مسیر داستان وقتی جالبتر میشود که میفهمیم دلیل اعتیاد بیمار این بوده که بار قبل که در بیمارستان بستری شده برای تسکین دردش مرفین بیش از اندازه به وی تزریق کردهاند. میبینیم یک چالش برسرانجام درست وظیفه از کوتاهی در انجام وظیفه دیگری نشأت گرفته و این روال همینطور میتواند ادامه یابد.
پرستاران که میخواهد به معرفی دنیای پرستاران و پزشکان بپردازد و زحمات و تلاشهای انساندوستانه آنها را به تصویر بکشد به این دلیل در این راه موفق است که منشأ مشکلات را پیش از هر چیز در خود قشر مورد معرفی جستجو میکند و به فرافکنیهای بیمورد متوسل نمیشود.
از ویژگیهای مهم پرستاران شخصیتپردازی است. تنوع شخصیتها به گونهای است که راه را بر هر جانبداری یکطرفه میبندد. در همان بخشی که این اتفاقات غیرمسوولانه رخ داده، پزشکی داریم که رابطهای ویژه با بیمارانش دارد. به آنها به عنوان مشتری نگاه نمیکند و احساس وظیفهاش در قبال بیماران از درون او میجوشد.
صحنهای که این پزشک با کودک بیمارش گپ صمیمانه میزد، یادآور صحنهای از سریال روزگار قریب بود که دکتر محمد قریب را در حال دلجویی صمیمانه از کودک بیمارش میدیدیم. از طرفی، همین پزشک جایی بهشوخی از خودش تعریف میکند و خود را پزشکی خوب معرفی میکند و با این دست پیش گرفتن پیش داوریهای احتمالی درباره جانبداری سریال را به طور کامل از میان میبرد.
مجموعه پرستاران موضوعی جهانی را مورد توجه قرار داده است و چه بسا یکی از دلایل مهم موفقیتش در جذب مخاطب همین باشد. پرستاران سهشنبهها ساعت 22 از شبکه یک سیما پخش و چهار شنبه ها ساعت 10/15 تکرار میشود.
آزاد جعفری
گفت و گو
