وقتی پول همه چیز نیست
«پول کثیف» سریال داستانی است از شبکه تهران. موضوع آن فعالیت های غیرقانونی و به طور مشخص قاچاق کالاست و تلاش کرده با بیانی دراماتیک به تشریح و تبیین این مقوله بپردازد.
داستان نسبت به سوژه بیشتر رویکردی فرهنگی و اجتماعی دارد. واقعیت این است که به دلایل گوناگون قاچاق انواع کالاها آفتی به شمار می آید که سالهاست جامعه ما را با مشکل و موانع بسیار و گوناگونی مواجه کرده ، به صورتی که ضررها و زیانهای بسیاری را متوجه ملت و کشور کرده است .ایجاد و گسترش پدیده قاچاق زمینه های مختلفی دارد، بخشی از آنها به مسوولان (قانونگذاران مدیران اقتصادی و امنیتی و به طور کلی اجرایی) برخی به قاچاقچیان و بعضی دیگر به مردم بازمی گردد.
پیوستگی هر چه بیشتر یا کمتر این سه ضلع ، دامنه مثلث قاچاق را گشاد و یا تنگ تر خواهد کرد. به عنوان مثال ، نبود، مبهم و ناکارآمد بودن قوانین ، زمینه را برای سوئاستفاده قاچاقچیان جهت تکاثرطلبی و امیال نفسانی اقتصادی شان فراهم می کند، همچنان که ، عدم نظارت قاطع و آگاهانه نیز به وجود آورنده فضایی خواهد شد که خلافکاران را از طریق رشوه و یا ترفندهایی دیگر به اهداف شان خواهد رساند. ناآگاهی برخی از مردم و یا فقر و تنگناهای اقتصادی هم ، عاملی موثر برای ترویج فرهنگ قاچاق ، محسوب می شود.
پول کثیف حکایت گر ماجرای داریوش خسروی است که پس از ماهها تلاش به اتفاق همسرش کارگاه تولید لباس را با طراحی و کارگران داخلی ، راه اندازی کرده اند. بالا رفتن قیمت پارچه و نرسیدن به موقع وام ، باعث می شود تا آنها از افرادی پول قرض کنند. عدم پرداخت پولهای گرفته شده در زمان مقرر، موجب بازداشت خسروی می شود. مجموعه این شرایط و بدهی برای پرداخت حقوق کارگران و مواردی دیگر از این قبیل ، زمینه را به گونه ای فراهم می کند که خسروی را طعمه قاچاقچی ای بزرگ (و از بستگان مادری اش) قرار می دهد. این خلافکار نیز با آزاد کردن خسروی از بازداشتگاه و ارائه پیشنهاداتی ، اعتماد او را برای همکاری ، جهت تحقق نقشه های غیرقانونی و سرمایه اندوزانه اش جلب می کند.
نگاهی اجمالی به قسمت های اولیه پخش شده نشان می دهد که تلاش شده در پرداخت موضوع قاچاق ، به جوانب گوناگون آن ، پرداخته شود.
به عنوان نمونه فیلمنامه در تشریح وضعیت خسروی ، همسر و کارگاهش به گونه ای روشن و مطلوب عمل کرده است . آنان که پس از تلاشهای بسیار موفق به راه اندازی کارگاهشان شده اند و در تلاش بودند ثابت کنند، تولیدات داخلی از نظر طراحی و کیفیت کمتر از کالاهای مشابه وارداتی نبوده و از این طریق فرهنگ و مصرف تولیدات داخلی را ترویج کنند، اینک به اشکال گوناگون ، درگیر چالش هایی می شوند که در حوزه مسوولیت و اراده آنان نبوده است.
افزون بر بالا رفتن متناوب قیمت پارچه و ندادن بموقع وام که اشاره شد، می توان به عمده فروشی اشاره کرد که برای فروش اجناس اش ، روی پوشاک تولیدی این کارگاه ، نوشته ها و تصاویر و مارکهایی را حک کرده که در نهایت تعطیلی موقت کارگاه را به همراه دارد. این سکانس ، به خوبی زمینه های اصلی ترویج و پدیده قاچاق کالا را نمایانده است . به سخنی دیگر آن گونه که داستان اشاره دارد، عدم حمایت قاطع از تولیدات داخلی و فرهنگ مصرف مردم در ارتباط خرید بیشتر محصولات خارجی و وارداتی نسبت به کالاهایی که در کشور تولید می شود، از مهمترین دلایلی اند که زمینه فعالیت قاچاق کالا را در ابعاد گوناگون به وجود می آورند.
در میان عوامل مطرح شده ، مصرف طلبی و فرهنگ مربوط به آن اهمیت شایان و زیربنایی تری دارد، بدین معنا که توجه و یا عدم توجه اصولی و منطقی به آن می تواند، در کمرنگ و یا پررونق تر شدن قاچاق کالا، نقشی تعیین کننده ایفا کند. معمولا جامعه شناسان ، افراد جامعه را بر پایه 3معیار ثروت ، قدرت و وجهه (پرستیژ) به سه طبقه بالا، متوسط و پایین تقسیم می کنند. این سه معیار، الگوهای متفاوتی از مصرف گرایی را برای سه طبقه به بار می آورند. هر سه طبقه ، مصرف گرایی بی رویه دارند، اما با شکلهای متفاوت .افراد طبقه بالا، با داشتن ثروت از طریق مصرف کالاهای لوکس ، به دنبال پرستیژ بالا هستند. اعضای طبقه متوسط، همیشه سعی می کنند، خود را از طبقات بالا، عقب تر نبینند. آنها با درآمد کمتر، به رقابت با طبقه بالا می پردازند. اعضای طبقه پایین با درآمد کم با توجه به مصرف گرایی دیگر طبقات و با توجه به وفور کالا و خدمات در بازار، در تلاش هستند که به هر وسیله ، سهمی از کالا و خدمات را به خود اختصاص دهند.
خرید آنها مشمول کالاهایی می شود که برایشان ، جنبه حیاتی دارد، همچنین ترس از کمبودها و عدم امنیت اقتصادی نیز آنها را به خرید بی رویه و انبارگونه وامی دارد. «پول کثیف » از آنجایی که روی این دو عامل ، یعنی نبود امکانات مناسب و عدالت برای تولیدکنندگان و فرهنگ صحیح مصرف طلبی انگشت گذارده ، ارزشمند و آگاهی بخش است و در این میان بدیهی است به هر اندازه به تشریح و توضیح غنی و دراماتیکی تر این دو بپردازد. از تاثیرگذاری عمیق و راهگشاتر بهره مند خواهد شد.
تیتراژ، کارگردانی ، تصویر، تدوین ، طراحی صحنه و لباس و بازیهای نقش آفرینان ، زیبایی و ریتم موزونی به «پول کثیف» داده و باعث شده که مخاطب با مضمون ، ارتباط خوشایند و مطلوبی را برقرار کند.
محمدرضا کریمی
گفت و گو
