در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
اشتیاق برای ایجاد تنوع
خشایار راد سالهاست بازیگر است. سریال خانه به دوش ، ساخته رضا عطاران و نقش کلاهبرداری که با اصلان ، باجناق ماشائالله همدست بود، او را معروف کرد.
برخی چون عطاران دست بازیگر را باز می گذارند و از همفکری او استفاده می کنند؛ اما برخی از کارگردان ها فقط از بازیگر می خواهند نقش را اجرا کند. حضور راد در سریال «متهم گریخت» بار دیگر یادآور استعداد این هنرپیشه بود.
بازیگری که می داند چگونه نقش خود را هر چند کوتاه و کوچک رنگ آمیزی کند تا به چشم بیاید. راد این روزها مشغول بازی در سریال کلانتری 19 است. سریالی که از شبکه تهران پخش خواهد شد. تجربه 27سال خاک صحنه خوردن چیزی نیست که به این راحتی ها بتوان رهایش کرد. جدای از خاک دامنگیر خود صحنه ، تا همین چند وقت پیش جدایی بازیگران تئاتر از صحنه بازی یک جرم محسوب می شد.
خشایار راد بعد از 27سال فعالیت در زمینه بازیگری ، به نتایجی رسیده است. او می گوید: «روزگاری تئاتر همه عشق و علاقه مردم بود، بجز تئاتر چیز دیگری نبود که مردم را سرگرم کند. تازه همان موقع هم تئاتر طرفداران خاص خودش را داشت.
اما من بعد از سالها کار تئاتر، امروز به چیز دیگری فکر می کنم ؛ یعنی ناچارم که فکر کنم. چون تئاتر اصلا پاسخگوی نیازهای مادی نیست که هیچ ، بلکه این اواخر نیازهای معنوی حرفه ای ما را هم برآورده نمی کند.
هر چند من عاشق تئاتر هستم ؛ اما متاسفانه این حرفه و هنر جز بودجه و درآمدزایی ، قابلیت مردمی بودنش را هم از دست داده است.»
اما تئاتر از آن حرفه هایی است که ریشه در کودکی آدمها دارد. خشایار راد هم مثل خیلی از هنرپیشه های تئاتر، کار خود را از دوران دبستان با یک تئاتر به نام قانون که برای اولیا و مربیان مدرسه اجرا شده ، آغاز کرده است.
اما خودش می گوید: «اولین تئاتر حرفه ای من سال 1353اتفاق افتاد. حرفه ای به آن معنا که در مقابل کاری که انجام می دهی ، پول بگیری. البته من کاملا آگاهانه و با مطالعه و دانش وارد این عرصه شدم. نام اولین کارم هم بام بی کبوتر بود که دوست عزیز و هنرمندم مجید افشار آن را کارگردانی کرد.»
آثار مجید افشار را جز در عرصه تئاتر، در تلویزیون هم دیده ایم که بیشتر کارهای سنتی و آیینی بوده و این اواخر هم با مجموعه قند و پند به تلویزیون آمده است. خشایار راد از خاطرات کار با مجید افشار و خاصیت تلویزیون می گفت که صحبت از آغاز فعالیت تصویری اش به میان آمد: «من با مجموعه جنگ شب به تلویزیون آمدم. آیتمهای نمایشی با درونمایه طنز تلخ و شیرین اجتماعی.
بعد از آن در مجموعه خشت خام حضور یافتم و البته در این میان از تئاتر هم دور نیفتاده بودم. بعد از یک وقفه چند ساله در کار تصویری ، دوباره سال 1378با دعوت دوست عزیز و هنرمندم ، رضا عطاران به تلویزیون بازگشتم و تا امروز که 95درصد فعالیت هایم به سیما معطوف شده است از عرصه سینما دور بوده ام.»
خشایار راد دیپلم صنایع فلزی دارد. می گوید: «من هم مثلی خیلی های دیگر رشته تحصیلی ام هیچ ربطی به علاقه و اشتیاق روحی ام نداشته است. با وجود این ، هیچ وقت از عرصه نمایش دور نبودم و همان طور که گفتم ، از کودکی کار تئاتر را به عنوان مسیر اصلی شغلی و حرفه ای ام دنبال کرده ام.»
آقای راد بعد از اتمام خدمت سربازی به استخدام بانک صادرات درمی آید و بعد از 30سال کار هم بازنشسته می شود. شما هم قبول دارید که اصلا به چهره اش نمی خورد که یک کارمند بازنشسته باشد؛!
«صبحها تا ساعت سه ونیم ، چهار در بانک مشغول به کار بودم و عصرها هم به تمرین تئاتر می رفتم. اغلب شبها هم اجرا داشتیم و خسته و کوفته به خانه می رفتم و دوباره فردا روز از نو روزی از نو. اما خدا را شکر می کنم ، چون الان که به گذشته ام نگاه می کنم ، می بینم هیچ فرصتی را از دست نداده ام و در حد توانم از وقتم خوب استفاده کرده ام.»
خشایار راد از آن بازیگرانی است که با شنیدن صدایش متوجه حضورش می شوی و نیازی به دیدن تصویرش نیست. باوجود این که هیچ وقت دوبله کار نکرده و فعالیت صرفا صدایی و رادیویی هم نداشته ؛ اما صدایش به اندازه تصویرش شهرت دارد.
«من نه سواد کار دوبله را دارم و نه تجربه اش را، چون کار دوبلاژ سیستم خاص خودش را دارد که من بلد نیستم. حالا اگر صدایم به اعتقاد شما به اندازه تصویرم معروف شده ، فکر می کنم باز هم دلیلش 27سال کار تئاتر می باشد.اغلب بچه های تئاتری حنجره های باز و صداهای خش دار دارند.
چون یکی از نیازهای کار تئاتر داشتن صدایی با تن بالاست اما تا به حال اتفاق نیفتاده که برای صدایم ، نقشی را به من واگذار کنند. البته در کوچه اقاقیا کمی روی صدای من مانور داده شد.
ولی این نکته سنجی و تیزبینی خاصیت کار عطاران است که حتی به میخ روی دیوار هم گیر می دهد تا مردم را بخنداند. انصافا هم در کارش موفق است. اما فکر نمی کنم کسی از این به بعد هم مرا برای نوع خاص صدایم برای کاری دعوت کند.»
در طول این 27سال کار نمایشی در عرصه تئاتر، اغلب کارهایی که با حضور خشایار راد روی سن رفته ، درونمایه ای طنز و کمیک داشته است : «90درصد از تئاترهایم قالبی طنز داشته اند. یادش به خیر. من با خیلی ها همبازی بوده ام. زنده یاد نعمت گرجی ، مرحوم اصغر زمانی و خیلی های دیگر که شاید الان در بین ما نباشند.
شاید این سابقه کاری اثبات کننده این قضیه باشد که من خیلی به کارهای طنز علاقه مندم.
اما اگر از خودم بپرسید می گویم که برای ایجاد کنتراست بین فعالیت هایم خیلی دوست دارم کارهای جدی هم انجام دهم و این قابلیت را در خودم می بینم.
شاید جسارت و قدرت ریسک کارگردان ها و تهیه کننده هایی که کارهای جدی انجام می دهند، در حدی نیست که هنرپیشه هایی مثل من را که چهره شان در کمدی جا افتاده ، در کارهای جدی و حتی تراژدی به کار گیرند. اما من تا به حال نقشهای جدی هم داشته ام. یک بار در نقش یک پزشک و یک بار هم در نقش یک سرهنگ بازی کرده ام. اما گویا مردم مرا با کارهای طنز و در قالب یک کاراکتر کمیک بیشتر می پذیرند.»
یک استوار در کلانتری99
صحبت از کار جدی و ایفای نقش یک سرهنگ به میان آمد. تازه یادمان افتاد که کجا هستیم. اینجا پشت صحنه مجموعه طنز «کلانتری 99 است. آن هم وسط یک باغ بزرگ و دلباز در نیاوران.
ظاهر عمارت انتهایی باغ مانند یک کلانتری شبیه سازی شده و تقریبا تمام این سریال با استفاده از همین یک لوکیشن ضبط می شود. اصلا خاصیت کارهای 90قسمتی ، تک لوکیشن بودنشان است.
خشایار راد هم نقش یک استوار را به عهده دارد. می گوید: «قالب اصلی این کار چیزی بین جدی و کمدی است. در مقایسه با کارهای قبلی ام متفاوت تر و سخت تر است. به دلیل این که درعین حال که باید مواظب شان ماموران محترم نیروی انتظامی باشیم ، باید نوعی طنز موقعیت را هم در بطن ماجراها لحاظ کنیم.
به همین علت می گویم آزادی عملمان خیلی محدود و محصور بود. من نقش یک استوار را به عهده دارم که سالهای آخر خدمتش را سپری می کند و به همین دلیل یک نوع غرور کاری خاصی برای خودش دارد.
در چنین شرایطی یک سروان جوان و تحصیلکرده ، مافوق او می شود و همین مساله دلیل اصلی بروز اتفاقات طنز در این داستان است. خصوصا از مقطعی به بعد که دختر استوار به کلانتری می آید و سروان او را می بیند و هر دو از هم خوششان می آید؛ ولی با مخالفت استوار مواجه می شوند و ادامه ماجرا.
کلیت داستان به صورت اپیزودی است و هر قسمت یک ماجرا اتفاق می افتد؛ اما غالب اصلی ماجرا یک دست ادامه می یابد.»
اصولا خاصیت بازی کسانی که در کارهای رضا عطاران بازی می کنند، بداهه کاری آنها و قدرت خلق فضاهای خنده دار در بطن داستان اصلی است. حالا آیا در مجموعه کلانتری 99به کارگردانی سعید عالم زاده هم ، چنین میدانی برای کار وجود داشته یا نه؛ می گوید: «الان حدود 55قسمت از کار ضبط شده.
آنچه من از کار با آقای عالم زاده دریافتم ، این بوده که در جنس کار ایشان میدان دادن به بازیگر و استفاده از قدرت خلاقیت فردی در اجرای کاراکترها وجود دارد.
آقای عالم زاده هم به ما میدان زیادی می دهد و هم این که خودش آدم مثبتی است و انرژی مثبت به بازیگرها منتقل می کند. اما همان طور که گفتم ، ما باید مواظب پرستیژکاری ماموران محترم نیروی انتظامی هم می بودیم تا شوون آنها زیرسوال نرود».
از حرفهای خشایار راد مشخص بود که برای ایجاد تنوع کاری در نوع بازیهایش اشتیاق خاصی دارد؛ اما... «اما متاسفانه همان طور که گفتم ، تهیه کننده ها چنین ریسکی نمی کنند. اغلب انتقاداتی که بر من وارد است این است که همه می پرسند چرا اینقدر نقشهای منفی طنز بازی می کنی؛
تنها جواب من هم این است که این فقط انتخاب کارگردان هاست. شاید این روند باعث شود به تکرار بیفتم و حتی خطر کلیشه شدن هم وجود داشته باشد. اما حتی اگر این اتفاق هم بیفتد، گناه ما نیست. گو این که در انتخاب هایم تنوع و تمایز را هم مدنظر دارم.
اما به هر حال تو مجبوری از بین پیشنهادهایی که به دستت می رسد یکی را انتخاب کنی. البته من از این کار اخیرم یعنی «کلانتری 99خیلی راضی هستم. به دلیل این که احساس می کنم یک کنتراست خاص بین کارهایم ایجاد می کند که 90شب هم ادامه خواهد داشت».
و سخن آخر خشایار راد: «بچه های این طرح خیلی زحمت کشیده اند. روزی 7ساعت کار می کنیم ، حتی در روزهای ماه مبارک رمضان هم بچه ها با زبان روزه کار می کردند. فقط به عشق این که مردم از کار خوششون بیاید و رضایت خاطرشان جلب شود.
کار با آقای عالم زاده خوب بود. با وجود تمام انحصارها و محدودیت هایی که به دلیل حساسیت کار در قالب نیروی انتظامی داشتیم ؛ اما با اعتمادی که ایشان به ما داشتند خیلی خوب پیش رفت. اعتقاد من این است که همه بچه ها از کار راضی بوده اند.
یاسر شیخ لو 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
