جام جم آنلاین: یک استراتژیست مسلط، یک فقیه سیاست‌ورز یا یک خطیب مسلط؛ وصفی که در ادبیات رسانه‌ای و جامعه‌شناختی درباره رهبر شهید پررنگ‌تر به نظر می‌آید. این چنین تصوری، اگرچه ناصحیح تلقی نمی‌شود به نوعی تقلیل‌گرایی رسانه‌ای، اما رضایت داده است به‌گونه‌ای که ساحت‌های لطیف‌تر و انسانی‌تر شخصیت ایشان را تحت‌الشعاع هیمنه سیاسی قرار می‌دهد. به عنوان [عضو بیت ایشان ضمن چند دهه مراودات کاری تخصصی]کسی که توفیق حضور در محضر ایشان را داشته‌ام، باید بگویم آنچه در پشت در‌های بسته و در مواجهه مستقیم با نخبگان، هنرمندان و جوانان خودنمایی می‌کند، ویژگی‌ای است که می‌توان آن را زیبایی‌شناسی توجه و شنوایی فعال پدیدارشناسانه نامید. این ویژگی، دقیقا همان حلقه مفقوده‌ای است که نشان می‌دهد چگونه رهبری فرهنگی، ستون فقرات و موتور محرک تمام کنش‌های سیاسی و مدیریتی ایشان است.
اجازه بدهید به جای کلی‌گویی، یک صحنه زیسته را ترسیم کنم. در بسیاری از دیدار‌های خصوصی یا نیمه‌خصوصی با جمعی از جوانان نویسنده، فیلمساز یا حتی دانشجویان منتقد، انتظار رایج این است که رهبر نظام، یا به تبیین کلان سیاسی بپردازد یا صرفا یک رهنمود اخلاقی عمومی ارائه دهد. اما آنچه من بار‌ها شاهد بوده‌ام، شگفت‌انگیز است. ایشان با چنان ظرافت زیبایی‌شناختی وارد جزئیات یک رمان، یک فیلمنامه یا حتی یک دغدغه وجودی یک جوان ۲۰ ساله می‌شوند که گویی خود، یک ویراستار ادبی وسواسی یا یک منتقد سینمایی پدیدارشناس هستند. در مواجهه با یک فیلمساز جوان که از استیصال خود در برابر پیچیدگی‌های اخلاقی شخصیت منفی فیلمش سخن می‌گفت، ایشان به‌جای یک قضاوت فقهی سریع، از رنج انسان مدرن در مواجهه با تجرد و ظرافت قلم داستایوفسکی در ترسیم همان تضاد سخن می‌گویند.
این شنوایی فعال و توجه به جزئیات معنایی، یک رفتار تفننی نیست؛ بلکه یک روش‌شناسی مدیریتی است. ایشان با این کار، به سوژه فرهنگی (جوان یا هنرمند) این پیام عمیق را می‌دهند که: من به‌عنوان رهبر جامعه، تو و دغدغه تو را نه به‌عنوان یک ابزار، بلکه به‌عنوان یک «جهان معنایی» به رسمیت می‌شناسم.
اما در لایه تحلیلی، باید اندیشید این ویژگی از کجا می‌آید؟ این زیبایی‌شناسی توجه، ریشه در یک مبانی انسان‌شناختی و عرفانی دارد. در حکمت متعالیه و نگاه توحیدی ایشان، انسان و آثار روحی او، تجلی اسماء الهی هستند؛ بنابراین نمی‌توان با یک عقلانیت ابزاری ــ که صرفا به‌دنبال خروجی و کارکرد است ــ با انسان و فرهنگ برخورد کرد.
اینجاست که باید بر ویژگی رهبری فرهنگی به‌عنوان ستون‌فقرات تأکید کنم. بسیاری از تحلیلگران سیاسی، تصمیمات سخت، قاطع و گاه مقابله‌ای رهبر انقلاب در عرصه ژئوپلیتیک مانند تقابل با استکبار، یا مدیریت بحران‌های امنیتی را صرفا حاصل یک رئالیسم سیاسی می‌دانند.
اما مشاهده‌گر نزدیک می‌داند که این قاطعیت سیاسی، دقیقا پوسته سختی است که برای محافظت از همین ظرافت‌های فرهنگی و فضای تنفس معنا طراحی شده است. ایشان در خلوت مدیریتی خود، سیاست کلان را می‌چرخانند تا در این سرزمین، یک جوان بتواند با آن ظرافت زیبایی‌شناختی فیلم بسازد، شعر بگوید و بدون هراس، اندیشه‌ورزی کند. تمام آن اقتدار سیاسی، در خدمت تأمین همین امنیت فرهنگی و معنوی است.
این ویژگی، سبک مدیریت ایشان را نیز کاملا انحصاری ساخته و شیوه مدیریتی مالوف را دگرگون کرده است.
در سیستم‌های بروکراتیک، مدیر با کارمند یا هنرمند از دریچه سلسله‌مراتب قدرت سخن می‌گوید، اما در سیره مدیریتی رهبر انقلاب، ما با یک مدیریت معنا‌محور روبه‌رو هستیم. ایشان به‌جای تجویز دستوری، با ایجاد طنین فرهنگی مدیریت می‌کنند. وقتی ایشان در یک جلسه فرهنگی، به‌جای دستور دادن، یک بیت شعر حافظ یا یک فراز از نهج‌البلاغه را با یک تحلیل روان‌شناختی بی‌نظیر تطبیق می‌دهند، در واقع در حال مهندسی ذهنی جمعی حاضران هستند. این سبک، اطاعت کورکورانه نمی‌آورد، بلکه هم‌افزایی عقلانی و عاطفی ایجاد می‌کند.
اگر بخواهم آن ویژگی کمترگفته‌شده را در یک گزاره رسا با ادبیات دانشگاهی چکیده و گزین‌گویه بیاورم، چنین نویسه‌ای می‌شود: بهره‌مندی ایشان از «سواد فرهنگی و زیبایی‌شناختی» همراه با تسلط بی‌بدیل بر چم‌وخم چنان بهره ارزنده‌ای، البته در کنار همدلی عمیق با سوژه انسانی.
نویسنده: دکتر محمدهادی فلاح‌زاده / رئیس دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی تهران
