جام جم آنلاین: اظهارات اخیر دونالد ترامپ مبنی بر این‌که کشور‌های عربی منطقه از او خواسته‌اند جنگ علیه جمهوری اسلامی ایران را برای مدتی به تأخیر بیندازد، در شرایطی مطرح می‌شود که آمریکا پس از شکست در دو جنگ اخیر، با فشارهای قابل‌توجهی در عرصه‌های مختلف مواجه شده است. افزایش فشارهای اقتصادی ناشی از بسته شدن تنگه هرمز، بروز مشکلات در حوزه انرژی و همچنین شکست و عدم موفقیت حزب جمهوریخواه و متحدان سیاسی ترامپ، مجموعه‌ای از چالش‌ها را پیش‌روی دولت آمریکا قرار داده است.
اگرچه جمهوری اسلامی ایران از هرگونه رویکرد کشور‌های عربی برای جلوگیری از جنگ استقبال می‌کند و علاقه‌مند بود که این موضع پیش از جنگ ۱۲روزه و جنگ ۴۰روزه نیز از سوی کشور‌های منطقه اتخاذ می‌شد، اما واقعیت این است که به تأخیر افتادن جنگ احتمالی علیه ایران را نمی‌توان صرفا به درخواست کشور‌های عربی نسبت داد.
آنچه در شرایط کنونی بیش از هر عامل دیگری مانع از اقدام نظامی مجدد آمریکا علیه جمهوری اسلامی شده، بازدارندگی قابل‌توجه ایران در حوزه نظامی و ظرفیت تاب‌آوری کشور در برابر حملات نظامی است. جمهوری اسلامی ایران در جریان رویارویی‌های اخیر نشان داده که از توان لازم برای مقابله با تهدید‌های نظامی برخوردار بوده و همین مسأله محاسبات طرف مقابل را تحت تأثیر قرار داده است.
از سوی دیگر، با توجه به سابقه رویکرد‌های ترامپ در عملیات روانی و باج‌خواهی از کشور‌های عربی، به نظر می‌رسد طرح ادعای درخواست این کشور‌ها برای به‌تأخیر انداختن جنگ، می‌تواند در راستای تلاش او برای دریافت امتیازات و باج جدید از دولت‌های عربی منطقه باشد. به‌سختی می‌توان پذیرفت که نفوذ کشور‌های عربی بر تصمیمات ترامپ تا این اندازه گسترده باشد که بتوانند به‌تنهایی مسیر تصمیم‌گیری او درباره جنگ با ایران را تغییر دهند.
البته مخالفت یا دست‌کم نگرانی کشور‌های عربی از وقوع جنگ جدید با ایران نیز قابل‌توجه است. این کشور‌ها در جریان جنگ اخیر شاهد وارد آمدن ضربات به پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه بودند و همزمان با پیامد‌های اقتصادی ناشی از محدودیت صادرات نفت و گاز مواجه شدند. این تجربه برای آنها روشن کرد که در صورت وقوع جنگ احتمالی جدید و همراهی دوباره با اقدامات نظامی آمریکا علیه ایران، ممکن است بار دیگر خسارت‌های قابل‌توجهی متحمل شوند.
در چنین شرایطی، اظهارات اخیر ترامپ درباره این‌که به توافق با ایران نیازی ندارد نیز باید در چارچوب فشارهای سیاسی و رسانه‌ای داخلی آمریکا مورد توجه قرار گیرد.
شکست ترامپ و حزب جمهوریخواه در عرصه سیاسی و افزایش انتقاد‌های افکار عمومی و رسانه‌ها از عملکرد دولت آمریکا در جنگ با ایران، شرایطی ایجاد کرده و ترامپ برای کاهش فشارهای داخلی به موضع‌گیری‌های جدیدی روی آورده است. با توجه به این‌که جنگ با ایران به یکی از مهم‌ترین محور‌های انتقاد از عملکرد حزب جمهوریخواه تبدیل شده، به نظر می‌رسد ترامپ با اعلام بی‌نیازی از توافق و مذاکره با ایران، تلاش می‌کند خود را از زیر بار این فشار‌ها خارج کند.
درواقع، او با چنین اظهاراتی وانمود می‌کند که نه جنگ با ایران برایش اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد و نه موضوع مذاکرات و توافق با جمهوری اسلامی در محاسبات سیاسی و اقتصادی آمریکا جایگاهی اساسی دارد.
با این حال، واقعیت‌های اقتصادی و راهبردی منطقه با چنین ادعا‌هایی تغییر نمی‌کند. ترامپ نمی‌تواند جمهوری اسلامی ایران را از معادلات اقتصادی و سیاسی آمریکا حذف کند. بدون در نظر گرفتن موضع و اقدامات ایران، وضعیت اقتصادی داخلی آمریکا نیز با تغییر قابل‌توجهی مواجه نخواهد شد.
یکی از مهم‌ترین پیامد‌های اقدامات نظامی آمریکا علیه ایران، بسته شدن هوشمندانه تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی بوده؛ مسأله‌ای که تأثیرات قابل‌توجهی بر اقتصاد جهانی و به‌ویژه اقتصاد و معیشت روزمره خانواده‌های آمریکایی گذاشته است.
از این منظر، ادعای بی‌نیازی ترامپ از توافق با ایران بیش از آنکه بیانگر بی‌اهمیت بودن نقش جمهوری اسلامی در معادلات آمریکا باشد، نشان‌دهنده تلاش او برای مدیریت فشارهای سیاسی و افکار عمومی در داخل این کشور است. درواقع، هرگونه محاسبه درباره آینده جنگ، امنیت منطقه و پیامد‌های اقتصادی آن، بدون در نظر گرفتن نقش و موضع جمهوری اسلامی ایران امکان‌پذیر نخواهد بود.
نویسنده: سیدرضا صدرالحسینی
