ضرورت پرهیز از تنش‌های غیرضروری اقتصادی

جام جم آنلاین: پس از حمله رژیم صهیونیستی و آمریکا به ایران و جنگ تحمیلی ۴۰روزه، دشمن به این تصور رسیده بود که مردم ایران به‌سرعت از نظام اسلامی فاصله می‌گیرند و زمینه برای تجزیه کشور و غارت منابع آن فراهم می‌شود؛ اما مقاومت و ایستادگی کم‌نظیر مردم و رزمندگان این محاسبات را برهم زد و دشمن ناچار به توقف حملات نظامی شد.
بااین‌حال، توقف حملات نظامی به معنای پایان خصومت آمریکا و رژیم صهیونیستی نیست. آنها پس از جنگ، تلاش خود را بر ادامه تحریم‌ها و محاصره اقتصادی متمرکز کرده‌اند تا با افزایش فشار بر زندگی مردم، تاب‌آوری جامعه را کاهش دهند و از درون به کشور آسیب بزنند. در این مدت، اقداماتی ازجمله محاصره دریایی و هوایی و حتی تلاش برای محاصره زمینی در دستورکار آنها قرار گرفته است.
در چنین شرایطی، راه مقابله با راهبرد دشمن، طراحی و اتخاذ تدابیر مناسب در حوزه اقتصاد است. دشمن می‌کوشد بخش‌هایی از اقتصاد را که با طیف گسترده‌تری از مردم ارتباط مستقیم دارند، تحت تأثیر قرار دهد و از این طریق کشور را با مشکل مواجه کند. بنابراین، دولت باید تا حد امکان از ایجاد تنش‌های غیرضروری اقتصادی خودداری کند.
در وهله اول باید به یاد داشت که تاکید بر محاصره دشمن نوعی پذیرش عملیات روانی دشمن است، چراکه ایران اسلامی با ۱۵ کشور همسایه و نظر به همبستگی اقتصادی موجود در منطقه و جهان محاصره‌ناپذیر است و کشور‌های همسایه قطعا با مشاهده وضعیت داخلی خود و همچنین وضعیت بی‌ثابت آمریکا تن به توصیه‌های تنش‌آفرین دولت وی نخواهند داد؛ بنابراین با توجه به چنین جغرافیایی با اتخاذ تدابیر مناسب متناسب با رویه مقاومت و جهاد اقتصادی مبتنی بر ایجاد مسیر‌های ارتباطی جدید در مرز‌های کشور و تسهیل مبادلات گمرکی نه‌فقط منجر به عبور از این شرایط کشور خواهد شد، بلکه بسیاری از ظرفیت‌های استان‌های مرزنشین ما را متحول و شکوفا خواهد کرد و قطعا به آرامش و ثابت اقتصادی بیشتر در این مناطق خواهد انجامید.
متأسفانه در روز‌های گذشته برخی مسئولان دولتی با محوریت مصرف سوخت مواضعی اتخاذ کردند که به ایجاد تنش روانی در میان مردم منجر شد. نباید از نظر دور داشت که موضوع مدیریت مصرف و قیمت سوخت به‌خصوص بنزین و ارز ازجمله حوزه‌هایی است که دشمن به آنها امید بسته و تصور می‌کند ایجاد تنش در این زمینه‌ها می‌تواند داخل کشور را با مشکل مواجه سازد. مسأله بنزین و رشد مصرف آن نیز از گذشته محل بحث بوده است؛ اما بسیاری از کارشناسان و افراد دلسوز تأکید دارند که برای کنترل مصرف بنزین ضرورتی ندارد حتما با قیمت‌ها بازی کنیم. می‌توان با اتخاذ تدابیر مناسب غیرقیمتی مصرف را مدیریت کرد و مانع از افزایش بی‌رویه آن شد، بی‌آن‌که شوک قیمتی به مردم وارد شود.
در طول تابستان، به‌دلیل افزایش رفت‌وآمدها، مصرف بنزین تا حدودی بالا رفت؛ بااین‌حال، این وضعیت مدیریت شد. برخلاف برخی تصمیم‌ها و پیشنهاد‌های مطرح‌شده برای افزایش شدید قیمت بنزین، حتی تا ۸۰هزار تومان، خوشبختانه دولت از آن موضع عقب‌نشینی کرد و با توجه به هشدار‌های کارشناسان و افراد دلسوز، قیمت سوم را در سطحی متعادل‌تر افزایش داد. دیدیم که با هشدار و برخی تدابیر غیرقیمتی مصرف بنزین کنترل شد. رئیس‌جمهور نیز پس از مدتی اعلام کرد که دیگر نیازی به واردات بنزین نداریم. براساس آمار‌های رسمی، میانگین مصرف بنزین در ماه اخیر به حدود ۱۲۸ تا ۵/۱۲۸میلیون لیتر در روز رسیده است؛ درحالی‌که تولید روزانه بنزین کشور حدود ۵/۱۳۱میلیون لیتر است. به این ترتیب، مصرف از میزان تولید کمتر شده و حتی با مازاد تولید روبه‌رو هستیم؛ بنابراین در شرایط فعلی نیازی به واردات بنزین وجود ندارد.
این آمار نشان می‌دهد که ضمن ضرورت کنترل مصرف بنزین و جلوگیری از افزایش بی‌رویه آن، در شرایط فعلی نیازی به وارد کردن شوک قیمتی به کشور نداریم. مردم درگیر یک جنگ اقتصادی شدید هستند و دشمن نیز فشار خود را بر بخش‌های مختلف اقتصاد کشور افزایش داده است. در چنین وضعیتی، طرح دوباره موضوعاتی مانند عرضه بنزین سوپر با قیمت صدهزار تومان یا جمع‌آوری کارت‌های سوخت آزاد، ضرورتی ندارد و تنها به آشفته کردن وضع معیشتی مردم بینجامد. 
برخی مسئولان برای ورود به موضوع افزایش قیمت یا تغییر سیاست‌های بنزینی، مسأله قاچاق سوخت را مطرح می‌کنند و می‌گویند باید با قاچاق مقابله کرد. اصل مقابله با قاچاق سوخت قطعا درست است؛ اما باید دید قاچاق در کدام بخش متمرکز است.
براساس برآورد رسمی ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، در همین یک ماه اخیر روزانه حدود ۲۵میلیون لیتر قاچاق سوخت وجود داشته است. برخی برآورد‌های غیررسمی نیز این رقم را تا ۳۰میلیون لیتر در روز اعلام می‌کنند. بااین‌حال، بیش از ۹۰ درصد این قاچاق مربوط به گازوئیل است و اساسا بنزین نیست. حدود ۵ تا ۶ درصد نیز به سایر فرآورده‌های سوختی مانند نفت سفید و نفت مربوط می‌شود و سهم قاچاق بنزین کمتر از ۵درصد است.
بنابراین، با توجه به کنترل‌هایی که در این حوزه صورت گرفته، درحال‌حاضر قاچاق بنزین سهم قابل‌توجهی از قاچاق سوخت کشور ندارد. اگر دولت و مسئولان قصد مقابله با قاچاق سوخت را دارند ــ که اقدامی ضروری و درست است ــ باید تمرکز اصلی خود را بر قاچاق گازوئیل قرار دهند، نه بنزین.
دولت در سال گذشته نیز دستورالعملی ۲۴ ماده‌ای برای مقابله با قاچاق سوخت تصویب کرد که بخش عمده‌ای از آن به مسأله قاچاق گازوئیل اختصاص داشت. در این دستورالعمل، اقدامات و تصمیم‌های مناسبی پیش‌بینی و سامانه‌های متعددی نیز برای اجرای آن در نظر گرفته شده بود.
در نهایت، اگر دولت می‌خواهد با قاچاق سوخت مقابله کند، باید اجرای همین سیاست‌ها را با تمرکز بر قاچاق گازوئیل دنبال کند. در حوزه بنزین نیز می‌توان با تداوم رویکرد پیشین و بهره‌گیری از ابزار‌های غیرقیمتی، مصرف را کنترل کرد؛ به‌گونه‌ای که ضمن جلوگیری از افزایش دوباره مصرف، شوک روانی به مردم وارد نشود. 

نویسنده: سیدنظام‌الدین موسوی / سخنگوی دیوان محاسبات کشور