رنگ و رجز؛ روایت هنرمندان از ایثار مدافعان هوافضا

 

به گزارش جام جم آنلاین؛ رویداد «رنگ و رجز» با حضور جمعی از هنرمندان هنر‌های تجسمی برگزار شد؛ رویدادی که در آن هنرمندان نقاشی، گرافیک، خوشنویسی و تایپوگرافی، طرح‌های خود را روی پنج پهپاد شاهد ۱۳۶ و تعدادی بوم نقاشی اجرا کردند. برگزارکنندگان می‌گویند ایده این برنامه از نوشته‌ها و نشانه‌هایی الهام گرفته شده که در ماه‌های گذشته روی موشک‌ها و پهپاد‌های به سوی دشمن شلیک شده نقش می‌بست. در حاشیه این مراسم با علی حیاتی این دبیر اجرایی رویداد، درباره شکل‌گیری ایده، نسبت هنر و جنگ، مفهوم رجزخوانی و سرنوشت آثار گفت‌و‌گو کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

 

 

ما، جمعی از بچه‌های هنر‌های تجسمی تهران، تصمیم گرفتیم به مناسبت موضوع هوافضا کاری انجام دهیم. در چند ماه گذشته بسیار درباره هوافضا، رشادت‌ها و ایثار نیرو‌های این حوزه شنیده بودیم و دلمان می‌خواست ما هم سهمی در قدردانی از این تلاش‌ها داشته باشیم. با مجموعه هوافضا ارتباط گرفتیم و ایده‌هایی را مطرح کردیم که یکی از آنها همین برنامه‌ای است که نتیجه‌اش را اینجا می‌بینید.

ایده این بود که تعدادی از پرنده‌های هوافضا در اختیار هنرمندان قرار بگیرد تا بچه‌های هنر‌های تجسمی با رنگ روی آنها رجزخوانی کنند؛ به همین دلیل نام رویداد را «رنگ و رجز» گذاشتیم. جرقه اولیه این ایده هم از اتفاقی آمد که در ماه‌های گذشته و از روز‌های نخست جنگ شاهدش بودیم؛ روی موشک‌ها و پهپاد‌هایی که شلیک می‌شد، نوشته‌هایی درج می‌کردند یا برچسب‌هایی می‌چسباندند. این کار نیرو‌های هوافضا برای ما الهام‌بخش شد. با خودمان گفتیم هنرمندان تجسمی، از نقاش و گرافیست تا خوشنویس و هنرمند تایپوگرافی، دور هم جمع شوند و با زبان هنر، ارادت و قدردانی خود را نسبت به این نیرو‌ها و زحماتشان نشان دهند.

در این رویداد پنج پهپاد شاهد ۱۳۶ در اختیار هنرمندان قرار گرفت تا با تکنیک‌ها و سلیقه‌های مختلف روی آنها کار کنند. همچنین ۱۰ بوم نقاشی در نظر گرفته شد. در ابتدا برای استفاده از ۲۰ پرنده اقدام کرده بودیم، اما به دلایلی امکان فراهم کردن این تعداد وجود نداشت؛ بنابراین تعدادی از هنرمندان که طرح یا پیش‌طرح آماده کرده بودند، آثارشان را روی بوم اجرا کردند. نزدیک به ۷۰ هنرمند در این رویداد حضور دارند. حدود ۲۰۰ نفر برای شرکت درخواست داده بودند، اما امکان پذیرش همه وجود نداشت و در نهایت بر اساس رزومه‌ها نزدیک به ۷۰ نفر انتخاب شدند. در روز نخست نیز طرح‌ها به‌صورت رقابتی بررسی شد تا مشخص شود کدام آثار روی پهپاد‌ها و کدام‌یک روی بوم اجرا شوند. استادان و مربیان آثار را داوری کردند و پنج اثر برای اجرا روی پهپاد‌ها انتخاب شد؛ سایر آثار نیز روی بوم رفت.

 

 

به نظرم نگاه و جهان‌بینی ما تعیین می‌کند که آیا در اینجا واقعاً تضادی وجود دارد یا نه. اگر جنگ را صرفاً پدیده‌ای خشن، سخت و غیرانسانی بدانیم، طبیعتاً میان آن و هنر تضاد می‌بینیم؛ اما جنگی که ما در آن قرار داریم و نگاهی که به آن داریم، جنگ به معنای تجاوز، تعدی و ظلم نیست، بلکه دفاع و مبارزه برای رهایی و آزادی است. از این منظر، من میان این نوع دفاع و هنر تضادی نمی‌بینم.

از سوی دیگر، هنر نیز می‌تواند کارکردی فراتر از لطافت صرف داشته باشد. به تعبیر امام، هنر مورد قبول اسلام هنری است که در مسیر مبارزه با استکبار جهانی قرار بگیرد؛ بنابراین هنر همیشه قرار نیست در ظاهر لطیف و آرام باشد و می‌تواند وجهی حماسی و اعتراضی هم پیدا کند.

البته می‌پذیرم که در نگاه اول این دو مقوله متضاد به نظر می‌رسند، اما اگر به تاریخ ابزار‌های جنگی در زندگی بشر نگاه کنیم، می‌بینیم که انسان همواره از هنر در ساخت و تزئین این ابزار‌ها بهره برده است. شمشیر‌های باستانی بسیاری وجود دارند که روی آنها خوشنویسی، نقش‌پردازی و کنده‌کاری انجام شده و پیام یا محتوایی را منتقل می‌کنند. همین موضوع درباره سپر‌ها و زره‌ها نیز صدق می‌کند و تا امروز ادامه داشته است.

حتی به نظرم ما در این زمینه کمی دیر شروع کرده‌ایم. اگر به ابزار‌های جنگی کشور‌هایی که آنها را متجاوز می‌دانیم نگاه کنید، می‌بینید که در طراحی آنها نیز از عناصر هنری استفاده می‌شود. این مسیر از گذشته وجود داشته و امروز هم ادامه دارد. یکی از آرزو‌های ما این است که رویداد «رنگ و رجز» مقدمه‌ای باشد برای اینکه در کنار دانش و تخصص دانشمندان و متخصصان کشور در حوزه فناوری‌های دفاعی، از ظرفیت طراحی و هنر نیز بیشتر استفاده شود؛ امری که می‌تواند بر جنبه‌های بصری و ارتباطی این ابزار‌ها بیفزاید.

 

 

یکی از دلایل اصلی انتخاب نام «رنگ و رجز» همین مفهوم رجزخوانی است. رجزخوانی از گذشته با شعر و هنر پیوند داشته است. اگر شعر را هنری فاخر بدانیم، می‌بینیم که هنر از دیرباز در کنار میدان‌های نبرد حضور داشته است.

رجزخوانی در سنت‌های دینی ما ریشه دارد. وقتی رجز‌های امیرالمؤمنین(ع) را در میدان‌های مبارزه مرور می‌کنیم یا به رجز‌های امام حسین(ع) و حضرت ابوالفضل‌العباس(ع) توجه می‌کنیم، این پیوند را می‌بینیم. در فرهنگ ایرانی و باستانی ما نیز شاهنامه سرشار از رجز‌های زیبا و باشکوه است؛ بنابراین هدف ما این نیست که چند پهپاد را صرفاً زیبا و تزئینی کنیم؛ می‌خواهیم از این فرصت برای رجزخوانی با زبان هنر استفاده کنیم. هنرمندان با طرح‌ها و نوشته‌هایشان پیامی حماسی را منتقل می‌کنند و تلاش‌هایشان در چارچوب همین مفهوم معنا پیدا می‌کند.

 

 

بله. همان‌طور که در ابتدای جنگ نیز نوشته‌هایی روی پهپاد‌ها و موشک‌ها درج می‌شد، این آثار هم پس از پایان برنامه در اختیار بچه‌های هوافضا قرار می‌گیرد و آنها بر اساس صلاحدید خود تصمیم می‌گیرند در چه موقعیتی و به چه شکلی از آنها استفاده کنند.

البته حدس می‌زنم شاید دلشان نیاید این پهپاد‌ها را شلیک کنند؛ الحمدلله از این تجهیزات کم ندارند و ممکن است تصمیم بگیرند آنها را نگه دارند. درباره بوم‌ها نیز قرار شده ان‌شاءالله، نمایشگاهی در تونل‌های موشکی یا شهر‌های موشکی برای نیرو‌های هوافضا برگزار شود تا این عزیزان آثار را ببینند و حال‌وهوایشان کمی تغییر کند. برای ما مهم است که بدانند مردم از اقشار مختلف و با زبان‌های گوناگون می‌خواهند از زحماتشان قدردانی کنند.

در نهایت تصمیم‌گیری درباره نحوه استفاده از این آثار با مجموعه هوافضاست. البته برای ما تصویر بسیار رؤیایی و جذابی است که روزی شاهد پرتاب تعدادی از این پهپاد‌ها به سمت اهداف متخاصم باشیم.