نمایش رادیویی ، نمایشی که دیده نمی‌شود

این که نمایش‌های رادیویی پیشتر چه وضعیتی داشته و اکنون با چه کیفیتی به مخاطب عرضه می‌شوند، موضوعی است که می‌توان درباره آن، بسیار گفت و شنید. همین‌طور مشکلات پیش روی این هنر و این که راه برون‌رفت از آن، چه چیزهایی است. همچنین حضور نسل جوان در بخش‌های مختلف این هنر تا چه اندازه پیش‌بینی شده است برای پاسخ به این سوال‌ها و بررسی وضعیت فعلی نمایش‌های رادیویی به سراغ برخی کارشناسان رفتیم و نظر آنها را جویا شدیم.

جوانگرایی در نمایش‌های رادیویی

محمود زنده‌نام، مدیر مرکز نمایش رادیو که چند ماهی است این مسوولیت را پذیرفته است، با اشاره به جایگاه ویژه نمایش‌های رادیو بین برنامه‌های رادیویی، می‌گوید: نمایش اساسا وضعیت بغرنجی دارد که البته باید یک بسیج و هماهنگی به وجود آید تا از این وضعیت خارج شود. مشکل اصلی تئاتر و نمایش فضا و موقعیتی است که ما نمی‌‌توانیم برای جوان‌ها فراهم کنیم. گرچه پیشکسوت‌ها و بزرگان نمایش جایگاه و ارزش والای خود را دارند، ولی باید موقعیت و فضا و عرصه‌ای هم برای جوان‌ها و پرانرژی‌ترها به وجود آوریم و این برمی‌گردد به مدیران و تصمیم‌گیران عرصه نمایش صحنه و تئاتر تلویزیونی و رادیویی که یکی از شرایطی که می‌تواند برای جوان‌ها فراهم شود، موقعیت‌ها و فعالیت‌های دانشجویی است. ما امسال با مشارکت‌هایی که با جشنواره ادبیات نمایشی و جشنواره اردیبهشت تئاتر کشور داشتیم، گامی عملی در این زمینه برداشتیم و از جوان‌ها حمایت کردیم. مثلا متن‌هایی را که در جشنواره دانشجویی برنده شده، علاوه بر آن که جوایزی به خالق آثار اهدا کردیم آن متن‌ها را از آنها خریداری و بعضا تبدیل به نمایش رادیویی کردیم و این کار در جهت حمایت از نسل جوان صورت گرفت .

مدیر مرکز نمایش رادیو در ادامه چنین می‌گوید: ما جشنواره بزرگ <انتخاب> را برگزار کردیم که برای ارائه آثار دانشجویان و علاقه‌مندان نمایش رادیویی بود و برای کمک به علاقه‌مندان حتی استودیو شماره 8 رادیو نمایش را که از مجهزترین استودیوهای مرکز نمایش است در اختیار جوان‌های علاقه‌مند قرار دادیم تا بتوانند با تجهیزات لازم از استعدادها و توانمندی‌های خود استفاده کنند که تاکنون چنین شرایطی برای جوانان و دانشجویان هنرمند فراهم نشده بود و این کار فرصتی برای شکستن حصار و مرز بین جوان‌ها و قدیمی‌ترها بود تا جوان‌ها کم‌کم بتوانند در کنار پیشکسوتان هنرمند از موقعیت‌ها استفاده کنند و ما نیز با تلفیق این دو نسل بتوانیم وضعیت نمایش‌های رادیویی را بهبود ببخشیم. در اینجا به همه علاقه‌مندان و جوانان اعلام می‌کنم مرکز نمایش رادیو از هرگونه طرح و پیشنهادی که موجب شکوفایی استعداد جوانان مرکز نمایش شود، استقبال می‌کند.

مسائل عمیق و ریشه‌دار

اما به هر حال هستند کسانی که به موضوع از دریچه دیگری نگاه می‌کنند. صدرالدین شجره از بازیگران و کارگردانان قدیمی رادیو درباره مشکلات این هنر قدر ندیده می‌گوید: مشکلات نمایش رادیو عمیق و ریشه‌دار و مربوط به سال‌های دور است؛ چراکه این پدیده همیشه بوده و هست و نمی‌توان به یک جواب کوتاه بسنده کرد. بررسی مشکلات نمایش رادیویی، پروسه‌ای است که احتیاج به پیگیری اساسی دارد و بررسی علمی و تجربی و تاریخی روی نمایش به شکل عام و نمایش رادیویی  که شاخصه‌ای از این جریان است  نیاز به تحلیل اساسی و نشست‌ها و بحث‌های تاثیرگذار دارد که اگر چنین شرایطی مهیا شود، شاید بتوان به این هنر ارزشمند کمک کرد.

کمبود متن خوب

صحبت‌های ایوب آقاخانی، هنرمند جوان نمایش که بتازگی مجموعه نمایش رادیویی <فرار از زندان> را تهیه و تولید و بازی کرده است، خالی از لطف نیست. آقاخانی بزرگ‌ترین مشکل نمایش رادیویی را پایبندی رادیو به یک‌سری قواعد موجود می‌داند و می‌گوید: گاه می‌توان این قواعد را شکست و از آن عبور کرد و معاصر و به‌روز عمل کرد؛ اما یک مقاومت در این قواعد وجود دارد و امکان رقابت را در این عرصه کم کرده است.

مثلا در اواخر روزهای تهیه نمایش فرار از زندان که به عنوان یک اثر شاخص تلویزیونی در سطح جهان به شمار می‌آید، به ما اعلام کردند که به دلیل پخش تلویزیونی این سریال، فعلا پخش رادیویی انجام نشود که البته این یعنی رادیو می‌تواند رقیب سرسخت رسانه پرقدرت تلویزیون محسوب شود.

با حذف مقوله رقابت منطقی، واقعا امکان بالندگی رسانه رادیو کم می‌شود؛ اما از همه اینها گذشته بحران اساسی نمایش رادیویی معطوف به متن است، نوشته شدن درام‌های اصولی و قاعده‌مند، منطبق با استانداردهای جهانی جذاب، موجه و معقول برای مخاطب چیزی است که الان سخت اتفاق می‌افتد که عموما ما در متون به حداقل‌ها رضایت می‌دهیم.

با این همه به نظر می‌رسد در حوزه نمایش‌های رادیویی دارد اتفاقاتی می‌افتد که خیلی‌ها را امیدوار کرده به آینده این آثار خوشبین باشند، اگرچه هنوز زود است درباره خیلی‌ چیزها پیشداوری کرد.

زینت پستادست