«سوئیسی» فکر نکنید

در دنیای امروز سایت‌های سینمایی مختلفی وجود دارند که اطلاعات مربوط به جشنواره‌های دنیا حتی جشنواره‌های محلی و کم اهمیت آفریقایی در آنها درج شده و علاقه‌مندان با مراجعه به آن می‌توانند اطلاعات کاملی درباره این رویدادهای هنری کسب کنند.

یکی از این سایت‌های مرجع filmfestivalworld است که با جستجو در آن نه به نام «ایران» بر می‌خوریم و نه با نام «فجر» مواجه می‌شویم. جشنواره فیلم فجر همزمان با سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی‌ کشورمان برپا می‌شود؛ ولی جهان سینما و سینماگران از این‌که در ایران هر ساله به مناسبت پیروزی انقلاب اسلامی‌جشنواره فیلمی‌به نام «فجر» برگزار می‌شود، بی‌خبرند.

مشکل به همین جا ختم نمی‌شود، در سایت‌های خارجی سینمایی، قسمت مخصوصی مربوط به جشنواره‌های فیلم دنیا وجود دارد و معمولا چند روز قبل از شروع هر جشنواره سینمایی، اخبار مربوط به فعالیت‌های آن منتشر می‌شود و از روز افتتاحیه تا اختتامیه نیز اخبار جشنواره منعکس می‌شود.

وقتی در سایت‌ها و پایگاه‌های سینمایی جهان، به دنبال نشانی از بیست و شش دوره گذشته جشنواره فیلم فجر بگردیم، بجز چند خبر مختصر که آن هم بیشتر مربوط به اختتامیه جشنواره فجر و بیشتر به علت نام فرد یا فیلمی ‌خاص و شاخص در دوره‌ای که جایزه برده است، اطلاعات دیگری وجود ندارد.

غریب و ناشناخته بودن جشنواره فیلم فجر در دنیا می‌تواند دلایل‌ مختلفی داشته باشد. شاید یکی از آنها عدم تناسب مشخصات این جشنواره با تعاریف جهانی یک «جشنواره» است. جشنواره فیلم فجر،‌ جشنواره‌ای «بین‌المللی» است اما «بین‌المللی» با تعریف برگزارکنندگان آن نه تعریف جهانی آن! یک جشنواره فیلم برای این‌که بتواند «جشنواره فیلم» باشد باید مشخصاتی داشته باشد تا با عنوان و نام «جشنواره فیلم» در جایی ثبت شود و هویت پیدا کند.

اما در جشنواره فیلم فجر ظاهرا قرار است تنها نمایش «فیلم خارجی» باعث ایجاد وجهه بین‌المللی شود. با مقایسه‌ای سطحی بین جشنواره فیلم فجر با دیگر جشنواره‌های فیلم دنیا ‌ درمی‌یابیم که چه تفاوت‌های بارزی در قوانین حاکم بر آنها وجود دارد ، از نحوه پذیرش فیلم‌ها،‌ بویژه فیلم‌های خارجی که باید از فیلترهای ویژه‌ای عبور کنند و حتما دارای فاکتورهای ویژه‌ای باشند تا در بخش فیلم‌های خارجی و بین‌المللی به نمایش درآیند گرفته تا داوران و رئیس هیات داوران که باید حداقل یک ماه قبل از شروع یک جشنواره فیلم معرفی شوند و هزار مساله دیگر.

رئیس هیات داوران کجاست؟

در جشنواره امسال قرار است با نمایش 149 فیلم، پرچم 63 کشور جهان بر افراشته شود و 15 داور خارجی همراه  با 5 داور ایرانی کار داوری بخش بین‌الملل را انجام دهند، اما تاکنون فقط نام 4 داور خارجی اعلام شده و نام رئیس هیات داوران جشنواره اعلام نشده است. از طرفی جستجو در سایت جشنواره نشان می‌دهد تاکنون به طور رسمی‌هیچ معیاری برای انتخاب فیلم‌های خارجی - مطابق آنچه در جشنواره‌های فیلم ‌ بین‌المللی است - معرفی نشده است.

فیلم‌های خارجی طبق روالی که احتمالا در آن اولویت با سلیقه‌های شخصی چند فرد خاص و نه آگاهی‌های سینمایی و فیلم‌شناسی است، انتخاب می‌شوند و در این میان توجه به نام آن کشور، حضور صنعت سینما در آنجا، سال تولید و... چندان اهمیت ندارد. اما رویدادی مانند جشنواره فیلم فجر برای آن‌که از تعریف «‌بخش جنبی بین‌المللی» خارج و به جشنواره فیلم «بین‌المللی» تبدیل شود موظف به رعایت قوانین و ضوابطی خاص با تعاریف مشخص شده جهانی است.

وقتی این مسائل را با حبیب ایل‌بیگی مدیر روابط عمومی‌جشنواره در میان می‌گذاریم، ابتدا به بحث تفکیک بخش بین‌الملل و بخش مسابقه سینمای ایران اشاره می‌کند و می‌گوید این تفکیک باعث شده تا بخش بین‌الملل جشنواره نسبت به سال‌های گذشته با کیفیت بهتری برگزار شود.

ایل بیگی تاکید می‌کند که جشنواره فیلم فجر جزو فدراسیون جشنواره‌های بین‌المللی جهانی است، اما بین‌المللی بودن یک جشنواره به معنای رعایت تمام قواعد جشنواره‌هایی از این دست نیست. هر چند او به عنوان مدیر روابط عمومی‌ جشنواره در دفاع از این جشنواره به مشکلاتی مانند تحریم‌های جهانی هم اشاره می‌کند که سبب برخی محدودیت‌ها در انتخاب فیلم‌ها می‌شود و به ما هم توصیه می‌کند که «سوئیسی فکر نکنید» اما به نظر می‌رسد دست‌اندرکاران این رویداد مهم فرهنگی، در طول سال‌های گذشته سیاست مشخصی را برای دعوت از مهمانان خارجی  که بتواند به معرفی این جشنواره منجر شود  دنبال نکرده‌اند. روزنامه جام جم این موضوع را در روزهای آینده دنبال خواهد کرد.

مهری توکلیان