امکان‌سنجی سناریو‌های مواجهه با آمریکا

جام جم آنلاین: برای فهم درست آنچه در آن هستیم و تحلیل آن تا براساس شرایط موجود بتوانیم سناریو‌های احتمالی و نقاط قوت و ضعف هر یک از این سناریو‌ها را به‌درستی ارزیابی کنیم، لاجرم باید مروری بر آنچه گذشته است، داشته باشیم. 
آنچه گذشت را به‌سرعت مرور می‌کنم. 
حدود ۱۹ ماه قبل، آمریکا و متحد منطقه‌ای یا نیابتی منطقه‌ای آن، با تمام قوا و توان خود به ایران حمله کردند. غایت هدفی را که می‌توان برای یک جنگ تعریف کرد، در جنگ علیه ایران به کار گرفته بودند؛ هدف عبارت بود از فروپاشاندن ایران، هم به مفهوم ساقط کردن جمهوری اسلامی ایران، هم به مفهوم تجزیه ایران و هم به مفهوم سرکوب تمدنی ایران. خودشان نیز در مقاطع مختلف به این اهداف اشاره کردند. به عبارتی، آنها به دنبال گرفتن انتقامی تاریخی از ایران بودند و برای رسیدن به این هدف، هر آنچه در توان داشتند انجام دادند. اگر احیانا اقدامی را انجام ندادند یا از سلاحی استفاده نکردند، نه به این مفهوم که نمی‌خواستند، بلکه امکان انجام آن را نداشتند. نتیجه جنگ آن شد که به هیچ‌یک از اهداف اعلام‌شده خود نرسیدند. در ادبیات جنگ‌ها، وقتی یک کشور متجاوز به اهداف اعلامی خود نمی‌رسد، طرف مقابل را پیروز می‌دانند و پیروزی را به او نسبت می‌دهند. 
یکی از نشانه‌های این پیروزی را می‌توان در شرایطی مشاهده کرد که امروز در داخل دو کشور متجاوز وجود دارد. 
در داخل ایالات متحده آمریکا، ترامپ و حزب جمهوری‌خواه شکست سختی خوردند؛ شکستی که برای هر تحلیلگری غیرقابل تصور بود. هیچ‌یک از تحلیلگران پیش‌بینی نکرده بودند که چنین اتفاقی برای ترامپ و حزب او رخ می‌دهد. خود ترامپ، معاون او و بسیاری از عقلای آمریکایی، اعم از سیاستمداران و سیاست‌شناسان، اعلام کردند که علت‌العلل این شکست، جنگ با ایران بوده است. اگر ایالات متحده آمریکا در جنگ با ایران پیروز شده بود، علی‌القاعده باید شاهد نتیجه‌ای کاملا معکوس می‌بودیم. 
در داخل رژیم‌صهیونیستی نیز نخست‌وزیری که جنگ‌سالار بوده و در سال‌های نخست‌وزیری خود عامل جنگ‌های متعددی بوده است، با شرایطی روبه‌رو شده که حزب او نمی‌تواند دولت بعدی را تشکیل دهد. مخالفانش نیز مصمم هستند دولت او را ساقط کنند. رئیس‌جمهور این رژیم هم فردی غیر از نخست‌وزیر مستقر را مأمور تشکیل دولت کرده است.‌ای‌ها تقریبا شرایطی است که امروز در آن قرار داریم. 
یک نشانه دیگر از پیروزی ایران را نیز باید به این موارد اضافه کنیم؛ آنچه در اسلام‌آباد اتفاق افتاد. این هم غیرقابل تصور بود که آمریکایی‌ها وارد مذاکره شوند و در آن، این‌همه امتیاز به ایران بدهند. 

این امتیازات چه بود؟
نخست این‌که هیچ صحبتی از مسأله هسته‌ای نشد؛ درحالی‌که بهانه اصلی حمله ایالات متحده به ایران، مسأله هسته‌ای بود. 
دوم این‌که هیچ صحبتی از آنچه آمریکایی‌ها گروه‌های نیابتی ایران می‌نامند، نشد؛ درحالی‌که آنها در طول چند دهه گذشته دائما از این موضوع به‌عنوان اهرم فشاری علیه ایران استفاده می‌کردند. 
سوم این‌که هیچ صحبتی از برنامه موشکی ایران نشد؛ موضوعی که در چند دهه گذشته یکی دیگر از اهرم‌های وارد آوردن فشار به ایران بود. 
درواقع، از هیچ‌یک از این مسائل صحبتی نشد و مذاکره به سمت موضوعاتی رفت که آمریکایی‌ها باید انجام می‌دادند؛ ازجمله آزادسازی دارایی‌های ما، برداشتن محاصره و چند اقدام دیگر که در قبال آنها، ما نیز تنگه هرمز را باز کنیم. 
ما اکنون در چنین شرایطی قرار داریم. با توجه به وضعیت دو طرف جنگ، در شرایط فعلی سه سناریو قابل تصور است:

سناریوی اول: ادامه وضع موجود
سناریوی اول، ادامه وضع موجود است؛ یعنی همین شرایط فعلی نه جنگ و نه صلح. ما در محاصره هستیم و آنها هم در محاصره‌اند. 
یکی از نشانه‌های این محاصره، همان اتفاقی است که افتاده است. دومین علتی که ترامپ پس از جنگ برای شکست خود اعلام کرد، بالا رفتن قیمت بنزین بود. افزایش قیمت بنزین نیز به دلیل بسته شدن تنگه هرمز اتفاق افتاده است. 
دو سناریوی دیگر عبارت‌اند از ازسرگیری جنگ و مذاکره برای پایان دادن به وضع موجود. 
این سه سناریو، گزینه‌هایی هستند که پیش روی ما قرار دارد. با توجه به تصویری که ترسیم کردم، اگر بخواهیم واقع‌بینانه و براساس یک تحلیل علمی به موضوع نگاه کنیم، باید بگوییم آنچه بر هر سه سناریو سایه می‌اندازد، معادله طرف پیروز و طرف بازنده است. 
تقریبا هیچ‌کس در دنیا اعتقادی به پیروزی آمریکا و اسرائیل در این جنگ ندارد. برعکس، اکثریت قریب به اتفاق افرادی که در این زمینه‌ها تخصص دارند، معتقدند ایران پیروز این جنگ بوده است. درنتیجه، پیروزی ایران بر هر سه سناریوی احتمالی سایه خواهد افکند. 
ادامه وضع موجود برای ایالات متحده آمریکا تقریبا غیرممکن است. 
یکی از دلایل این مسأله آن است که آمریکا در جریان جنگ، آن‌قدر ایران را هدف حمله قرار داده که اکنون با کمبود تسلیحات و مهمات و جنگ‌افزار مواجه شده است. 
اگر قرار باشد وضع موجود ادامه پیدا کند، فشار ناشی از کمبود تسلیحات همچنان بر آمریکا باقی خواهد ماند. علاوه بر این، آمریکایی‌ها از درگیر شدن در بحرانی مشابه در نقطه دیگری از دنیا و سپس ناکام ماندن یا شکست خوردن در آن بحران و جنگ نیز نگران خواهند بود. 
مسأله دیگر، ادامه افزایش قیمت بنزین و گازوئیل در ایالات متحده آمریکاست. با توجه به این‌که شکست حزب جمهوری‌خواه، شکستی غیرقابل تصور بوده است، به نظر من نخستین گروهی که با ادامه وضع موجود مخالفت خواهد کرد، خود جمهوری‌خواهان هستند. 
استدلال آنها ساده است: ما به دلیل جنگ با ایران و افزایش قیمت بنزین در انتخابات شکست خوردیم. اگر همین روند ادامه پیدا کند، قطعا دو سال دیگر در انتخابات ریاست‌جمهوری نیز شکست خواهیم خورد. بنابراین، نباید اجازه دهیم وضع موجود ادامه پیدا کند. 
اگر آمریکایی‌ها نخواهند وضعیت موجود را ادامه دهند، دو راه پیش رو‌ی آنها باقی می‌ماند: ادامه جنگ، یعنی وارد شدن به یک جنگ جدید، یا ورود به مذاکره. 

سناریوی دوم: ازسرگیری جنگ
افق جنگ جدید برای آمریکا بسیار تاریک‌تر از آن چیزی است که در ابتدای جنگ تصور می‌کردند. 
هیچ انسان عاقلی نمی‌تواند تضمین بدهد اگر آمریکا وارد جنگ دیگری شود، بتواند معادله فعلی را به نفع خود تغییر دهد. برعکس، شواهد و دلایلی وجود دارد که نشان می‌دهد آمریکا ممکن است در شرایط بدتری قرار بگیرد. 
به همین دلیل، حتی اگر احتمال ورود به جنگ جدید وجود داشته باشد، سیاستمداران جمهوری‌خواه حاضر نیستند چنین ریسکی را بپذیرند. 
آنها جنگی را آغاز کردند، هر آنچه را که می‌توانستند هدف قرار دادند و اکنون نتیجه آن، کمبود مهمات و محدودیت زمانی است. در چنین شرایطی، وارد شدن به جنگی دیگر، درحالی‌که احتمال ناکامی در آن بسیار بیشتر از احتمال موفقیت است، تصمیم عاقلانه‌ای به نظر نمی‌رسد. 
بنابراین، به نظر می‌رسد سناریوی جنگ نیز سناریوی ضعیفی است و گزینه برتر و عاقلانه‌ای برای ایالات متحده آمریکا محسوب نمی‌شود. 
البته با توجه به روحیه ترامپ و اقداماتی که تاکنون انجام داده و بسیاری از آنها غیرعقلایی بوده است، این احتمال وجود دارد که او وارد چنین معرکه دیوانه‌وار و پرخطری شود، اما داده‌های عینی، روی کاغذ و از منظر تحلیلگران، سیاست‌شناسان و سیاستمداران، گزینه جنگ را گزینه برتر یا مناسب‌تری برای ایالات متحده آمریکا نشان نمی‌دهند. 
درنتیجه، لاجرم سناریوی سوم باقی می‌ماند: مذاکره برای پایان دادن به وضع موجود. 

سناریوی سوم: مذاکره
برای این‌که مذاکره اتفاق بیفتد، ترامپ و همه کسانی که در اطراف او هستند، می‌دانند که باید به‌عنوان طرف شکست‌خورده پشت میز مذاکره بنشینند. 
یکی از شواهد و دلایل این مسأله، همان تفاهم‌نامه اسلام‌آباد است. در آنجا نیز این واقعیت پذیرفته شد. چه چیزی این موضوع را نشان می‌دهد؟ خروجی متنی که از آن مذاکرات منتشر شد و رؤسای دو کشور آن را امضا کردند. آن متن نشان می‌دهد که آمریکا پذیرفته است در موضع طرف شکست‌خورده قرار دارد. 
از اسلام‌آباد تا امروز نیز اتفاق قابل‌توجهی رخ نداده است. درنتیجه، آمریکایی‌ها باید به‌عنوان طرف بازنده پشت میز مذاکره بنشینند و طرف بازنده نیز باید امتیاز بدهد. 
اما رئیس‌جمهور آمریکا، با توجه به روحیه‌ای که دارد ــ البته این روحیه با نتیجه انتخابات اخیر، به نظر من، تا حدودی اصلاح و تعدیل شده است ــ تلاش می‌کند با بالا بردن سطح تهدید، آن را تا مرز غیرقابل‌تحمل شدن برای ایران پیش ببرد. هدف او این است که ایران و مسئولان کشور را در معرض تهدید‌هایی قرار دهد که ممکن است موجب خطای محاسباتی آنها شود؛ به‌گونه‌ای که در میز مذاکره، برخلاف واقعیات موجود و تحت تأثیر توهمی که ترامپ با تهدید‌های خود القا می‌کند، امتیازاتی به ایالات متحده آمریکا بدهند و او را از این مخمصه، یعنی قرار گرفتن در جایگاه یک طرف شکست‌خورده جدی، رها کنند. 
درنتیجه، ما شاهد تهدیدات بسیار گسترده ترامپ هستیم. اما تهدیدات، براساس تجربه جنگ‌ها، تجربه خود ما در این جنگ با ایالات متحده آمریکا و همچنین براساس شناختی که از روان‌شناسی ترامپ داریم، درعین‌حال که می‌تواند نشانه‌ای برای جنگ باشد، می‌تواند نشانه‌ای برای مذاکره نیز باشد. 
یعنی ممکن است طرفی که در جنگ کم آورده، تلاش کند با افزایش تهدیدها، طرف مقابل را گرفتار خطای محاسباتی کند. این همان نکته‌ای است که سیاستمداران ایران باید به آن توجه داشته باشند. 
ما اکنون در شرایطی قرار گرفته‌ایم که توانسته‌ایم بر سیاست و حکومت آمریکا و سیاست و حکومت رژیم‌صهیونیستی اثرگذار باشیم. باید به این نکته توجه کنیم که ما جنگی را آغاز نکرده بودیم که هدفمان اثرگذاری بر سیاست داخلی آنها باشد. آنها جنگی را آغاز کردند که هدفشان فروپاشی ایران و نابود کردن ملت ما از درون بود، اما اکنون خودشان به دست ملت‌هایشان در معرض سقوط از قدرت قرار گرفته‌اند و گروه‌های سیاسی حمله‌کننده به ایران، در داخل کشور‌های خودشان، در موضع ضعف جدی قرار گرفته‌اند. 
البته ما نیز هزینه سنگینی پرداخت کرده‌ایم؛ از شهادت بزرگ‌مردی همچون رهبر فرزانه شهیدمان، تا شهادت فرماندهان بسیار بزرگ و باتجربه‌مان، شهادت دانشمندانمان در رده‌ها و حوزه‌های مختلف، شهادت کودکان، زنان، جوانان، پیرمردان و پیرزنانمان و همچنین تخریب میلیارد‌ها دلار از زیرساخت‌ها و دارایی‌های کشور که بر ما تحمیل شده است. 
بنابراین، اگر سناریوی سوم، یعنی مذاکره، روی میز قرار بگیرد ــ که به نظر می‌رسد چاره‌ای جز آن نیز وجود نداشته باشد ــ مسئولان ما باید مراقب باشند که در اثر تهدید‌های ایالات متحده آمریکا گرفتار خطای محاسباتی نشوند. 
چراکه همان‌طور که گفته شد آمریکا در دو گزینه، دیگر دست برتر را ندارد. نه در شرایطی قرار دارد که بتواند وضعیت موجود را ادامه دهد و نه می‌تواند به‌راحتی وارد جنگ دیگری شود. 
درنتیجه، اگر قرار باشد در جریان مذاکره بده‌بستانی صورت بگیرد، بده ما باید بسیار کمتر از بستان ما باشد. ما باید بیشتر بستانکار باشیم و درواقع، سر این افعی مست را پشت میز مذاکره به سنگ بکوبیم تا دوباره هوس نیش زدن به ایران، ملت ایران و تمدن ایران را نداشته باشد. 

نویسنده: محمدباقر خرمشاد