زنگ تحول در شبکه آموزش

نخست، راهبرد کثرت حضور معلم روی آنتن. بر این باوریم که افزایش شمار افراد از یک جامعه آماری مشخص روی آنتن، به‌طور طبیعی به ضریب‌دادن به جایگاه آن قشر می‌انجامد. در یک سال گذشته، تقریباً روزی نبوده که معلمی در قاب شبکه آموزش حضور نداشته باشد. بر اساس یک برآورد اولیه، حداقل دویست و شصت تا دویست و هفتاد معلم در برنامه‌های مختلف ما حضور یافته‌اند و گاهی در یک برنامه، شش معلم به‌صورت هم‌زمان یا متوالی حاضر بوده‌اند. این حضور گسترده، بازخوردهای میدانی مثبتی از سوی معلمان به همراه داشته است، زیرا موجب شده معلمان، خود و مسائل مرتبط با حرفه‌شان را در قاب تلویزیون مشاهده می‌کنند. برای ارزیابی دقیق‌تر تأثیر این سیاست، با همراهی آقای شاکری‌نژاد در مرکز تحقیقات سازمان و همکاران مرکز پژوهش‌ها، به‌دنبال تغییر سازوکارهای ارزیابی هستیم. برای برنامه‌هایی که جامعه هدف آنان مشخصاً معلمان هستند، باید نمونه‌گیری بر اساس همان جامعه آماری (حدود یک میلیون معلم شاغل) انجام شود تا مشخص شود چه درصدی از ایشان، این برنامه‌های تخصصی را دنبال می‌کنند. هدف ما این است که در افق دو ساله، بیش از پنجاه درصد معلمان، بینندگان پیوسته این برنامه‌ها باشند. افزون بر این، در انتخاب موضوعات و محتوای گفت‌وگوها با دقت و وسواس عمل شده است تا از هرگونه ارائه غیرحرفه‌ای جلوگیری و بر غنای محتوایی افزوده شود.

‌

دوم، تولید مستندهای شاخص معلمان اثرگذار است. ما با یک تیم تولید حرفه‌ای به تهیه‌کنندگی آقای نعیمی خرد و کارگردانی آقای ایزی که تجارب ارزنده‌ای در این حوزه دارند، قراردادی را امضا کرده‌ایم. بر اساس این برنامه، پنجاه مستند (بیست‌وپنج مستند سی‌دقیقه‌ای و بیست‌وپنج مستند پنج‌دقیقه‌ای) از بیست‌وپنج معلم خاص، شاخص و اثرگذار تولید خواهد شد. قالب کوتاه‌تر برای امکان تکرار بیشتر در جدول پخش در نظر گرفته شده است. اگرچه محدودیت‌های ناشی از غیرحضوری شدن مدارس از دی‌ماه، فرایند تولید را با دشواری مواجه ساخت، اما کار متوقف نشد و پژوهش و پیش‌تولید همچنان ادامه دارد. تیم پژوهش مستقلی نیز به این پروژه اضافه شده تا استخراج پیشینه و طراحی خط فکری هر مستند با دقت کامل انجام شود.

سوم، طراحی و تولید جُنگ شبانگاهی «الف‌تا» است. با بهره‌گیری از نمانام جاافتاده و موفق «الف‌تا» در آموزش‌وپرورش که به‌عنوان رویدادی متفاوت برای اشتراک تجربیات و تکریم حقیقی‌تر معلمان شناخته می‌شود، جُنگی شبانگاهی با نام «الف‌تا» طراحی و از هفته معلم پخش آن آغاز شده است. عناصر هویتی این برنامه از دکور و آیتم‌ها تا محتوای گفت‌وگوها، کاملاً سویه‌ای فرهنگی متناسب با مبانی انقلاب اسلامی دارد و هیچ خودسانسوری در مباحث ایدئولوژیک آن صورت نمی‌گیرد. ما به‌صراحت معتقدیم معلم تراز، یک معلم انقلابی است. برای انتخاب سوژه‌ها و تدوین سناریوهای این برنامه، زمان پژوهشی به‌مراتب بیشتری نسبت به زمان تولید صرف شده است. یکی از آیتم‌های ثابت این برنامه، گفتگو با معلمان سایر کشورها است. البته این برنامه قابلیت تحول و تکامل تدریجی را دارد و بناست به‌تدریج آیتم‌های گوناگون دیگری نیز به آن افزوده شود.

‌

مشارکت معلمان و مدرسه به‌عنوان پایگاه تولید محتوا

‌

ارزیابی ما از عملکردمان در حوزه تولیدات مردمی و مشارکت‌دادن معلمان چندان مطلوب نیست و در یک سال گذشته، موفقیت چندانی در عمل کسب نکرده‌ایم که البته بی‌ارتباط با شرایط کشور هم در یک سال گذشته نیست. بااین‌حال، برنامه ما برای این موضوع مشخص است:

‌

برنامه نخست، دریافت آثار معلمان در قالب‌های مختلف (تدریس دروس مشخص، فعالیت‌های تربیتی، ورزشی، علمی، هنری و فرهنگی مدارس) است. با ایجاد یک سامانه، از معلمان سراسر کشور خواسته می‌شود آثار خود را ارسال کنند. از میان انبوه آثار، گلچینی از بهترین‌ها انتخاب شده و در پلتفرم «آموزش پلاس» در تلوبیون بارگذاری خواهد شد و در نهایت، برگزیده‌ترین آثار به‌صورت میان‌برنامه‌های کوتاه یا بخشی از برنامه‌هایی چون «الف‌تا» از شبکه آموزش پخش می‌شود. با معاونت فضای مجازی (تلوبیون) نیز در این مورد هم‌اندیشی‌های لازم صورت گرفته است. این فرایند نه‌تنها به معلم امکان دیده‌شدن فراهم می‌کند، بلکه بستر مناسبی برای شناسایی معلمان توانمند به‌منظور حضور در مدرسه تلویزیونی ایران است. ما درصددیم با ایجاد یک فضای رقابتی، معلمان مدرسه تلویزیونی را از این طریق برگزینیم.

‌

مورد دوم، برنامه «همه به‌پیش» است. این برنامه با محوریت دانش‌آموزان، پایه‌اش بر تولیدات رسانه‌ای آنان از فعالیت‌های مدرسه‌شان بنا نهاده شده است. هر هفته یک موضوع (مانند جشنواره خوارزمی، مسابقات ورزشی، نقش مدرسه در جنگ و...) انتخاب می‌شود و دانش‌آموزان در قالب‌های متنوعی چون گزارش، کاریکاتور، شعر، نقاشی و... آثار خود را ارسال می‌کنند. هر روز به یک قالب اختصاص دارد و آثار برتر توسط متخصصان آن حوزه (مثلاً یک شاعر برای شعر) بررسی و تحلیل می‌شود. این برنامه دو بخش دارد: یک بخش گفت‌وگوی نوجوانان با چاشنی مناظره درباره موضوعات تاریخی و سیاسی که در نهایت توسط یک کارشناس جمع‌بندی می‌شود و بخش دوم، بازنمایی آثار رسیده از سوی دانش‌آموزان است.

‌

تولیدات معلمان بسترش در برنامه «الف‌تا» فراهم می‌شود و در مورد برنامه «همه به‌پیش» هم مجوزش صادر شده و رایزنی با تهیه‌کنندگان در جریان است. درمجموع، امیدواریم با این دو طرح، اتفاق مثبتی در حوزه تولیدات مردمی رقم بخورد.

روایت‌سازی از ظرفیت مدارس در رسانه ملی

‌

در این راستا پیگیری‌هایی انجام شده و با همکاری آموزش‌وپرورش شهر تهران و دفتر فیلمنامه، یک سریال سیتکامی به نام «الف» طراحی و فیلم‌نامه‌اش نیز نگاشته شد و پیگیری‌های لازم برای مراحل بعدی آن صورت گرفته است؛ اما برنامه جدی و در حال اجرای ما که به آن اشاره شد، تولید مستندهای فاخر از معلمان برتر و چهره‌های شاخص است. این مسیر را برای به تصویر کشیدن ظرفیت‌های دراماتیک مدرسه به‌طور جدی دنبال می‌کنیم. در حال حاضر، غیر از این دو مورد، با دفتر فیلمنامه رایزنی صورت گرفته تا فیلمنامه سریال دیگری بر اساس زندگی واقعی یک مدیر مدرسه خانم تولید شود.

‌

تلاقی تحول در رسانه ملی و آموزش‌وپرورش و نقش رویداد الف‌تا

‌

در خصوص محل تلاقی تحول در دو نهاد رسانه ملی و آموزش‌وپرورش، به‌زعم بنده این نقطه اشتراک، تحول بر پایه نیروی انسانی و از دل میدان است. تحول در نظام‌های زنده اجتماعی، با بخشنامه و رویکردهای بالا به پایین محقق نمی‌شود؛ بلکه وابسته به انگیزه، اراده و بینش انسان‌ها است. ایده محوری ما در رویداد «الف‌تا» نیز دقیقاً همین بود: اثرگذاری بر بینش و انگیزه معلمان از طریق کثرت روایت‌هایی از کارهای خوب، کمتر دیده‌شده و گاه اصلاً دیده‌نشده. این رویکرد، پیش‌فرضش تحول در صف و میدان است و اینکه ستاد صرفاً بستری برای شناسایی، معرفی و هم‌افزایی کنشگران خط مقدم فراهم کند. بازخوردهای میدانی نشان داد که این اتفاق رخ داد و بعضی از معلمان پس از دو سه سال، خود متحول شدند. جالب‌تر اینکه برخی فعالیت‌های نوآورانه که پیش‌تر از سوی ادارات توبیخ می‌شد، به‌تدریج به ارزش تبدیل شد و نظام ارزش‌گذاری را تغییر داد.

‌

این ایده با گفتمان تحول در رسانه ملی که بر دیده‌شدن مردم در قاب تلویزیون و مشارکت جدی آنان در تولید محتوا تأکید دارد، هم‌جهت است. ما در شبکه آموزش نیز مسیر مشابهی را می‌پیماییم. هم‌اکنون حلقه اولی متشکل از حدود هفت تا ده معلم داریم که به‌عنوان اتاق فکر شبکه، به‌طور مستمر در طراحی برنامه‌ها مشارکت دارند و بنده تقریباً هفته‌ای یک‌بار با ایشان جلسه دارم. حلقه دومی نیز شامل حدود نود تا نود‌وپنج معلم است که بازخوردهای مستمری از آنان دریافت می‌کنیم و بسیاری از ایده‌های برنامه‌سازی مانند «همه به‌پیش» و «الف‌تا» با مشارکت و مشورت همین عزیزان شکل گرفته است.

‌

در پایان، به‌عنوان جمع‌بندی، وضعیت کلی شبکه برای سال جاری به این صورت است که تیم‌های تولیدی ما با مأموریتی بازتعریف‌شده، به‌طور تخصصی‌تر فعالیت می‌کنند. بر این اساس، یک گروه به‌طور خاص برای «معلم» (با محوریت جُنگ شبانگاهی «الف‌تا»)، یک گروه برای «دانش‌آموز» (با برنامه «همه به‌پیش») و یک گروه نیز برای «اولیا و عموم مردم» (با محوریت آموزش‌های عمومی سلامت و کشاورزی و نیز برنامه ویژه «آموزش خانواده» با موضوع تربیت فرزند) برنامه‌سازی می‌کنند. هرچند مدرسه تلویزیونی ایران به‌عنوان یک ضرورت ملی به کار خود ادامه خواهد داد، اما برای هر یک از این سه گروه، یک برنامه‌ویژه انعطاف‌پذیر طراحی شده‌است تا ایده‌های مختلف در قالب آن‌ها محقق شود. خوشبختانه برنامه «الف‌تا» روی آنتن رفته و برنامه دانش‌آموزی «همه به‌پیش» نیز امیدواریم تا یک ماه آینده به پخش برسد. همچنین برنامه‌هایی نظیر مسابقه «حروف دانش» متصل به مدرسه تلویزیونی و برنامه کوتاه تاریخی «قاعده بازی نیز در حال تولید و پخش هستند تا در کنار مستندهای معلمان، تصویری پویا و تحول‌خواه از رسانه تعلیم‌وتربیت ارائه شود. یکی از تحولات جاری شبکه نیز، تغییر در برنامه «دوربین هفت» است. این برنامه که به تولید گزارش از رویدادهای رسمی و کلان وزارت آموزش‌وپرورش محدود شده بود، اکنون به گزارش‌های میدانی جذاب از اقدامات الهام‌بخش دانش‌آموزان و معلمان کشور نیز می‌پردازد.