کنکاشی در طبیعت
: برنامه های مستند با وجود هزینه های بالایی که دارند ، نسبت به انواع دیگر تولیدات تلویزیونی ، نظیر مسابقات و یا اجرای جنگ از بینندگان کمتری برخوردارند
به عنوان مثال ، اتاقهای مرگ و بازگشت به اتاق های مرگ (1996) اثر برایان وودز و کیت بلوت در 37 کشور جهان ، 100 میلیون تماشاگر داشته است . این مستندها به صورت پنهانی در یتیم خانه های چین ساخته شده اند جایی که دختر بچه ها به صندلی هایشان بسته شده بودند یا در اتاق آنقدر تنها می ماندند تا بمیرند. این مستند چنان اندوه و جنجال به وجود آورد که موسسه خیریه (صندوق اتاق مرگ) تشکیل شد و دولت چین تحت فشار سازمان ملل پذیرفت برای مراقبت از 100 هزار کودک بی سرپرست خود ، بودجه اش را تا سقف 3.86 میلیارد دلار افزایش دهد. در میان انواع مستندهایی که با موضوع های دینی ، سیاسی ، اقتصادی ، اجتماعی ، علمی و نظایر آنها تولید می شود ، برنامه هایی را که به طبیعت می پردازند ، باید از مواردی دانست که علاوه بر مخاطبان خاص در میان مخاطبان عام هم طرفداران بسیاری دارند. تولیدات مستند با وجود آن که در همه شبکه های سراسری ، جلوه گری می کند اما پخش آنها از شبکه 4 سیما نمود بیشتری دارد و در این میان کمتر هفته ای است که شاهد انعکاس یک یا چند برنامه مستند ، درباره جلوه های گوناگون طبیعت ، نظیر جمادات نباتات و یا حیوانات نباشیم .سفر به سواحل اسکلت از زمره تولیداتی است که پرداخت آن در حیطه طبیعت به گونه ای سامان گرفته که جذابیت و عمق مطلوبی دارد و از این رو ، همچون مستندهای خارجی مشابه توانسته با انبوهی از مخاطبانش ارتباط برقرار کند.این مجموعه حاوی ویژگی ها و امتیازاتی بوده که به آن موقعیت مستحکم و اثرگذاری داده است . نخستین آنها توجه داشتن به سوژه هایی است که کمتر به آن پرداخته شده به گونه ای که بهره مند شدن هر برنامه ای از چنین ویژگی هایی می تواند به جذابیت افزونترش کمک شایانی کند. به عنوان نمونه ، درباره جانوران گوناگون آثار متفاوتی ساخته شده ، اما توجه به موضوع فیل و آن هم فقط فیل صحرایی و آنها که در مناطق کویری زندگی می کنند کمتر مورد نظر مستندسازان این عرصه بوده است . از این رو کندوکاو چنین مقوله ای در یکی از قسمتهای این برنامه به کوچکی یک فیل در کویر غنا و طراوت بیشتری به این مجموعه می دهد. می دانیم که تحقیق جزو حیاتی هر گونه برنامه مستند است در مجموعه «سفر به سواحل اسکلت» با اندک تاملی روی گفتار متن و یا دیدگاه های ابراز شده توسط افراد مختلف به وضوح درمی یابیم این مجموعه از چنین منظری نیز بسیار عمیق و پربار نشان می دهد. به سخنی دیگر قسمتهای این مستند نکات و مضامینی را نشان می دهد که نمایشگر بهره مندی آن از تحقیقی عمیق ، استوار و همچنین متناسب با ماهیت رسانه تصویری است. «سفر به سواحل اسکلت» برنامه ای توصیفی است . بیان ماجرا و وقایع موضوع اصلی به صورت جزیی و دقیق صورت می گیرد. این تلاش از سویی دیگر آن چنان با احساس راوی آمیخته می شود که در نهایت باعث می گردد تا مجموعه با آمیزش وقایع با عواطف انسانی ، زنده و جذاب تر به نظر آیند. به عنوان مثال در هر قسمت برنامه که جانوری سوژه است با تاریخچه و نحوه زندگی ، از چگونگی تولدش گرفته تا محل تردد ، ظواهر فیزیکی آن مانند قد، وزن و نظایر آنها، وضعیت غذایی و تفاوت و مشابهت هایش با دیگر نژادها و همنوعان آن آشنا می شویم ، همچنین شاهد آن هستیم که علاوه بر روایتی که از نگاه دوربین انجام می گیرد برخی از افراد و عوامل همچون فیلمبردار ، احساس خود را از آن حیوان به هنگام ضبط تصاویر مربوط به آن ، بیان می کند. به این طریق مخاطب با مجموعه همذات پنداری بیشتری پیدا می کند. «سفر به سواحل اسکلت» از نظر تصویری نیز چشم اندازهای زیبا و باطراوتی را پیش روی چشمان مخاطبانش قرار می دهد. ماهها استقرار در یک محل ، این مجال را برای گروه سازنده فراهم می کند تا به نمایش جلوه های سحرآمیز زیبا و بزرگ طبیعی بپردازد. تنوع در زاویه دید دوربین و حرکتهای آن ، همچنین ریتم نسبتا تند و مناسب در تدوین ، بر اثرگذاری بیشتر این مجموعه افزوده است . یکی از عواملی که زمینه ای مطلوب را برای دیده شدن وسیع تر تولیدات مستند بوجود می آورد ، زمان پخش آن از تلویزیون است. «سفر به سواحل اسکلت» از این جهت از شانس خوبی برخوردار است . با تماشای صحنه های غنی و پربار مستندهایی همچون «سفر به سواحل اسکلت» این فرصت برای مخاطبان فراهم می شود تا با شناخت و بصیرت بیشتر درباره آیه های شگفت خداوند در پهنه طبیعت ، بازخوانی دوباره ای از آن داشته ، به درک عمیق و تعالی بخش تری از نسبت خود با جلوه های تحیرآفرین آن برسد.
محمدرضا کریمی
گفت و گو
