کمدی اما تلخ

اگر دوستدار سینمای کشورهای آسیایی بویژه جمهوری های خودمختار شوروی سابق باشید، «فرشته ای روی شانه راست» (2002)شما را سرگرم و راضی خواهد کرد.

کد خبر: ۱۳۶۰۴۵

فیلم را جمشید عثمانف مطرح ترین کارگردان سینمای معاصر تاجیکستان کارگردانی کرده است. فیلم که با مشارکت ایتالیا، فرانسه و سوئیس تولید شده ، همان سال نمایش عمومی خود موفق به دریافت 9جایزه مختلف بین المللی شد.
قصه فیلم درباره جوانی است که از زندانی در روسیه آزاد و به سرزمین مادری اش برمی گردد. او که آشت نام دارد زمانی به خانه می رسد که مادرش در حال مرگ است. او مادرش را با عزت دفن می کند و وظایف فرزندی خود را به صورت کامل بجای می آورد. اما بدهی های او زیاد است و طبیعی است که باید راهی برای بازپرداخت آنها پیدا کند.
اهالی شهر سختگیر و کمی ناخن خشک هستند. آشت متوجه می شود بایدکارهایی فراتر از آن چه فکر می کرده در دهکده انجام دهد. تماشاگران همراه با آشت وارد دنیای تازه ای می شوند که پر فراز و نشیب است و همه چیز در آن به آسانی به دست نمی آید.«فرشته ای روی شانه راست» سومین فیلم بلند سینمایی جمشید عثمانف یک کمدی سیاه است که فیلمنامه اش توسط خود او نوشته شده است. فیلم سخت و گزنده و در همان حال سرشار از شوخ طبعی است.
روابط بین آدمها در فیلم از پرداخت خیلی خوبی برخوردار است و برای فیلمی که پایه و اساس آن را روابط همین آدمها شکل می دهد، این نکته اهمیت ویژه ای دارد. فیلمبرداری فیلم وجه مشخصه آن است و باعث تمایز آن با بقیه فیلمهای مستقلی می شود که طی سالهای اخیر ساخته شده است.
از این نظر این محصول تاجیکی در نقطه مقابل کارهای مستقل و غیرمتعارف اروپایی یا نیویورکی قرار می گیرد. عثمانف در فیلم خود با بهره گیری از یک جغرافیای ملی قصه ای جذاب و اصیل را به تصویر می کشد که دوربین در آن فقط حکم یک ناظر را ندارد. حتی تدوین خاص فیلم هم به صورت یک شخصیت مستقل خودش را در معرض دید و قضاوت تماشاچی قرار می دهد. هر صحنه فیلم حرفی برای گفتن دارد و مجموع این صحنه هاست که یک فیلم کامل را شکل می دهد.
نکته جالب «فرشته ای روی شانه راست » این است که عثمانف اعضای خانواده و دوستانش را برای ایفای نقشهای اصلی انتخاب کرده است و آنها هم خیلی خوب در این نقشها بازی کرده اند. این بازیها منطقی و قانع کننده هستند.
گروهی از منتقدان سینمایی می گویند اگر به دنبال تماشای فیلمی با کیفیت خاص محصولات غربی هستید، به تماشای «فرشته ای روی شانه راست» ننشینید. این فیلم یک محصول آسیایی با مشخصات یک اثر آسیایی است و طبیعی است که انتظارات و توقعات از آن باید متناسب با انتظاراتی باشد که معمولا از سینمای یک کشور در حال رشد داریم.
فیلم شاید آن ویژگی های خاص یک محصول شسته و رفته و تمیز اروپایی را نداشته باشد، اما صداقت و صمیمیت آن قابل تحسین است .محصولات سینمای کشورهای بخش آسیایی شوروی سابق همیشه با کمدی و شوخ طبعی همراه بوده است . کمتر فیلمی را از این منطقه می توان سراغ گرفت که فاقد چنین مشخصه ای باشد. علت امر را باید در روحیه عمومی مردم این کشورها جستجو کرد که به صورت طبیعی موجوداتی شاد هستند. آنها در فیلمهای خود علائق فرهنگی و اجتماعی را به تصویر می کشند و حتی هنگام تعریف قصه هایی با مضامین تند سیاسی ، باز هم این روحیه شاد و شوخ طبعی را از یاد نمی برند.
قصه فیلم عثمانف تماشاگران خارجی بویژه تماشاگران ناآشنای غربی با محیط و فرهنگ کشورهای آسیایی را با زندگی مردم تاجیکستان آشنا می کند. سینمای در حال رشد تاجیک انعکاسی از وضعیت موجود کشور است که دیدگاه های سیاسی و اجتماعی آن را منعکس می کند. فلسفه خاص شرقی ، دیدگاه های اسلامی ، تاثیر سیاسی روسیه و حتی جنگ داخلی چند ساله کشور تاثیر قاطع خود را بر سینمای کشور هم گذاشته است.
دهکده ای که قصه فیلم در آن رخ می دهد و آدمهای ساکن آن ، می تواند نمادی کلی از وضعیت کشور تاجیکستان باشد. جوانی که بعد از مدتها به زادگاه خود برمی گردد چه آینده ای را پیش رو دارد. او چه وظایفی به دوش دارد و در نقطه مقابل ، جامعه برای او چه خواهد کرد؛ شلوغی و درهم ریختگی دور و بر کاراکتر اصلی را چگونه می توان توضیح داد و اقدامات او را در طول قصه فیلم چگونه می توان توجیه کرد؛ اینها سوالاتی است که در طول فیلم مطرح می شود و فیلمساز الزاما به همه آنها پاسخ نمی دهد. برخی از پاسخها را عثمانف به عهده خود تماشاچی می گذارد. شروع فیلم آرام و کند است و در زمانی که تماشاچی منتظر است تا خط اصلی قصه فیلم خودش را نشان دهد، با زندگی روزمره مردم تاجیکستان آشنا می شود. ریتم فیلم از اواسط کار سریع می شود تا بالاخره به یک پایان پیش بینی نشده برسد. از این نظر «فرشته ای روی شانه راست » افسانه ای فانتزی گونه است که تماشای آن حکم یک تجربه تازه را دارد.