هنوز هم دچار هیجان می شوم

«من یک پزشک اهل بوستون هستم ، در شهر خودم مرا به عنوان یک پزشک زن نپذیرفتند، این بود که به این دهکده آمدم تا ثابت کنم که در کارم توانایی لازم را دارم.

کد خبر: ۱۳۳۵۱۱

حالا صاحب یک خانواده هستم و این بزرگترین شانس زندگی من است.»
اینها جمله هایی است که دوبلور جین سیمور در ابتدای تیتراژ سریال پزشک دهکده می گوید. زهره شکوفنده به عنوان گوینده و مدیر دوبلاژ این سریال ، نام آشنایی است که سالها در عرصه هنر دوبله حضور مستمری دارد. وی در سال 1334 شمسی و از دوران کودکی ، گویندگی در آثار مختلف را آغاز کرده و این حضور درخشان (با سپری شدن 5 دهه) تا زمان حال نیز ادامه دارد. مدعای این مهم ، پخش سریال های پزشک دهکده ، (MDA پزشکان) و جواهری در قصر از شبکه های سیماست که سرپرستی گفتار تمامی آثار ذکر شده به عهده این مدیر دوبلاژ باتجربه است.

با توجه به این که در نوروز امسال ، شاهد پخش فیلمهایی از قبیل مامان را از قطار پیاده کن ، سیاه و سفید و روزنامه از شبکه های سیما بودیم که مدیر دوبلاژی این فیلمها به عهده شما بود ، برای علاقه مندان به دوبله لحظات خوشی به وجود آمد که می توان هنوز هم دوبله با کیفیتی را از تلویزیون متصور شد و این برمی گشت به تکنیک شما در انتخاب گویندگان حرفه ای. برای نمونه در فیلم سیاه و سفید شما از صدای بهرام زند، منوچهر اسماعیلی ، پرویز ربیعی ، حسین عرفانی و... استفاده شایانی کردید و داستان معمولی این فیلم استرالیایی برای مخاطبان دیدنی شد. آیا در همان مشاهده ابتدایی یک فیلم ، این شخصیت پردازی صدایی را انجام می دهید؛
باید بگویم چندین نکته را در انتخاب نقشها لحاظ می کنم. مثلا به هنگام تماشای فیلم سیاه و سفید ناخودآگاه به یاد فیلم مسیر سبز (فرانک دارابونت ، 1999) افتادم ؛ به دلیل شباهت داستان و محتوای هر دو فیلم (که اختصاص به نژادپرستی درباره سیاهان داشت) و شخصیت پردازی یکسان هنرپیشه سیاه پوست سیاه و سفید با شخصیت جان کافی مسیر سبز که اولین انتخابم برای گویندگی این نقش آقای منوچهر اسماعیلی بودند. به خاطر این که ایشان بهترین گزینه برای اجرای چنین نقشهایی هستند. به هر حال با تماشای یک فیلم انتخاب های حدودی می کنم و به هنگام سینک زدن با توجه به نوع گویش آن بازیگر، صدای مناسبی را انتخاب می کنم مثلا گویندگانی را داریم که ریتم سریعی برای ادای دیالوگ ندارند یا افرادی هستند که ریتم سریعی دارند مثل آقای پرویز ربیعی ، پس نقشی که برایشان در نظر می گیریم باید متناسب با تکنیک کارشان باشد. وقتی یک فیلم را دوبله می کنم ، یک نکته همیشگی برایم مهم است که آن فیلم جزو کارنامه من است و برای این که بیننده با لذت به تماشای آن بنشیند، باید بهترین انتخاب ها را داشته باشم. عقیده دارم که اگر انتخاب گویندگان مناسب باشد، بیننده با علاقه بیشتری فیلم را می بیند و دیگر اشکالات کار کمتر دیده می شود.

یعنی ترجمه و صدابرداری پس از انتخاب گوینده از ارکان یک دوبله با کیفیت است؛
اینها در کنار هم یک دوبله با کیفیت را می سازند.

قبل از گفتگو با شما، نگاهی به جدول هفتگی برنامه های تلویزیون انداختم که دوبله سریال های پزشک دهکده ، جواهری در قصر و MDA از جمله کارهای شماست. خودتان این سریال ها را تماشا می کنید؛
گاهی می بینم تا متوجه اشکالات کار شوم. شاید کارهایی را که فقط در آنان گویندگی کردم را نبینم و این اتفاق بارها افتاده چون شاید برای شما عجیب باشد اما به شخصه از صدای خودم بدم می آید! ولی دوبله آثاری را که مدیر دوبلاژش بوده ام با دقت می بینم تا اشکالات را رفع کنم.

سریال پزشک دهکده سالها پیش در راستای پخش سریال های کانادایی شهر مرزی (به مدیریت دوبلاژ جلال مقامی) و قصه های جزیره (به مدیر دوبلاژی رفعت هاشم پور) قرار گرفت و اتفاقا شما در سریال شهر مرزی نیز اجرای پرسوناژ صدایی یک خانم دکتر را به عهده داشتید...
می دانید که قرار است به من دکترای افتخاری بدهند! (می خندد)

چقدر از دوبله آن سریال ها در پزشک دهکده بهره گرفتید؛
خب ، تعدادی گوینده مشترک برای این کار وجود داشت که در پزشک دهکده از صدایشان استفاده کردم و به این کار معتقد هستم ، گوینده ای که قبلا به جای هنرپیشه ای صحبت کرده در کار جدید نیز همان نقش را می دهم تا اجرا کند زیرا مردم با صدای آن نقش آشنا شده اند و با علاقه ای که گوینده نسبت به آن نقش پیدا کرده ، صددرصد بهتر نیز می تواند اجرا کند.

دوبلورهای زن و چهره های ماندگار

برای همه آرزوی موفقیت می کنم و امیدوارم جوانان بتوانند جای ما را بگیرند و ارائه دهنده دوبله درخشانی باشند و جامعه سینمایی نیز ما دوبلورها را بیشتر جدی بگیرند. به راستی چرا هیچ دوبلوری در جمع داوران جشنواره ها در ایران حضور ندارد؛ مگر ما به نسبت بقیه کارشناسان سینما فیلم کم می بینیم یا با زوایای سینما آشنا نیستیم؛ به هر حال دوبله استعداد می خواهد و خانه اول وآخر ما تلویزیون است و امیدوارم که در همایش چهره های ماندگار، از دوبلورهای زن تاریخ دوبلاژ ایران نیز تقدیر شود

اگر در دوبله کارهایم دقت کنید، تلفیقی از گویندگان قدیمی و جدید است. برای این که تازه واردها از باتجربه ها بیاموزند. به عنوان مثال در پزشک دهکده کسری کیانی را در کنار دوبلورهای نام آشنایی همچون سعید مظفری ، تورج مهرزادیان ، مهوش افشاری و... قرار دادم که اجرای خوبی داشت. به نظرم دوبله شباهت زیادی با یک ارکستر دارد. در اجرای کنسرت باید سازها هماهنگ باشند و اگر سازناکوکی در میان ارکستر باشد، به کلیت کار صدمه می زند در دوبله هم به این شکل است.

از ابتدا نقش خانم دکتر را برای خودتان در نظر داشتید؛
بله ، معمولا اگر در سریالی نقشی را می گویم به این دلیل است که دنبال انتخاب یک دوبلور کمتر باشم ، چون هماهنگ کردن گویندگان با هم در یک کار عظیم ، بسیار مشکل است به خاطر این که گویندگانی داریم که هر روز در واحدی از صدا و سیما مشغول به کار هستند.

این جابه جایی صدایی برای نقش سالی (جولاندو) در چند قسمت شنیده شد و کیکاووس یاکیده جانشین گوینده نقش ثابت سالی (سعید مظفری) می شود.
درست است و ایشان لطف کردند که با ما همکاری داشتند، چون آقای مظفری در آن زمان تصادف کرده بودند.

دوبله پزشک دهکده چقدر زمان برد؛
حدود 140 قسمت پخش داشتیم که به همان اندازه زمان برد. به خاطر دارم که سه شنبه هر هفته دوبله می کردیم تا برای پخش روز جمعه آماده باشد. ترجمه ها دیر به دستمان می رسید و اصطلاحا خیلی داغ داغ کار می کردیم!

با پخش سریال جواهری در قصر پیش فرضی برای مخاطب شکل گرفت که دوبله ای مشابه سریال های شرقی از قبیل سالهای دور از خانه ، روزهای زندگی و... با توجه به محور بودن شخصیت زن داستان دارد یا خیر؛ (به دلیل خاطره ای که سریال سالهای دور از خانه (اوشین) در ذهن مخاطب به جای گذاشته بود.) آیا ترجمه جواهری در قصر در برابر نسخه اصلی اش وفادار مانده است؛
کاملا و تنها سریالی است که از قسمت اول با مخاطب ارتباط برقرار کرد و این همذات پنداری هنوز نیز تداوم دارد. البته در ترجمه نواقصی وجود داشت به خاطر ساختار دستور زبان کره ای اما در کلیت کار تغییر چندانی نداشت. طبیعتا در هر کشور ضوابطی وجود دارد که موجب حذف و تعدیل های یک فیلم می شود و حتی با تجربه کاری که در سیستم قبل از انقلاب نیز دارم ، این ضوابط در آن زمان به شکل دیگری وجود داشت و معتقدم که الان در کار دوبله آزادی هایی داریم.

برای پرسوناژ صدایی یانگوم ، انتخاب اولتان صدای مینو غزنوی بود؛
بله ، هنگامی که قسمتهای اول این سریال را برای انتخاب گویندگان دیدم ، متوجه این نکته شدم که هنرپیشه نقش یانگوم لبخندهای شیرینی دارد و بیدرنگ به یاد لبخندهای زیبایی که خانم غزنوی اجرا می کنند، افتادم.

این نکته جالب است که مینو غزنوی در نقش ها نیکو (سریال روزهای زندگی) ارائه دهنده ریتم سریعی از گفتار هستند و در نقش یانگوم با ملایمت و متانت صحبت می کنند.
خب ، در اینجاست که مدیر دوبلاژ گوینده را راهنمایی می کند و شکی در این نیست که خانم غزنوی از بهترین گویندگان ما هستند ولی هر گوینده ای که برای دوبله وارد قصه ای تازه می شود، باید راهنمایی شود. فکر کردم که خانم غزنوی به دلیل خنده های خیلی شیرینی که دارند، بهترین دوبلور برای این نقش هستند و به شخصه از دوبله این سریال بسیار راضی هستم.

این سریال چند گوینده دارد؛
38 نقش ثابت دارد که واقعا هدایت موشکافانه ای را می طلبید. غیر از تعداد زیادی که گوینده جوان داشت از صدای گویندگان با تجربه ای مانند ایرج پزشکیان ، شهروز ملک آرایی ، منوچهر والی زاده و... بهره گرفتم که بسیار انرژی بر بود به خاطر زبان ناآشنایی که این سریال داشت بالطبع گویندگی سختی را نیز می طلبید.

گوینده نباید از طریق دوبله به کار بازیگران بزرگ آسیب وارد کند

حتی برای خودم این اتفاق افتاد چون در زبان کره ای کشش و حالتهایی وجود دارد که تعیین کننده ریتم گفتار است و در ترجمه هم این نکات باید رعایت شود. خوشبختانه قسمتهای مجموعه با این که دستم بود، اما قسمتهای بعدی را نمی دیدم چون بچه ها به داستان بسیار علاقه مند بودند و مدام می پرسیدند سرانجام چه می شود؛ این کار را می کردم تا جوابی نداشته باشم و باعلاقه دوبله این کار تداوم پیدا کند. در اینجا لازم می دانم که از آقای سعید عابدی که صدابردار این سریال بودند قدردانی کنم به خاطر همکاری صمیمانه ای که با من داشتند و بسیار عالی گویندگان را با کار هماهنگ نمودند تا حتی الامکان صدای نقشی تغییر نکند.

دوبله این کار چقدر زمان برد؛
یک ماه اختصاص به انتخاب گویندگان و دیالوگ ها داشت و 9 ماه تمام دوبله اش زمان برد که قبل از عید نوروز به پایان رسید.

خانم شکوفنده ، شما حضوری درخشان در تاریخ دوبلاژ انیمیشن دارید و صدای شما در آثاری مانند سیندرلا، سفید برفی ، زیبای خفته ، گربه های اشرافی و... خاطره انگیز است و موجب شد که چندین نسل با دوبله آن آثار ارتباط برقرار کنند.
خواهش می کنم. از کودکی در فیلمهای والت دیزنی صحبت کرده ام که همه آن آثار برایم خاطره است و بسیار متاسفم که این کارتون های زیبا هم اکنون قاچاقی دوبله می شود و پخش تلویزیونی دارد. هر کار ضوابط خاص خود را دارد. مگر سریال کارتونی با بالنگ دراز که یک مجموعه ژاپنی بود، دوبله خوبی نداشت؛ با یک حس و حالی نقش جودی آبوت را اجرا کردم تا برای بچه ها جذاب باشد.

اتفاقا در تیتراژ «بابا لنگ دراز» استفاده بجایی از صدای به یاد ماندنی مهین کسمایی کردید که آخرین خاطره صدایی است که از ایشان در تلویزیون دارم.
تیتراژ یکی از ارکان جلب توجه یک فیلم برای مخاطب است. در آن زمان اطلاع دادند که بسیاری برای تماشای این کارتون می نشینند تا صدای خانم کسمایی را بشنوند که می گفت: «بابا لنگ دراز، اثر جین وبستر».

چرا تجربه موفق دوبله مستند «کوانتوم» با صدای شما دیگر در تلویزیون تکرار نشد؛
نمی خواهم ایرادی بگیرم ، اما به نظرم مدیر امور دوبلاژ تلویزیون بود که دست به تفکیک گویندگان زد؛ یعنی تعدادی گوینده برای مستندگویی ، تعدادی برای انیمیشن و عده ای مثل من تنها دوبله فیلمهای داستانی بزرگسالان را کار کنند. اگر مستند کوانتوم پربیننده بود، ارتباط مستقیمی داشت به ارزشی که برای این اثر قائل شدم. ژانر مستند برایم بسیار ارزشمند است چون می خواهم از آن بیاموزم و به این تکنیک مستندگویی اصلا اعتقاد ندارم که صدای گوینده زبان اصلی فیلم اصطلاحا زیر صدای گوینده فارسی پخش شود زیرا اثر مستند هدف آموزش و اطلاع رسانی دارد. این دقت را در مستند مردان اندیشه نیز لحاظ کردم. مستندی بود که 15 استاد دانشگاه درباره یک فیلسوف قرون گذشته بحث و تبادل نظر می کردند در اینجا با مستندی کاملا علمی و تحقیقاتی روبه رو بودم و برای پیشگیری از هر نقصانی ترجمه ها را به منزل دکتر عزت الله فولادوند می بردم تا از نظرات ایشان در ارائه یک دوبله باکیفیت بهره ببرم و صدایی را که برای آن اساتید انتخاب کردم الزاما جنس صدای باسواد و فاخری را می طلبید. اینها از نکات دوبله یک کار است حتی در همین سریال «جواهری در قصر» یک کتاب امراض همیشه کنار دستم بود تا محتوای فیلم با ترجمه همخوانی داشته باشد.

البته برخی از گویندگان اعتقاد دارند که یک گوینده خوب باید توانایی اجرای نقشهای داستانی ، انیمیشن و مستند را توامان داشته باشد.
این شیوه نادرستی است که برخی از گویندگان اتخاذ می کنند. برای من همیشه دوبله محلی برای یادگیری بوده است. در فیلمهای جدید که به جای کتی بیتس ، جولیا رابرتز، جولین مور، کیت بلانشت و... صحبت می کنم ، پس از این همه سال تجربه به هنگام نقش گفتن باور کنید که هنوز هم ضربان قلبم بالا می رود و با ذکر و دعا خود را تسکین می دهم چرا اینان بازیگران بزرگی هستند و نباید خسارتی از دوبله به بازی آنان وارد شود.

در اواخر دهه 60 سریال «ارتش سری» از شبکه یک پخش شد که دوبله به یاد ماندنی توسط ایرج رضایی داشت و شما که نقش مونیک را به عهده داشتید در کنار بسیاری از گویندگان مشهور مخاطبان بسیاری را جذب کردید. من به عنوان یک مخاطب پرسشی دارم که چون دوبله این زمان آن حال و هوا را ندارد؛
این حق را برای مخاطب تلویزیون قائل می شوم که برنامه مورد علاقه اش را انتخاب کند و اگر عشق و علاقه ای در کار باشد بدون شک دوبله زیبایی همراه اثر خواهد شد. در سال پیش که دوبله تله تئاتری مشهوری همچون هملت ، اتللو، شاه لیر و... را به کمک بهترین گویندگان انجام دادم ، متوجه عشق و علاقه همکاران به آثار ارزشمند شدم و با یک عشقی نقش را گفتند. بگذریم که در 4 قسمت پایانی این تله تئاترها ، دوبله به علت اختلافات مالی با تهیه کننده و دلسرد شدن ما نیمه کاره رها شد. این اعمال به دوبله ضرر می رساند و از طرف دیگر تقدیرنامه ای از طرف شبکه 2 به خاطر دوبله جواهری در قصر فرستادند که موجب دلگرمی ام شد هرچند به ظاهر یک کاغذ بود ولی بسیار خوشحال شدم که برای کارم ارزش قائل شدند.