کنکاشی در مستند

5یکی از صاحب نظران بر این باور است که تمامی تولیدات تلویزیونی و سینمایی از واقعیت ریشه گرفته اند؛ لیکن بعضی داستانند و برخی دیگر بدون داستان ، مستند را می توان رشته تصاویری بدون داستان دانست.

کد خبر: ۱۳۱۳۸۷

تولیدات مستند با رویکرد واقع گرایانه خود، با وجود آن که با موضوع های اجتماعی همراه است دارای شان و منزلت والایی است. امروزه ، شاهد انواع مستندهایی هستیم که هر یک در محدوده موضوع و یا حوزه خاصی سامان می یابند. مستندهای علمی و یا مستندهایی که موضوع بخشهایی از آن مربوط به طبیعت است یکی از مواردی است که در عرصه مستندسازی ، از جایگاه مستحکمی برخوردار هستند.واقعیت این است که ساخت برنامه های مستند در مقایسه با تولیداتی نظیر مسابقات پرهزینه تر است.
در این میان برای پاسخ به این پرسش که چرا با این وضعیت ، تلویزیون نسبت به پخش چنین برنامه هایی اقدام می کند؛ می توان این گونه بیان کرد که علاوه بر آن که علتش را باید در تعهد تلویزیون برای به آنتن فرستادن چنین برنامه هایی دانست ، دلیل دیگرش بالا رفتن وجهه و شان تلویزیون است. زیرا به این طریق بخشی از مخاطبان فرهیخته تر، با آن ارتباط برقرار می کنند. همچنین تلویزیون می تواند از این رهگذر، خود را در کانون منتقدان عرصه های گوناگون قرار دهد.
با وجود آن که برنامه های مستند بینندگان کمتری نسبت به دیگر ساخته های تولیدی مثلا نمایش و یا مسابقات و اجرای موسیقی دارند، اما هستند مستندهایی که بنا به دلایلی مورد توجه مخاطب عام قرار می گیرند. در این میان مستند 5را می توان ازجمله این برنامه ها برشمرد.مستند 5برنامه ای خارجی است که فعالیت های مربوط به دوبله فارسی اش ، در شبکه تهران انجام شده و اینک مدتهاست که از طریق این شبکه در معرض دید مخاطبانش قرار می گیرد.
موضوع اکثر قسمتهای آن مربوط به طبیعت بوده و تلاش دارد جلوه هایی از زیبایی ها و شگفتی های مناطق طبیعی مختلف کره زمین را به نمایش بگذارد.آثار نخستین سینمای کلاسیک مستند نمایانگر تولیداتی است که گویی در پی آن بوده ، تا ارتباط انسان را با طبیعت مورد توجه قرار دهد. به عنوان مثال رابرت فلاهرتی در نانوک شمال (1921)به زندگی مردمانی پرداخته که در قطب شمال می زیسته اند. زمین بی نان (1932)فیلم مستند دیگری از لوئیس بونوئل است که کوشش اهالی هوردانو (یکی از مناطق اسپانیا) را برای ادامه بقا در یک محیط طبیعی به تصویر می کشد. محیطی که به اندازه سرزمین های لم یزرع نانوک شمال نامساعد و متخاصم است.
چنین نگرشی به طبیعت ، یعنی پرداختن آن در ارتباط با انسان از آنجایی که سوژه را با احساس و عواطف انسانی درهم می آمیزد، جذابیت های خاص خود را دارد. در این میان ، مستند 5را از نظر موضوع ، مضمون و ساختار هر چند نمی توان نظیر مستندهایی که ذکر شد قلمداد کرد، اما از آنجایی که شگفتی های طبیعت و زیستگاه های مربوط به آن را بیان می کند، می شود آن را برانگیزاننده اندیشه مخاطب برای دریافت نسبت خود با طبیعت پیرامونش دانست.تولید آثار مستند، با موضوع طبیعت از نظر ساختار و پرداخت ، به گونه های مختلفی انجام می گیرد.
به عنوان نمونه ، گاه به بخش و یا جلوه ای از طبیعت و جانوران مانند مارها و یا پرندگان نظیر عقاب می پردازد، روشی که می توان هم در تولیدات خارجی و هم داخلی مشاهده کرد.
مستند 5به جای بررسی و یا نمایاندن یکی از مظاهر طبیعت جغرافیایی خاصی را مطمح نظر قرار داده ، سپس به اشکال گوناگون طبیعت آن محدوده را مورد بررسی قرار می دهد. عملی کردن این شیوه ، هیبت دلپذیرتری به برنامه داده است ، بدین معنا که باعث می گردد به یک سوژه محدود نشده و موضوع های گوناگون طبیعت آن محدوده جغرافیایی را مورد توجه قرار دهد. در این چارچوب در هر قسمت ، علاوه بر اطلاع از مختصات منطقه به تماشای گیاهان و یا جانورانی می نشینیم که در خشکی ، دریا و یا آسمان منطقه موردنظر زندگی می کنند. چنین تنوعی ضربآهنگ مناسبی به برنامه داده قالب آن را به گونه ای سامان می بخشد که می تواند با مخاطب عام ارتباط مطلوبی ، برقرار کند.
مستند 5از نظر ساختاری ، مستند محض است. این برنامه برای ارائه مضامین خود بخشی برای بیان مستقیم دیدگاه های کارشناسان و صاحب نظران ندارد. اطلاعاتی که به مخاطب داده می شود از طریق گفتار روی تصویر است.
اتخاذ چنین ساختاری ؛ زمینه را به گونه ای فراهم کرده تا جذابیت های بصری برنامه بیشتر گردد.افزون برتحقیق متقن و کارشناسان خبره ای که هدایت مستند 5را برعهده گرفته و باعث غنی تر شدن آن گشته اند. این برنامه ، از جنبه های هنری مانند کارگردانی ، فیلمبرداری و تدوین دارای نوآوری و جذابیت های دلپذیری است. تصاویر با توجه به نورپردازی ، کادربندی ، استفاده از لنزها و حرکتهای دوربین چشم نواز و مسحور کننده اند.
مستند 5در نشان دادن شکوه و پیچیدگی شگفت آور طبیعت پیرامون مان موفق عمل می کند و گاه بانشان دادن تصاویری از نحوه حیات و حرکت ماهی ها، پرندگان و خزندگان بخصوص در مواردی که به وجود آورنده نقشهای دلنشینی در دریا، زمین و هوا در حال پرواز هستند، زیبایی های طبیعت را به شکل پرفروغ تری نمایش می دهد.
پیداست گروه فیلمبرداری ، از تجهیزات لازم بهره مند بوده اند. از این رو در ثبت نماها از عمق دریاها و اقیانوس ها یا نماهای هوایی و همچنین بهره گیری از امکانات وسیع دوربین ، نظیر عدسی ها و فیلترها سیمایی تاثیرگذار از خود به جای می گذارد.با در نظر گرفتن اهمیت و نقش تدوین در تولیدات مستند این تلاش در مستند 5خلاقانه صورت گرفته ، به طوری که نحوه چیدن نماها در کنار هم و یا استفاده از بعضی از شیوه های فیلمسازی ، نظیر حرکت آهسته در نماهایی خاص ، ریتم اثرگذار و مطلوبی به آن داده است.
مستند 5روزهای شنبه ، چهارشنبه و جمعه ساعت 10.22از شبکه تهران پخش می شود.