مانند یک آینه هستیم

تصاویر پراکنده ای که از پشت صحنه برنامه های تلویزیونی در ذهن ما باقی مانده است ، هنوز هم جزو خاطرات شیرین ما از رسانه جذاب سینما و تلویزیون است.

کد خبر: ۱۱۷۵۹۷

صحبت روزهایی است که بر خلاف امروز نه شبکه های تلویزیونی این اندازه متنوع بودند؛ نه ماهواره و سی دی و دی وی دی ما را احاطه کرده بود و نه حجم گسترده برنامه هایی که از پشت صحنه سینما و تلویزیون پخش می شد ما را برای انتخاب یک برنامه دچار مشکل می کرد.
آن روزها 2شبکه تلویزیونی بود و یک برنامه سیمای هفته که بعدها شد شما و سیما و این بهانه ، مصاحبه ما با تهیه کننده ای است که 9سال است تهیه این برنامه را به عهده دارد. فریبا جعفری محکم و استوار در یکی از طبقات ساختمان سیمانی جا گرفته در میان مجموعه صدا و سیما، آخرین فعالیت های مربوط به آماده سازی یک برنامه دیگر از شما و سیما را به پایان می برد. درحالی که گروه تصویربرداری در خارج از سازمان صدا و سیما در حال ضبط پشت صحنه یک برنامه هستند. حالا همه چیز مهیاست تا گفتگویی را با این تهیه کننده پرسابقه انجام دهیم.

شما و سیما چیست؛ یک برنامه تولیدی ، انتقادی ، خبری یا...؛

همه این اهداف را در ساخت شما و سیما دنبال می کنیم. قرار است این برنامه درباره همه فعالیت های جاری صدا و سیما اطلاع رسانی کند. ممکن است این فعالیت ها از نوع فعالیت های جاری باشد. ممکن است یک فعالیت جشنواره ای باشد یا سیاستگذاری های تازه ای باشد که مدیران سازمان در سطح کلی ارائه می کنند. این برنامه در حال حاضر معاونت های بهره برداری در امور فنی ، برون مرزی ، آموزش سازمان و شهرستان ها را هم پوشش می دهد که متناسب با فعالیت های جدید سازمان صدا و سیما گسترده تر هم شده است.

این نوع برنامه ها که در آن پشت صحنه برنامه های تلویزیونی نمایش داده شوند، در تلویزیون ایران از کجا آغاز شد؛

پیش از انقلاب اسماعیل میرفخرایی برنامه ای به نام شما و تلویزیون تولید می کرد که پس از انقلاب پس از یک مقطع تعطیلی در قالب برنامه تازه ای به نام سیمای هفته تعریف شد و ادامه یافت. البته برنامه سیمای هفته به همه چیز می پرداخت و درباره جلوه های ویژه و دیگر موضوعات فنی سینما هم صحبت می کرد. شما و سیما به نوعی ادامه آن برنامه است ؛ با تفاوت هایی که در آن می بینید.

نگاه معاونت های مختلف سیما در محتوای این برنامه تاثیر خاصی هم داشته است؛

خیر. این برنامه بیشتر همان جهت گیری اطلاع رسانی را دنبال کرده است. از زمانی که احمد پورنجاتی در معاونت سیما حضور داشت ، من هم تهیه کننده این برنامه بودم. در زمان محسن مهاجرانی بحث و رویکرد انتقادی در برنامه به وجود آمد، اما به مرور زمان به تناسب کم بودن زمان پخش برنامه و هم پخش آن در کنداکتور پرترافیک شبکه اول این مساله کمرنگ شد. البته شما و سیما غیر از اطلاع رسانی مساله دیگری را هم دنبال می کند و آن پرداختن به این مساله است که برنامه در حال تولید، چه پیامی را قرار است به مخاطب خود منتقل کند.

این همان چیزی نیست که در نگارش متنهای برنامه به دنبال آن هستید؛

بله. به عنوان کسی که مدتها در زمینه برنامه سازی کار می کنم اندیشه و تحقیق را مهم ترین رکن ساخت یک برنامه می دانم. به همین دلیل تلاش می کنم تا متنهای برنامه تلنگری باشد به گروه برنامه ساز و مخاطب برنامه. متن برنامه توجه گروه برنامه ساز را به این مساله جلب می کند که تو می خواهی این پیام را بدهی و به بیننده هم می گوید که تو می خواهی این پیام را دریافت کنی. این همان مساله ای است که در ارتقای فرهنگ مخاطب تعریف می شود.

چرا برنامه شما و سیما زمان پخش متغیر دارد؛

مدتی زمان پخش برنامه پس از خبر ساعت 9 بوده است. این مساله تا حدود سال 78 ادامه داشت و به تناسب تابستان و زمستان زمان پخش برنامه تغییر می کرد. به عبارتی این برنامه مثل توپ فوتبال جابجا می شد. تمام تلاش من این بود که در این چند سال این برنامه در زمانی بین فیلم سینمایی و خبر 19 پخش شود اما این اتفاق نیفتاد و هنوز خیلی از همکاران به من می گویند که این برنامه کی پخش می شود؛ ساعت 5.30، 6یا... این سرگشتکی بدترین برخورد با یک برنامه است.

چرا برنامه شما این طور سرگشته شده؛

شاید این برنامه در نگاه مدیران ما اهمیت خود را از دست داده است و این نگاه در آنها به وجود آمده که شما و سیما یعنی پشت صحنه.

این ایراد تاحدودی وارد است. چرا شما زیاد پشت صحنه پخش می کنید؛

چون در تلویزیون محصول تولید شده دیگری که بتوان درباره آن بحث و بررسی کرد، وجود ندارد. اگر موضوع این برنامه نقد و بررسی آثار تلویزیونی بود دیگر اینقدر به سراغ پشت صحنه نمی رفتیم و همان دیالوگ های میان بازیگران و توصیف فضا بهترین زمینه برای نقد بود. البته پشت صحنه هایی که ما داریم ، نوع خاصی از این کار است . در برنامه های جدی پشت صحنه معمولا به سراغ کارهایی می روند که در زمینه بازیگر، جلوه های ویژه نکات برجسته ای دارد، اما شما و سیما به دلیل ساختار گزارشی آن تنها به سراغ کارگردان و بازیگر می رود.

در حال حاضر برخلاف سالهای دور که تنها شما و سیما پشت صحنه برنامه های مختلف را پخش می کرد، در تمامی برنامه های تلویزیون شاهد پشت صحنه هم هستیم. علت چیست؛

در زمان معاونت احمد پورنجاتی ، سیاستی دنبال می شد که مطابق آن هیچ برنامه ای جز شما و سیما اجازه نداشت تصویری از عوامل برنامه ساز حتی در تیتراژ استفاده کند، اما متاسفانه الان برای ایجاد جذابیت از همان بازیگرانی استفاده می شود که 2روز قبل در تلویزیون در اثری نمایشی دیده شده است و حالا در پشت صحنه هم دیده می شوند.

به نظر شما آن سیاست درست بود؛

بله. ما در فرهنگ شرقی خودمان همیشه توجه به اعتدال را داشته ایم و اگر این مساله رعایت نشود لطف هر چیزی از میان می رود و بیننده رغبت نمی کند برنامه ای را تماشا کند که تنها ابزار سرگرمی آن مصاحبه با بازیگران یک سریال در پشت صحنه است.

مجموعه عناصری که در برنامه شما وجود دارد فضای برنامه را بشدت جدی کرده است. مجری برنامه شما بیشتر در کسوت یک کارشناس مسائل سیاسی و اجتماعی قابل قبول است. البته در توانایی و دانش بالای ایشان شکی نیست اما آیا بهتر نیست کمی فضای جدی برنامه شکسته شود؛

نه. فکر می کنم این برنامه به فضایی کاملا جدی نیاز دارد.

حالا بد نیست خوانندگان این گزارش از علت انتخاب آقای عبدالرشیدی هم باخبر شوند.

او فردی است که در بخشهای مختلف رسانه در داخل و خارج از کشور کار کرده است. هم کارشناس است و هم توانایی اجرای بالایی دارد. البته همیشه حس کردم آن زمانی را که باید به ایشان بدهم تا به مباحث برنامه بپردازد و حق مطلب ادا شود را نداشته ام.

هیچ وقت به این فکر نکردید که ساختار برنامه را تفکیک کنید؛ برنامه ای با ساختار کاملا جدی و برنامه ای با فضای مفرح؛

پس از حضور دکتر مهاجرانی در معاونت سیما از من خواسته شد بر اساس مخاطبان شبکه دو این برنامه در آن شبکه طراحی شود و یک برنامه هم برای شبکه سه ساخته شود.

چرا این اتفاق نیفتاد؛

چون حس کردم هر شبکه تهیه کننده های خاص خود را دارد و قدرت مانور هر تهیه کننده در شبکه خودش محدودیت کمتری دارد. حس کردم معاونت سیما با توجه به امکاناتی که دارد فضای گسترده ای را برای من ایجاد نمی کند که بر اساس حمایت آنها در شبکه های مختلف حضور داشته باشم.

9 سال تهیه کننده یک برنامه بودن زمانی طولانی است. آیا پیش آمده که تصمیم بگیرید در این مدت دیگر ادامه ندهید و تهیه برنامه دیگری را به عهده بگیرید؛ احساس درجا زدن نداشتید؛

این برنامه زمانی به من پیشنهاد شد که در آن زمان مسوولیت تولید پخش شبکه یک سیما را به عهده داشتم. در آن زمان به طور همزمان برنامه های دیگری را هم تولید می کردم. برنامه های زنده ای مانند چکامه عاشورا، ویژه برنامه نوروز و برنامه های کوتاه مناسبتی. شاید حداقل تا سال 78در کنار شما و سیما کارهای دیگری را کردم. پس از آن تنها در کنار این برنامه ماندم. هر برنامه یک ظرفیتی دارد و من در قالب این ظرفیت حرکت کردم. من در حوزه یک برنامه نوع جیم خوب عمل کردم. البته ایده آل های من خیلی متفاوت است.

اگر کسی از شما بپرسد از این برنامه راضی هستید پاسخ شما چه خواهد بود؛

حتما پاسخ من مثبت نخواهد بود، ولی با امکاناتی که در اختیار من گذاشته شده ، خوب عمل کردم. ما مخاطبان زیادی میان برنامه سازان شهرستانی داریم. البته امیدوارم تخیل نکرده باشم ، اما تا الان با مخاطبانی مواجه نشدیم که از دیدن برنامه احساس درجا زدن داشته باشند. بارها مخاطبانی که برنامه ما را دنبال کرده اند، به مساله تغییر در وله ها و موارد این گونه ای اشاره کرده اند.

البته ما بارها این تغییر را در جزئیات دیده ایم ، اما در کلیت چرا تغییری ایجاد نشده است؛

ما مانند یک آینه هستیم در برابر یک صورت و به تناسب صورت تصویری را منعکس می کنیم.

وقتی برنامه پشتوانه ای مانند معاونت سیما داشته باشد، قاعدتا نباید مشکل داشته باشید.

ما بسیار مشکل داریم و اکثر مواقع میهمان ناخوانده هستیم. بسیاری از جاها دعوت می شویم ، اما نوع برخورد به گونه ای است که انگار بیگانه ای از سرزمین دیگر آمده است.

من به عنوان مخاطب برنامه «شما و سیما» منتظرم تا برنامه شما اولین تصاویر را از پشت صحنه برنامه طنز در دست تولید مهران مدیری پخش کند. چرا این مساله اتفاق نمی افتد؛

بزرگ ترین دغدغه ما همین مساله است. شبکه 3 در طول سالهای گذشته برنامه های جذابی را تولید کرده ، اما سیاست خاصی را دنبال کرده و احساس می کند باید چراغ خاموش حرکت کند. البته بارها گفته ایم ما حاضریم این تصاویر را فقط در زمانی که شما بگویید پخش کنیم ، اما اجازه ندادند.

برنامه شما چندان گزیده کار نیست و تقریبا تمام آنچه را در تلویزیون تولید می شود پوشش می دهد. چرا؛

برخلاف آنچه گروهی از مدیران سازمان معتقدند که کارهای نمایشی تاثیر گذارترین شیوه روی مردم است ، معتقدم برنامه های مستند و غیرنمایشی مختلفی بوده اند که همیشه جزو کارهای مورد توجه مخاطب بوده است. از سوی دیگر برنامه شما و سیما مخصوص بیننده تهرانی نیست. ما خود را محدود به شبکه های داخلی نمی کنیم و با استان ها هم ارتباط داریم.

این برنامه با چند نفر همکار تهیه می شود؛

خود من نویسنده ، تهیه کننده و کارگردان هستم . یک گروه تصویربردار با برنامه همکاری می کنند. اگر هم به استودیو برویم ، یک کارگردان تلویزیونی به ما می دهند. البته معمولا به ما استودیو نمی دهند و این مساله سبب می شود تا به فضای آزاد برویم. فاطمه رکنی گوینده برنامه است. عادله میرسجادی هماهنگی را انجام می دهد. رضا عبدالله زاده بخش رایانه را به همراه امیرحسین حسینی اداره می کند. زهره کریمی صدابردار، محسن وطنی تصویربردار، آرش عبدالعظیمی گزارشگر، حسین آقاجانی تدوینگر در کنار داوود میرزا علی و آقای صفری به عنوان مسوول تدارکات و حمید میثمی مسوول فنی ، تولید برنامه را انجام می دهند. آقای علی نادری هم دستیار تهیه و برنامه ریز است.

ساختار برنامه شما و سیما

شما و سیما تنها برنامه ای است که به طور مشخص زیر نظر معاونت سیما تهیه می شود.مسوولیت برنامه پس از من به عهده آقای عباس جلیلیان است که قبلا مدیرکل پخش شبکه اول و مسوول این برنامه بودند و الان مشاور و رئیس دفتر معاونت سیما هستند. در راس هم معاون سیما مسوول برنامه است. برنامه شما و سیما در طول سالهای مختلف روز ثابتی پخش شده است. سالهای زیادی است محتوای برنامه تغییری نکرده است. سال 1378 نگاه جدیدی در سازمان نسبت به مساله نقد پیش آمد و به همین دلیل در لابه لای پخش برنامه با دست اندرکاران برنامه ها، مدیران شبکه ها و افراد دیگر صحبت می کردیم. فکر می کردیم با نمایش ایده آل هایمان و طرح پرسشهایمان مردم را به تفکر جدی تشویق می کنیم. از مسائلی که در آن سالها بشدت مورد توجه ما بود مساله فرهنگ تماشای تلویزیون بود که طرح چنین مساله ای در نهایت به برگزاری تعدادی مسابقه منجر شد و مردم در زمینه کاریکاتور حضور یافتند و نمایشگاهی هم برگزار شد.
در آن زمان به دلیل طولانی شدن پخش برنامه شما و سیما زمان پخش برنامه به پس از ساعت 23 موکول می شد. به همین دلیل کم کم فکر کردیم بهتر است برنامه به 2 بخش تقسیم شود. بخش اول مخاطب تخصصی و دست اندرکاران مراکز فرهنگی و سازمانها را مورد توجه قرار دهد و بخش دوم هم برای گروهی باشد که فقط می خواهند ببینند در تلویزیون چه خبر است تا بتوانند برای تلویزیون به عنوان یک عضو خانواده خود برنامه ریزی کنند و آنچه را که دوست دارد تماشا کنند. وقتی تلویزیون حضور خود را به عنوان یک دانشگاه عمومی در یک خانواده تعریف می کند مخاطب هم این حق را دارد تا از این دانشگاه بخواهد تا واحدهای درسی خاصی را برای او تدارک ببیند.