اذان ساده ای که جاودانه شد

پس از اذان مرحوم موذن زاده اردبیلی ، معروف ترین اذان گلدسته ای ایران که همه روزه از شبکه های مختلف صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران پخش می شود، اذان استاد حسین صبحدل است.

کد خبر: ۱۱۳۶۱۷

این اذان که با ساده ترین امکانات ، اوایل دهه 50 در شبستان حسینیه ارشاد و در اوج حرکت روشنفکری اسلامی با مرکزیت این محل اجرا و ضبط شد، بزودی در حسینیه ها و مساجدی که محل حضور و فعالیت مبارزان اسلامی بود، مورد استفاده قرار گرفت. حاج حسین صبحدل پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران نیز با پیشنهاد و پیگیری اجرای ربنای استاد محمدرضا شجریان ، یادگار ارجمند دیگری را به ثبت رساند.
صبحدل اکنون در بستر بیماری است ؛ من برآنم تا در این یادداشت کوتاه ، از او و زندگی اش سخن بگویم. پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ، بخش مهمی از فعالیت های گروه های مبارز توحیدی را فعالیت های فرهنگی تشکیل می داد و این گروه های پرشمار در کنار آموزش قرآن و احکام به آموزش های دیگر از جمله اذان و تواشیح و تشکیل انجمن های تئاتر و سرودهای اسلامی در مساجد و کانون های فرهنگی اسلامی اهتمام داشتند. این نوع فعالیت های فرهنگی از یک سو پشتوانه مناسبی برای برقراری ارتباط جدی میان گروه های مبارز و بدنه جامعه بود و به جذب جوانان و نوعی کادرسازی برای انقلاب منجر می شد و از سوی دیگر پوشش مناسبی برای دیگر فعالیت ها بود. چنین فعالیت هایی اگرچه بدون مدیریت متمرکز صورت می گرفت ، اما بر نوعی ارتباط تعریف نشده با کانون های اصلی مثل حسینیه ارشاد متکی بود و چهره هایی مثل استاد حسین صبحدل ، از عوامل اصلی برقراری ارتباط کانون های سطح شهر تهران با حسینیه ارشاد و دیگر مراکز اصلی هدایت فرهنگی مبارزات اسلامی بودند.
تجربه فعالیت در این چارچوب ، بعدها با پیروزی انقلاب اسلامی ، ثمرات خود را در جاهای مختلف نشان داد و از جمله اعضای پاره ای از گروه های فرهنگی قبل از انقلاب در گردانندگی برنامه های رادیو از بهار 58 عهده دار نقشهای موثر شدند. در واقع رادیو در شرایطی تحت مدیریت نیروهای مسلمان قرار گرفت که هیچ گونه تدارک و برنامه ریزی و کادرسازی به این منظور صورت نگرفته بود و حتی هیچ گونه شناسایی قبلی برای انتخاب چهره های مناسب این کار انجام نشده بود. نیروهایی که در بهار 58 کنار یکدیگر قرار گرفتند، از اعضای چند گروه فرهنگی قبل از انقلاب بودند که بتدریج کنار هم قرار گرفتند و کار مدیریت این گروه ها هم به افرادی واگذار شد که اغلب تازه از زندان رژیم ستم شاهی آزاد شده بودند. به این ترتیب هر چند نفر شناخت محدودی از همراهان قدیمی خود داشتند و اتصال بین گروه هایی که در رادیو جمع شده بودند، از طریق افرادی صورت می گرفت که هر یک به مناسبتی علاوه بر گروه خود با یکی دو نفر از افراد گروه های دیگر هم آشنایی داشتند.
استاد صبحدل هم از این قاعده مستثنا نبود و بنده از طریق دوستانی که از حسینیه ارشاد با جناب صبحدل آشنا بودند و با ما هم فعالیت مبارزاتی داشتند، توفیق آشنایی با ایشان را پیدا کردم . در آن زمان ، بنده مسوول هماهنگی پخش رادیو بودم که تنها یک شبکه سراسری داشت و اغلب برنامه ها به صورت زنده ارائه می شدند.
بنابراین نیروهای موثری هم که در تولید مشغول کار بودند، حداقل تا زمان شکل گیری گروههای برنامه ساز، عمده تلاش خود را معطوف فعال نگه داشتن آنتن رادیو کرده بودند. مجموعه فعالیت های بی دریغ ، پیگیرانه و سرشار از اخلاص استاد صبحدل در آن مقطع ، یکی از پایه های اصلی موفقیت ما در تامین برنامه های مذهبی مورد نیاز و در عین حال تدارک و تربیت امکانات و نیروهای مناسب برای استمرار و گسترش برنامه های مذهبی و ارتقای محتوای آنها بود. در واقع برای همه کسانی که در سالهای 58 تا آستانه دهه 80 در صدای جمهوری اسلامی فعالیت کرده اند، بویژه کسانی که دستی در تهیه برنامه های مذهبی داشته اند، سابقه آشنایی و همکاری با حاج حسین صبحدل امتیاز ویژه ای محسوب می شود. بسیاری از فعالان امروز این عرصه هم دست پروردگان و شاگردان ایشان هستند و او را یکی از نمادهای هویت مکتبی و آرمانی و یکی از مظاهر عینی اصول مورد احترام خود می دانند. آقای صبحدل پیش از انقلاب علاوه بر حضور در مساجد و محافل مختلف قرآنی سطح شهر با گردانندگان حسینیه ارشاد نیز در تماس بود و با آنان همکاری نزدیک داشت . بعلاوه با رهبران فکری انقلاب نظیر شهید مطهری ، شهید مفتح ، مرحوم دکتر شریعتی ، شهید دکتر بهشتی و رهبر معظم انقلاب در ارتباط بودند و بنده در سالهای بعد از انقلاب ، شاهد عنایت و احترام تک تک این بزرگان نسبت به استاد صبحدل بوده ام.
مهمترین یادگاری که از فعالیت های دوران پیش از پیروزی انقلاب آقای صبحدل در حسینیه ارشاد برای همه ما باقی است ، اذان دلنشین ایشان است. نخستین بار این اذان را حدود سالهای 1354 شنیدم و روحانیت و عمق گیرایی آن مرا هم مثل بسیاری از برادران همرزم تحت تاثیر قرار داد. بخصوص زمانی که در کمیته مشترک شهربانی در بازداشت بودیم ، این اذان از یکی از مساجد نزدیک به محل بازداشتگاه پخش می شد و صبحها با همین اذان بیدار می شدیم و نماز می خواندیم.
جالب است که آقای صبحدل این اذان را در شبستان حسینیه ارشاد اجرا کرده اند. بنابراین هیچ گونه تدارک قبلی مثل انتخاب محل مناسب و اقداماتی از قبیل کنترل طنین صدا در سالن در کار نبوده و کار ضبط هم با یک دستگاه ضبط صوت معمولی انجام شده بود. اما ملاحظه می کنید که هم به دلیل تسلط ویژه استاد صبحدل بر گوشه های موسیقی و هم به دلیل صدای برجسته ایشان اذان شان جزو اذان های بی رقیب فعلی صدا و سیماست که بعد از 30 سال همچنان آوای ملکوتی و دلنشین آن تازه و با نشاط به نظر می رسد و لحظه های قدسی وصال و نماز را در عمق جان مخاطب می نشاند.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی و استقرار نظام جمهوری اسلامی ، استاد صبحدل با حضور خود در رادیو از یک سو تلاش ویژه ای برای نظم دادن به برنامه های مذهبی ، تهیه برنامه های مناسبتی ، ساخت برنامه های ویژه سحر و افطار ماه مبارک رمضان ، تربیت و هدایت خوانندگان اشعار و نغمات دینی و قاریان قرآن که استادان بزرگ این رشته ها از دستاوردهای آن دوران است . از سویی دیگر، بعدها همین روند به انسجام چشمگیر گروه قرآن و اشعار مذهبی رادیو و تبدیل آن به یکی از قویترین گروههای رادیو منجر شد که علاوه بر ارائه برنامه رادیویی به عنوان یک کانون هدایت کننده جلسات و محافل قرآنی و مسابقات بین المللی قرآن کریم هم نقش برجسته ای ایفا کرد. همین روال باعث شکل گیری سریع و عمیق رادیو قرآن شد که آقای صبحدل در تمهید مقدمات آن هم سهم ویژه داشتند و به طور کلی نقش ایشان را در تمام فعالیت ها و توفیقات قرآنی جامعه و کشور در دوران قبل و پس از انقلاب به هیچ وجه نمی توان کوچک شمرد. در تمام این مدت ، چه بسیار شاهد سهم خواهی و شان طلبی کسانی بوده ایم که شاید کمتر از یکصدم استاد صبحدل به گردن جامعه حق دارند، اما حاج حسین صبحدل هرگز به فکر سهم خواهی و شان طلبی نیفتاده ، دچار غرور و تکبر نشده و ذره ای از خونگرمی و مهربانی و تواضع او در برابر کمترین شاگردانش کم نشده است.
حاج حسین صبحدل نمونه یک انسان پرنشاط، امیدوار، صبور، تلاشگر، مخلص ، بی ادعا، متواضع و متخلق به صفات و خصلتهای برجسته اسلامی که همواره آرمان گرایی را با واقع بینی و انصاف همراه کرده و هیچ گاه از حق دادن به دیگران ، انتقال دانسته های خود و کمک به پیشرفت و موفقیت دیگران دریغ نداشته است.
همه کسانی که با او سابقه همکاری و همراهی در عرصه های دفاع از آرمان های اسلام و انقلاب اسلامی دارند، شهادت می دهند حسین صبحدل یک پیرغلام واقعی مکتب اباعبدالله ع ، یک انسان پایبند به چارچوب های عملی آرمان گرایی دینی و یک دوست خوب برای موافقان و مخالفان خود در عرصه های مختلف بوده و هست.
مجموعه این خصوصیات از حاج حسین صبحدل انسان برجسته ای می سازد که نمی توان بر جزیی از مجموعه کمالات ، بدون توجه به سایر جنبه های شخصیت والایش انگشت تاکید گذاشت . خاطرات خوب از صاحبدل زیاد است ، مثل: روزی که حاج حسین صبحدل با همه احاطه خود بر موسیقی ایرانی ، مثل یک شاگرد ساده پیش روی استاد محمدرضا شجریان ایستاد و ایشان را به ضبط آزمایشی «ربنا» ترغیب و مجاب کرد، در واقع یکی از نقطه های عطف تاریخ رادیو در ایران بود.
شاید اگر چنین پیشنهادی از سوی کسی غیر از حاج حسین صبحدل مطرح می شد، هرگز به دل استاد شجریان نمی نشست و منجر به ضبط آن اجرای دلنشین ، صمیمی و بی پیرایه نمی شد. خاطرات زیبایی هم از پیگیری های ایشان برای ضبط و پخش خاطرات و وصیت نامه های شهدا داریم و در کنار اینها احساس دلنشین حاج حسین صبحدل نسبت به وصیتنامه سیاسی - عرفانی حضرت امام خمینی ره را هرگز نمی توان فراموش کرد.
ارادت حاج حسین صبحدل به حضرت امام خمینی ره و رهبر معظم انقلاب به گونه ای است که می تواند نمونه بارز تولی و تبری و درک واقعی از استمرار ولایت معصوم با ولایت ولی فقیه تلقی شود و راهنمای عملی همه ما باشد.

بیماری لاعلاج در مقابل روحیه متین

و اکنون صبحدل در بستر بیماری است ؛ اما مردان بزرگ پیش از آن که به حیات جسمانی خود توجه داشته باشند، با روح و قلب بزرگ و ایمان عمیق خود زندگی می کنند. در عین حال ، توجه به شرایط جسمانی چنین اسوه ها و فرزانگانی وظیفه همه کسانی است که به نوعی از برکات وجود آنان برخوردار بوده و هستند. امروز این وجود مبارک با بیماری صعب العلاجی دست و پنجه نرم می کند که حتی قدرت شناسایی دوستان و همکاران قدیمی را از وی سلب کرده و این موجب نگرانی همه ماست.
امروز که روحیه همیشه بشاش ، متین ، گشاده رو و تعامل گرای آقای صبحدل نسبت به عموم مخاطبان آشنا و ناآشنای خود و آمادگی همیشگی او برای انتقال دانسته ها و بیان دیدگاه های صریح و صادقانه خود و در عین حال اعتماد به نفس دادن به اطرافیان را به یاد می آوریم ، وظیفه داریم خود را به جای او بگذاریم و در رنجی که متاسفانه قادر به کاستن از آن نیستیم ، شریک شویم. دعای خیر همه مردم ایران بویژه کسانی که به طور مستقیم یا غیرمستقیم از منش و مرام و دانش او بهره برده اند، در ایام ماه مبارک رمضان می تواند موجب تسکین آلام و کاهش رنجهای جسمانی او و تشفی خاطر اعضای خانواده اش باشد ؛ اما در کنار این دعاها که امیدواریم مورد اجابت حضرت احدیت قرار گیرد، لازم است نشستی مناسب شان و قدر این مرد بزرگوار برگزار شود و نهایت اهتمام را برای شناساندن خصوصیات ، سوابق و تجارب ایشان به فعالان امروز عرصه های فعالیت مذهبی بویژه برنامه سازان رادیو به خرج بدهیم. این کمترین کاری است که از ما همدوره ای های حاج حسین صبحدل در رادیو برمی آید و امیدواریم دیگران هم در انجام این وظیفه به یاری ما بشتابند و ان شائالله در روز برپایی مراسم بزرگداشت حاج حسین صبحدل ، شاهد سلامت کامل و حضور نشاطبخش خود او در محل برپایی مراسم باشیم و بار دیگر با اذان او توفیق اقامه نماز پیدا کنیم.