موسیقی حماسی برای سوگواری

موسیقی عزاداری ویژگی‌هایی دارد که حساب آن را از انواع دیگر موسیقی جدا می‌کند.

ویژگی‌‌هایی از قبیل شیوه سازبندی، نوع استفاده از ریتم و چگونگی گنجاندن ملودی در دستگاه‌ها و تم‌‌های مخصوص. شاید این مثال مسأله را کمی روشن‌تر کند، اگر در موسیقی تیتراژ آغازین فیلم یا سریالی، صدای سنج و طبل را بشنویم، براحتی می‌فهمیم که با یک موضوع مذهبی روبه‌رو هستیم.

بعضی مفاهیم با نوعی موسیقی درآمیخته شده‌اند. مثلا موسیقی در دستگاه همایون ـ اصفهان، برای ما حالتی ملی و ایرانی دارد و آوازی در دستگاه شور ـ دشتی، بار سوگوارانه را منتقل می‌کند.

در موسیقی فیلم‌ها و سریال‌هایی که موضوعات مذهبی دارند این قواعد مورد استفاده قرار می‌گیرد. تقریبا هرگز نمی‌شنویم که موسیقی سریال‌های مخصوص ایام محرم، در دستگاه ماهور که باری مثبت و به طور کلی شاد دارد، ساخته شود.

سریال‌های مذهبی را می‌توان به دو بخش تقسیم کرد؛ آنهایی که جنبه تاریخی دارند و واقعیتی تاریخی ـ‌ مذهبی را به تصویر می‌کشند و آنهایی که داستانی امروزی را تعریف می‌کنند. در حالی که به تأثیر تفکرات و اعتقادات مذهبی در زندگی روزمره یا اتفاقات خاص زندگی آدم‌ها اشاره می‌کنند.

در سریال‌های تاریخی ـ مذهبی، موسیقی به گونه‌ای ساخته می‌شود که هر دو بار را به دوش بکشد و از آنجا‌ که این‌گونه سریال‌ها در مورد شخصیتی مذهبی یا واقعه‌ای ساخته می‌شود که در یک جامعه غیرایرانی زندگی کرده یا اتفاق افتاده، گاهی از تم موسیقی عربی و همین‌طور سازهایی که یادآور آن فرهنگ است ـ مثل عود ـ استفاده می‌شود.

مثلا در موسیقی سریال «امام علی(ع)» ـ با آهنگسازی فرهاد فخرالدینی ـ علاوه بر استفاده از زبان عربی در موسیقی تیتراژ، از الحانی که آن موسیقی را تداعی می‌کند نیز بهره برده شده و می‌توان گفت یکی از درخشان‌ترین نمونه‌های آهنگسازی سریال‌های تاریخی ـ مذهبی را در این موسیقی می‌توان شنید.

در سریال‌های دسته دیگر، موسیقی به دو بخش تقسیم می‌شود؛ وقتی که درام به صورت عادی، داستانی را مطرح می‌کند، با قواعد کلی و عمومی آهنگسازی فیلم ساخته می‌شود و وقتی به اوج‌های مذهبی می‌رسیم، بیشتر رنگ و بوی مذهبی می‌گیرد.

مثلا شاید در تمام یک سریال مناسبتی ماه محرم اثری از صدای سنج و طبل نباشد، اما وقتی‌ به پایان‌بندی سریال می‌رسیم، جایی که اعتقادات مذهبی به اتفاق افتادن حوادثی معجزه‌وار اما واقعی منجر می‌شود، موسیقی کم‌کم ویژگی‌های موسیقی مذهبی را می‌گیرد و صدای طبل و سنج هم شنیده می‌شود.

معمولا موسیقی سریال‌های مذهبی در بخش‌هایی کاملا تم را کنار می‌گذارد و فقط موسیقی عزادارانه را اجرا می‌کند، اما گاهی که تم اصلی موسیقی این خاصیت را دارد که با اعمال کمی دستکاری و تغییر، بار مذهبی را هم بپذیرد، نتیجه‌ای شنیدنی به دست می‌آید که تأثیرگذاری بیشتری دارد و معمولا به یاد ماندنی‌تر است.