بههمیندلیل شاید نتوان با قطعیت درباره درصدهای دقیق سخن گفت، اما آنچه بهصورت ملموس در جامعه مشاهده میشود، افزایش همبستگی، همدلی و روحیه مشارکت اجتماعی در میان مردم است.
واقعیت این است همبستگیها و مواساتهایی که در این ایام و طی بیش از یکصد شب در میادین و تجمعات مختلف کشور شکلگرفت، به برکت خون شهدا و در رأس آن خون امام شهیدمان، آثار و برکات ارزشمندی را در جامعه به همراه داشته است. این اتفاقات موجب تقویت سرمایه اجتماعی شده است. این افزایش سرمایه اجتماعی را میتوان هم در حوزه مواساتهای مادی و کمکهای مردمی مشاهده کرد و هم در عرصههای معنوی و فرهنگی؛ به گونهای که حس یگانگی و همراهی در میان مردم به شکل محسوسی تقویت شده است.
برای حفظ و تقویت این وضعیت، اقدامات متعددی میتوان انجام داد. یکی از مهمترین ظرفیتها، استفاده از فرصتهای فرهنگی و اجتماعی مناسبی است که در طول سال بهویژه در ایام محرم فراهم میشود.
سخنرانان مذهبی، برنامههای رسانهای، پیامها و شعارهای فرهنگی و همچنین نوشتهها، بنرها و پلاکاردهایی که در میان مردم توزیع یا گرفته میشود، همگی میتوانند در تداوم این فضای همدلی و انسجام اجتماعی نقشآفرین باشند. از سوی دیگر، مدیران دولتی نیز وظیفه دارند مسئولیتهای خود را در حوزههای مختلف، بهویژه در بخشهای اقتصادی و فرهنگی، بهدرستی و با دقت انجام دهند تا زمینه حفظ و تقویت این سرمایه اجتماعی فراهم شود. افزایش احساس تعلق اجتماعی آثار و پیامدهای مثبتی برای جامعه به همراه دارد. هرچه این احساس در میان مردم تقویت شود، سرمایه اجتماعی نیز افزایش مییابد و زمینه برای مشارکت عمومی بیشتر فراهم میشود. مواسات مومنانه و روحیه همدلی میتواند به ارتقای عدالت اجتماعی، افزایش همفکری میان افراد جامعه و تقویت همان سرمایه اجتماعی کمک کند.
از سوی دیگر، شکلگیری وحدت و ید واحد در برابر آسیبها و انحرافات اجتماعی میتواند نقش مهمی در جامعه داشته باشد. قرارگاههای مردمی و مجموعههای اجتماعی که در این مدت شکل گرفتهاند، میتوانند با اجرای برنامههای فرهنگی مناسب و با همراهی مسئولان، در تقویت این روند اثرگذار باشند. اگر حقوق و وظایف متقابل مردم و حاکمیت، آنگونه که امیرالمؤمنین علی(ع) تبیین فرمودهاند، بهدرستی مورد توجه قرار گیرد، نهتنها این همبستگی اجتماعی حفظ خواهد شد، بلکه امکان گسترش و تعمیق آن نیز فراهم میشود. در چنین شرایطی میتوان از کاهش سرمایه اجتماعی جلوگیری کرد.