جام جم آنلاین - سکته مغزی زمانی اتفاق می‌افتد که جریان خون به بخشی از مغز به دلیل انسداد یا پارگی رگ مختل شود. این وضعیت یک فوریت پزشکی است و می‌تواند به آسیب مغزی، ناتوانی دائمی یا مرگ منجر شود. سن و سابقه خانوادگی از عوامل خطر خارج از کنترل هستند، اما بسیاری از عوامل مؤثر بر سکته مغزی با اصلاح تغذیه، فعالیت بدنی و مراقبت‌های پزشکی قابل مدیریت‌اند.
سازمان جهانی بهداشت فشار خون بالا، مصرف دخانیات، کلسترول بالا، دیابت، اضافه‌وزن، کم‌تحرکی و رژیم غذایی ناسالم را از عوامل مهم افزایش خطر سکته مغزی معرفی می‌کند. برای کاهش این خطر می‌توان چند عادت مهم را در زندگی روزمره تغییر داد.
۱- رژیم غذایی مناسب برای پیشگیری از سکته مغزی
الگوی غذایی مدیترانه‌ای یکی از گزینه‌های توصیه‌شده برای کاهش خطر سکته مغزی است. دستورالعمل سال ۲۰۲۴ انجمن قلب آمریکا و انجمن سکته مغزی آمریکا نیز پیروی از این الگوی غذایی را برای کاهش خطر سکته در افراد واجد شرایط توصیه می‌کند.
مواد غذایی زیر بهتر است سهم بیشتری در برنامه روزانه داشته باشند:
سبزیجات و میوه‌ها: مصرف انواع سبزیجات برگ‌سبز، گوجه‌فرنگی، هویج، مرکبات، سیب و میوه‌های تازه به دریافت فیبر، ویتامین‌ها و مواد معدنی کمک می‌کند. سازمان جهانی بهداشت مصرف دست‌کم پنج وعده میوه و سبزی در روز را توصیه می‌کند.
غلات کامل: نان سبوس‌دار، جو دوسر، برنج قهوه‌ای و حبوبات منابع مناسبی از فیبر هستند و می‌توانند به کنترل قند و چربی خون کمک کنند.
ماهی: ماهی‌هایی مانند سالمون، ساردین و قزل‌آلا منابع مناسبی از پروتئین و چربی‌های غیراشباع هستند.
مغز‌ها و دانه‌ها: گردو، بادام و تخمه‌های بدون نمک را می‌توان در حد متعادل مصرف کرد.
روغن‌های سالم: روغن زیتون به جای کره و چربی‌های جامد انتخاب مناسب‌تری است.
حبوبات: عدس، لوبیا و نخود منابع خوبی از فیبر و پروتئین گیاهی هستند.
در مقابل بهتر است مصرف سوسیس و کالباس، گوشت‌های فرآوری‌شده، غذا‌های سرخ‌شده، فست‌فود، شیرینی‌ها، نوشیدنی‌های شیرین و خوراکی‌های سرشار از چربی اشباع محدود شود.
۲- مصرف نمک را کاهش دهید
فشار خون بالا یکی از مهم‌ترین عوامل خطر سکته مغزی است و مصرف بیش از اندازه نمک می‌تواند فشار خون را افزایش دهد. سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند بزرگسالان روزانه کمتر از پنج گرم نمک مصرف کنند.
برای کاهش دریافت نمک بهتر است هنگام پخت غذا از نمک کمتری استفاده کنید و مصرف خیارشور، ترشی‌های شور، چیپس، تنقلات شور، کنسرو‌ها و غذا‌های آماده را کاهش دهید. توجه داشته باشید بخش قابل توجهی از نمک مصرفی ممکن است در مواد غذایی بسته‌بندی‌شده وجود داشته باشد.
۳- فعالیت بدنی را به عادت روزانه تبدیل کنید
کم‌تحرکی با افزایش احتمال اضافه‌وزن، فشار خون بالا، دیابت و اختلال چربی خون ارتباط دارد. پیاده‌روی تند، دوچرخه‌سواری، شنا و فعالیت‌های هوازی می‌توانند به بهبود سلامت قلب و عروق کمک کنند.
سازمان جهانی بهداشت دست‌کم ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته را برای بزرگسالان توصیه می‌کند. این زمان را می‌توان در چند روز هفته تقسیم کرد. همچنین بهتر است افراد از نشستن طولانی‌مدت پرهیز کنند و در طول روز وقفه‌هایی برای حرکت و راه رفتن داشته باشند.
۴- سیگار و دخانیات را کنار بگذارید
مصرف سیگار و سایر محصولات دخانی به رگ‌های خونی آسیب می‌زند و احتمال تشکیل لخته و افزایش فشار خون را بیشتر می‌کند. قرار گرفتن در معرض دود سیگار دیگران نیز بی‌خطر نیست. ترک دخانیات یکی از اقدامات مهم برای کاهش خطر سکته مغزی است.
۵- وزن و خواب خود را مدیریت کنید
اضافه‌وزن و چاقی می‌توانند احتمال ابتلا به فشار خون بالا، دیابت و اختلال چربی خون را افزایش دهند. حفظ وزن مناسب با تغذیه متعادل و فعالیت بدنی منظم اهمیت دارد.
خواب کافی و منظم نیز بخشی از مراقبت از سلامت قلب و عروق است. اگر فرد با وجود خواب کافی همچنان خسته است یا خرخر شدید و وقفه تنفسی هنگام خواب دارد بهتر است برای بررسی اختلالات خواب به پزشک مراجعه کند.
۶- فشار خون، قند و چربی خون را بررسی کنید
فشار خون بالا ممکن است سال‌ها بدون علامت باقی بماند. به همین دلیل اندازه‌گیری منظم فشار خون اهمیت زیادی دارد. بررسی قند خون، کلسترول و تری‌گلیسیرید نیز به شناسایی عوامل خطر کمک می‌کند.
افراد مبتلا به فشار خون بالا، دیابت، کلسترول بالا یا بیماری‌های قلبی باید با پزشک برای کنترل این شرایط برنامه مشخصی داشته باشند. در بعضی افراد مصرف دارو ضروری است و نباید دارو‌های تجویزشده را خودسرانه قطع کرد. مصرف آسپرین یا دارو‌های رقیق‌کننده خون نیز نباید بدون تجویز پزشک برای پیشگیری از سکته آغاز شود.
علائم سکته مغزی را بشناسید
شناخت علائم سکته مغزی و اقدام سریع می‌تواند از آسیب بیشتر مغز جلوگیری کند. علائم معمولاً ناگهانی ظاهر می‌شوند و ممکن است شامل موارد زیر باشند:
افتادگی یک طرف صورت: هنگام لبخند زدن یک طرف صورت پایین می‌افتد یا حرکت طبیعی ندارد.
ضعف یا بی‌حسی دست و پا: به‌ویژه در یک سمت بدن. ممکن است فرد نتواند هر دو دست را هم‌زمان بالا نگه دارد.
اختلال گفتار: صحبت کردن نامفهوم، دشواری در بیان کلمات یا ناتوانی در فهم صحبت دیگران.
اختلال بینایی: تاری دید یا از دست دادن ناگهانی بینایی در یک یا هر دو چشم.
سرگیجه و اختلال تعادل: از دست دادن ناگهانی تعادل، ناهماهنگی حرکات یا دشواری در راه رفتن.
سردرد شدید و ناگهانی: به‌ویژه اگر بدون علت مشخص و همراه با علائم دیگر باشد.
در صورت مشاهده حتی یکی از این علائم باید فوراً با اورژانس تماس گرفت. در ایران شماره اورژانس ۱۱۵ است. زمان شروع علائم را به خاطر بسپارید و منتظر برطرف شدن آنها نمانید. حتی اگر علائم پس از چند دقیقه از بین بروند ممکن است فرد دچار حمله ایسکمیک گذرا یا سکته خفیف شده باشد و همچنان به ارزیابی فوری پزشکی نیاز داشته باشد. خودتان بیمار را با خودرو به بیمارستان نبرید و منتظر بهبود خودبه‌خودی نمانید.
در ضمن نباید فراموش کرد هیچ رژیم غذایی یا برنامه ورزشی نمی‌تواند خطر سکته مغزی را به صفر برساند. هدف از این تغییرات کاهش عوامل خطر و حفظ سلامت عروق است.
در گفتوگوی «جام‌جم» با مدیرکل دفتر آبخیزداری؛
حسن روشن در گفت‌و‌گو ی اختصاصی با روزنامه «جام‌جم»:
دکتر همایون: حضرت فاطمه (س) الگویی بیبدیل برای نقشآفرینی بانوان در عرصه تمدنسازی هستند
