قرار شبانه با زمانـه

«زمانه» برنامه‌ای از شبکه دو به تهیه‌کنندگی سیدمجید اکرمی و اجرای امین سلیمی و محسن آزادی، نمونه‌ای برجسته از این دست برنامه‌هاست. این برنامه با رویکردی تبیینی و ارتباطی توانسته به پای ثابت این شبکه در برقراری ارتباط در شرایط خاص و خلق لحظات ماندگار تبدیل شود. براساس پایش پیام مخاطبان سیما، زمانه با شنیدن صدای مردم و ارجاع به ارزش‌های عمیق‌تر توانسته مقاومت و تاب‌آوری را بین مخاطبان تقویت کرده و درک بهتری از موقعیت فراهم آورد. به بهانه این موفقیت، گفت‌وگویی با عوامل برنامه صورت گرفت تا چالش‌ها و راهکارهای اجرای چنین برنامه‌هایی همچنین تاثیر آن بر ارتقای سطح آگاهی عمومی در شرایط بحرانی مورد بررسی قرار گیرد. 
 
زوج آرامش‌بخش در دل جنگ 
سیدمجید اکرمی، تهیه‌کننده برنامه زمانه با اشاره به اجرای خاص و محبوب این برنامه در بین مخاطبان به جام‌جم بیان کرد:‌ دوگانه‌ حضور آقایان آزادی و سلیمی نتیجه‌ شرایط خاص جنگ ۱۲روزه بود. نخست این‌که مردم عزیزمان، به‌ویژه نسل جوان، تجربه‌ای از جنگ نداشتند و لازم بود متناسب با شرایط، آنها را به آرامش دعوت کنیم. دوم این‌که در بسیاری از موقعیت‌های امنیتی و لجستیکی، امکان حضور مهمانان برای ما به محدودیت جدی تبدیل شده بود. برنامه زمانه پیش از این جنگ، میزبان اجرای تک‌نفره‌ هردوی این عزیزان بود، اما با توجه به نیاز به گفت‌وگو و همکلامی بیشتر با مخاطبان، تصمیم بر این شد که این دو نفر در کنار هم اجرا کنند. خوشبختانه این ترکیب مورد توجه و اعتماد مخاطبان قرار گرفت و هردو توانستند به‌صورت هم‌افزا، اجرای زنده را پشتیبانی کنند.  در ایام نوروز چند مورد اجرای این برنامه به سحر دانشور و حامد مهربانی سپرده شد. اکرمی دراین‌باره توضیح داد: در جنگ رمضان و به‌ویژه ایام عید ــ زمانی که مردم عزیزمان مشغله‌ کمتری داشتند و بیشتر تلویزیون تماشا می‌کردند ــ تدبیر شد که در بازه‌ ساعت ۱۹ تا ۲۰ نیز بخشی زنده با برند زمانه روانه‌ آنتن شود. زحمت تهیه این بخش را آقای حسام مدنی و تیم ایشان بر‌عهده داشتند و در این بازه از ظرفیت خانم دانشور و آقای مهربانی استفاده شد. بااین‌حال، برنامه‌ اصلی سه‌ساعته‌ زمانه همچنان هرشب از حوالی ساعت ۲۲:۳۰ به بعد، به‌صورت زنده از شبکه دوی سیما پخش می‌شود. 
 
الگوی زندگی در سایه مقاومت و آگاهی 
محسن آزادی، مجری زمانه به بیان شیوا و صمیمی با مخاطب شهره است. این بیان شیوا به او کمک کرده بتواند نبض مخاطب را در دست بگیرد. آزادی با اشاره به رویکرد تبیینی برنامه در شرایط بحرانی جنگ به جام‌جم، بیان کرد: برنامه‌ای که با شروع جنگ ۱۲ روزه متولد شد، با هدف همراهی با مردم در لحظات حساس، به‌ویژه در دوران جنگ، شکل گرفت. رویکرد اصلی این برنامه، مواجه‌سازی مردم با واقعیت‌های میدانی در حد امکانات و اختیارات رسانه‌ای بوده است تا به این ترتیب مقاومت جمعی تقویت شود. این مقاومت از طریق تبیین و روشنگری تقویت می‌‌شود، به این معنی که هر فرد با درک جایگاه خود در شرایط موجود، بتواند سبک زندگی متناسب با آن وضعیت را تعریف کند. در شرایط جنگی، این امر اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. تیم زمانه در طول جنگ تحمیلی رمضان نیز این رویکرد را مدنظر داشت و تلاش می‌کرد تا متناسب با موقعیت پیش آمده، آگاهی لازم را به مردم منتقل کند. این آگاهی‌بخشی بر مبنای مبانی قرآنی و روایی صورت می‌گرفت. هدف این بود که مردم بدانند این‌گونه چالش‌ها و رویدادها در تاریخ اسلام و ایران سابقه‌ای طولانی دارند و الگوهای مذهبی و تاریخی کهن می‌توانند مبنایی برای تعریف سبک زندگی جدید باشند.  آزادی با بیان این‌که برنامه زمانه در مواجهه با واقعیت‌های میدانی، رویکردی شفاف و صادقانه دارد و تلاش نمی‌کند حقیقت را کتمان کند، ادامه داد: اعضای تیم تولید و مجریان برنامه، خود در بطن وقایع حضور داشته‌اند؛ چه در تجمعات، چه در بازدید از مناطق حادثه‌خیز و انفجاری و چه در دیدار با خانواده شهدا. این حضور مستمر، شناخت عمیقی از چالش‌های واقعی میدان مانند قطعی برق و گاز به آنان داده و این مسائل را نیز اطلاع‌رسانی می‌کنند. با این‌حال، محدودیت‌های یک برنامه تلویزیونی ایجاب می‌کند که رویکرد اصلی، تبیینی باشد. در این رویکرد، به مخاطب کمک می‌شود تا با درک موقعیت کنونی، مقاومت و تاب‌آوری خود را تقویت کند. 
 
توحید، ریشه‌ مقاومت و امید 
این مجری تلویزیون که به بیانی صمیمی منطقی توانایی خاص در پیوند دادن مفاهیم عمیق دینی با واقعیت‌های میدانی شهرت دارد، هدف اصلی برنامه را «سبک‌سازی زندگی در بحران» دانست و اضافه کرد:‌ برای پیاده‌سازی سبک زندگی متناسب با شرایط جنگی و چالش‌ها، برنامه به کهن‌الگوهای مذهبی و تاریخی ارجاع می‌دهد. این الگوها راهنمایی برای چگونگی مواجهه با سختی‌ها ارائه می‌دهند. باید دقت داشت که در کنار همه این موارد یکی دیگر از دستاوردهای برنامه زمانه در دوران جنگ رمضان، تقویت نگاه توحیدی مخاطب بود. این رویکرد بر این باور استوار است که هیچ اتفاقی خارج از اراده الهی نیست و همه وقایع در مسیر رشد و بندگی قرار دارند. تلاش کردیم با ارائه روایت الهی از اتفاقات جاری، به تقویت مقاومت اجتماعی کمک کرده باشیم و امیدواریم مخاطبان هم این را تایید کنند.  وی پیرامون ارتباط و تعامل برنامه با مخاطبان افزود: برنامه زمانه با ایجاد راه‌های ارتباطی متنوع مانند کانال «بله» و سامانه پیام کوتاه، فضایی را برای گفت‌وگو و درد‌دل مخاطبان فراهم کرده است. این ارتباط دوطرفه به شکلی است که بینندگان احساس می‌کنند در برنامه حضور دارند، صدای‌شان شنیده می‌شود و مورد توجه قرار می‌گیرند. این حس صمیمیت و رفاقت باعث می‌شود مخاطب احساس کند برنامه در خانه‌ او اجرا می‌شود. وقتی مخاطب می‌بیند که مشکلاتی مانند قطعی برق مختص به او نیست و دیگران نیز با آن درگیرند، تاب‌آوری و مقاومتش افزایش می‌یابد. این همبستگی اجتماعی، که ریشه در ارزش‌های دینی و انسانی دارد، به مدیریت بهتر شرایط سخت کمک می‌کند.آزادی تکمیل کرد:ازنگاهی دیگر،جنگ فرصتی برای رشد و ارتقای سطح آگاهی جامعه فراهم کرد؛فرصتی برای غبارروبی ارزش‌هایی که شاید فراموش شده بودند. این رشد در شرایط جنگی، مشابه تجربیات ذاتی زندگی مانند مدرسه رفتن، ازدواج یا دوست‌یابی است. جنگ بخشی از زندگی است که هرچند دشوارتر اما به ارتقای سطح آگاهی جامعه کمک می‌کند و با چالش‌ها و اطلاعات جدیدی همراه است.
 
​​​​​​​صبر بر سر خبر، تحلیل در پناه حقیقت 
امین سلیمی که در حوزه رسانه به فردی دغدغه‌مند و صریح در بیان مطالبات مطرح است مجری دیگر زمانه است. او درباره شرایط بیان اخبار لحظه‌ای به جام‌جم گفت: برنامه زمانه رویکردی متفاوت از یک رسانه خبری صرف دارد. تمرکز اصلی آن بر خبررسانی لحظه‌ای و زنده در جریان وقایع نیست، بلکه رسالت آن در مسیری دیگر تعریف شده است. رویکرد این برنامه در مواجهه با اخبار مهم، به‌ویژه اخبار حساس مانند شهادت یا درگیری‌های نظامی، مبتنی بر صبر و انتظار برای تأیید رسمی از سوی مراجع ذی‌صلاح کشور است. این اصل حتی زمانی که اطلاعات از منابع دیگر نیز در دسترس باشد، رعایت می‌شود. یکی از خط‌مشی‌های اصلی برنامه، پرهیز قاطع از گمانه‌زنی و ارجاع به منابع خبری غیررسمی است. درعین‌حال، برنامه بر بعد تحلیلی اخبار تأکید دارد. این تحلیل‌ها از طریق بررسی و مقایسه‌ اخبار و دیدگاه‌های رسانه‌های داخلی و بین‌المللی (به‌ویژه رسانه‌های انگلیسی‌زبان) صورت می‌گیرد. در بخش تحلیلی، با استفاده از واژگان غیرقطعی و با ذکر صریح این‌که این موارد «گمانه‌زنی» هستند، به مخاطب ارائه می‌شوند تا از قطعیت کاذب جلوگیری شود. درنهایت، مجددا بر این نکته تأکید می‌شود که در موارد خاصی مانند خبر ترور، شهادت یا اصابت دشمن، صرفا منتظر اعلام رسمی و تأیید از سوی مراجع ذی‌ربط خواهند بود.  سلیمی به چگونگی ایجاد تعادل در اجرای برنامه اشاره کرد و گفت: هدف اصلی، انتقال حس اقتدار و امید به مخاطب، همراه با دوری از شعارزدگی و حفظ اعتماد عمومی است. این تعادل از دو جنبه حاصل می‌شود. ۱. لحن و حال درونی مجریان: شیوه‌ بیان شخصی مجریان نقش مهمی در انتقال این حس دارد. ۲. ایجاد درک درست برای مخاطب: باید به مخاطب نشان داد که رویارویی با چالش‌ها (مانند جنگ) شامل فرازونشیب است؛ یعنی همزمان با درگیری، محافظت از خود نیز اهمیت دارد. حفظ این توازن حیاتی است.  این مجری با اشاره به دشمنی که با آن روبه‌رو هستیم، تأکید کرد: این دشمنان، ابرقدرت‌های جهانی و بزرگ‌ترین قدرت‌های نظامی دنیا هستند. در چنین شرایطی، حمایت و حضور مردم نقشی کلیدی ایفا می‌کند. علاوه‌براین، بازخوانی تجربیات تاریخی انقلاب اسلامی و مسیری که جمهوری اسلامی پیموده است، به تقویت این حس اقتدار و امید کمک می‌کند. در برنامه زمانه، گاهی از مباحث صرفا نظامی و تحلیل‌های میدانی فاصله گرفته و به موضوعات اعتقادی و توحیدی پرداخته می‌شود. این مباحث ایمانی نیز به نوبه خود، به حفظ امید و اقتدار درونی کمک شایانی می‌کنند. 

گفت‌وگوی صمیمانه با مردم 
تهیه ‌کننده زمانه درباره مقبولیت برنامه بین مردم به جام‌جم گفت: پیش از هر چیز این مهربانی خداوند بوده که ما را به این جایگاه رساند اما تلاش کردیم با مخاطب خود ارتباطی از جنس خودشان برقرار کنیم؛ ارتباطی صادقانه، شفاف و صمیمی. وقتی مردم می‌بینند برنامه‌ای تلاش می‌کند وقایع را با زبانی ساده روایت کند، با آن همراهی کرده و لطف نشان می‌دهند. افزون بر این، واکنش سریع برنامه زمانه در رویدادهایی مانند ۹اسفند نیز موجب تقویت اعتماد و تبدیل شدن آن به مرجعی برای دریافت اخبار دست ‌اول شد.  اکرمی پیرامون انتشار اخبار جنگ در زمانه عنوان کرد: تلاش ما این بود تا زمانی که از یک خبر به‌طور دقیق مطمئن نمی‌شدیم، آن را به اطلاع مخاطبان نرسانیم. بسیاری از خبرها را نیز پیش از اعلام، با الصاق پیوست‌های آیتمی و تصاویری که در اختیار داشتیم، تکمیل و پخته می‌کردیم تا از خبرگویی صرف پرهیز شود. برای نمونه، در روز جمعه ۲۱فروردین، میزان مشارکت در پویش «جان فدا» به ۲۰میلیون نفر رسید. می‌توانستیم این خبر را صرفا با یک پلاتو اعلام کنیم اما ترجیح دادیم آن را همراه با زیرنویس شمارنده زنده، ویدئویی از یکی از هموطنان‌مان در فرانسه_ که پس از پیام رهبر معظم ‌انقلاب مایل بود در این پویش ثبت‌نام کند _  و تصویری از سایت اصلی «جان ‌فدا» ارائه دهیم.  این تهیه‌کننده در بیان یکی از لحظات سخت زمانه در شرایط جنگ رمضان خاطرنشان کرد:‌ در میان تصمیمات دشوار، شاید سخت‌ترین تجربه برای ما آن صبر ۷۰ تا ۸۰دقیقه‌ای و سپس اعلام خبر شهادت رهبر شهید انقلاب بود. آن سحرگاه برای من از سخت‌ترین لحظات زندگی‌ام بود؛ لحظاتی که باید هم روحیه‌ اعضای تیم را حفظ می‌کردیم و هم منتظر می‌ماندیم شبکه خبر ابتدا خبر را منتشر کند تا ما نیز متناسب با آن عمل کنیم. حتی با وجود فرصت اندک، برنامه‌ دعای رهبری و قرائت قرآن پیش از اذان را متناسب با آن روز تغییر دادیم تا ثوابش به روح آن شهید عزیز برسد. از آن پس، باید همزمان روایت جنگ تحمیلی، شهادت رهبر، فاجعه میناب و شهادت فرماندهان و هموطنان از یک‌سو و گزارش دلاوری‌ها، اصابت‌ها و رویدادهای میدانی از سوی دیگر را دنبال می‌کردیم. خروجی این تلاش‌ها همان چیزی بود که مخاطبان روی آنتن مشاهده کردند و می‌توانند درباره‌اش قضاوت کنند.