جام جم آنلاین: سومین «جشنواره ملی فیلم ایثار» امسال از نیمه آذر با محوریت ترویج فرهنگ ایثار و شهادت برگزار می‌شود. برگزارکنندگان و دست‌اندرکاران جشنواره تلاش می‌کنند تا از نگاه‌های مناسبتی و رقابتی فاصله بگیرند و آن را به بستری برای شناسایی استعدادهای تازه، حمایت از تولیدات مستقل و گسترش چرخه عرضه آثار تبدیل کنند. در این دوره، ۱۳محور موضوعی با نگاهی فراتر از روایت‌های جنگی و لحظه شهادت طراحی شده‌اند تا جلوه‌های مختلف ایثار در زندگی اجتماعی، خانواده، مسئولیت‌پذیری، امنیت و همدلی مردم نیز بازنمایی شوند. توجه ویژه به روایت شهدای جنگ رمضان و شهدای کودک ازجمله مدرسه شجره طیبه میناب و ورزشگاه لامرد، همچنین خانواده‌های شهدا از دیگر محورهای مورد تأکید جشنواره است. در کنار بخش‌های رقابتی، تفکیک آثار مستند مستقل مردمی از تولیدات حرفه‌ای، تقویت بخش فیلمنامه‌نویسی از راه مشاوره و ارتباط با تهیه‌کنندگان، و ایجاد زمینه همکاری با شبکه‌های تلویزیونی، سینماداران و پلتفرم‌های نمایش آنلاین نیز در دستورکار قرار دارد. محمد لارتی، نویسنده و کارگردان و قائم‌مقام دبیر جشنواره، با تأکید بر ضرورت روایت ایثار با زبان سینمای معاصر معتقد است این فرهنگ باید از کلیشه‌ها فاصله بگیرد و با زندگی واقعی انسان‌ها و دغدغه‌های نسل امروز عجین شود.
محورهای سیزده‌گانه فراخوان، ازجمله روایت شهدای جنگ رمضان، شهدای کودک، امنیت و پدافند، چگونه در انتخاب آثار داوری می‌شوند و آیا بازخورد‌های دوره دوم (تبریز) برای تقویت این محور‌ها اعمال شده است؟
در سومین جشنواره ملی فیلم ایثار تلاش کرده‌ایم نگاه جامع‌تری به مفهوم ایثار داشته باشیم. ایثار صرفا محدود به میدان جنگ و لحظه شهادت نیست، بلکه در سبک زندگی، رفتار اجتماعی، مسئولیت‌پذیری، خانواده، امنیت و همدلی مردم نیز نمود پیدا می‌کند. به همین دلیل، ۱۳ محور موضوعی جشنواره به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که هم روایت‌های تاریخی و حماسی را در بر بگیرند و هم جلوه‌های معاصر فرهنگ ایثار و شهادت را به تصویر بکشند. در داوری آثار، علاوه بر انطباق با محورهای فراخوان، شاخص‌هایی همچون کیفیت هنری و فنی، قدرت روایت، اصالت موضوع، خلاقیت، تأثیرگذاری و پرهیز از کلیشه‌پردازی اهمیت خواهند داشت. تجربه دوره دوم در تبریز نیز برای ما سرمایه‌ای ارزشمند است. هدف این است که نقاط قوت دوره گذشته حفظ و زمینه مشارکت گسترده‌تر فیلمسازان جوان، مستقل و مردمی فراهم شود.
بخش‌های ویژه مانند جنگ رمضان، تشییع رهبر و نگاه خانواده‌های شهدا چگونه اولویت‌بندی می‌شوند و چه سهمیه‌ای برای آثار مردمی در نظر گرفته شده است؟
یکی از ویژگی‌های سومین جشنواره ملی فیلم ایثار، توجه به روایت‌های مردمی در کنار آثار حرفه‌ای است. در بخش جنگ رمضان و همچنین بخش تشییع رهبر شهید، تفکیک آثار مستند مستقل مردمی از روایت‌های حرفه‌ای پیش‌بینی شده است. این تفکیک کمک می‌کند آثاری که با امکانات محدود، اما با انگیزه و نگاه مستند و صادقانه تولید شده‌اند، در کنار تولیدات حرفه‌ای دیده شوند و با آنها در یک چارچوب ارزیابی یکسان قرار نگیرند. همچنین بخش نگاه خانواده معظم شهدا و ایثارگران اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا خانواده‌ها صاحبان اصلی بسیاری از روایت‌های ناگفته ایثار هستند. ما معتقدیم نباید صرفا امکانات مالی و تجهیزات حرفه‌ای، معیار دیده‌شدن یک اثر باشد؛ بلکه صداقت روایت، خلاقیت در ارائه مستند نیز باید جایگاه تعیین‌کننده‌ای داشته باشد. البته دبیرخانه جشنواره تلاش می‌کند تا همه آثار با نگاه حمایتی و ویژه ارزیابی شوند و در طول برگزاری جشنواره اکران شوند.
در بخش مسابقه فیلمنامه‌نویسی، چه تغییراتی نسبت به دوره قبل اعمال شده تا تعامل بیشتری با نویسندگان جوان ایجاد شود؟
فیلمنامه، نقطه آغاز شکل‌گیری یک اثر ماندگار است. به همین دلیل، بخش مسابقه فیلمنامه‌نویسی را یکی از بخش‌های مهم جشنواره می‌دانیم. نگاه ما این است که جشنواره صرفا محل معرفی فیلمنامه‌های برگزیده نباشد، بلکه بستری برای شناسایی استعدادهای جدید و ایجاد ارتباط میان نویسندگان جوان و بدنه حرفه‌ای سینما فراهم کند. در این مسیر، برگزاری نشست‌های تخصصی، کارگاه‌های فیلمنامه‌نویسی، ارائه مشاوره تخصصی به آثار منتخب و فراهم‌کردن زمینه ارتباط نویسندگان با تهیه‌کنندگان و گروه‌های برنامه‌ساز از اهداف اصلی ما در این بخش است. هدف نهایی ما این است که فیلمنامه‌های منتخب پس از جشنواره در مرحله تولید متوقف نمانند و امکان تولید این آثار فراهم شود.
آیا برنامه‌ای برای اتصال آثار منتخب به شبکه‌های پخش تلویزیون، سینما‌ها و پلتفرم‌های دیجیتال و ایجاد بازار برای فیلم‌های ایثار وجود دارد؟
یکی از ضرورت‌های جدی جشنواره‌های موضوعی، عبور از نگاه صرفا رقابتی و حرکت به سمت جریان‌سازی فرهنگی است. البته باید به این موضوع توجه داشته باشید که جشنواره فیلم ایثار جشنواره‌ای است که هدف اصلی آن ترویج فرهنگ ایثار و شهادت است. اعتقاد ما این است که یک فیلم خوب نباید با پایان جشنواره به آرشیو سپرده شود. این آثار باید امکان این را پیدا کنند که گروه مخاطبان بزرگ‌تری آن را ببینند. به همین منظور، توسعه ارتباط با شبکه‌های تلویزیونی، مراکز پخش، سینماداران و پلتفرم‌های نمایش آنلاین را می‌توان از برنامه‌های راهبردی جشنواره دانست. به باور ما، موفقیت واقعی جشنواره زمانی اتفاق می‌افتد که آثار تولیدشده بتوانند با مخاطب ارتباط برقرار کنند و به بخشی از جریان مستمر تولید و عرضه محتوای فرهنگی کشور تبدیل شوند. البته بازخورد مخاطبان هم در این مسیر ارزیابی خواهد شد.
حمایت از بخش خصوصی و تولیدکنندگان مستقل چگونه عملیاتی می‌شود و آیا وام یا تسهیلات پس از جشنواره برای آثار برگزیده پیش‌بینی شده است؟
ما معتقدیم تولید آثار ارزشمند در حوزه ایثار و شهادت نباید صرفا به ظرفیت‌های دولتی محدود شود. بخش خصوصی، فیلمسازان مستقل، گروه‌های جوان و شرکت‌های تولیدی می‌توانند نقش بسیار مؤثری در توسعه این حوزه داشته باشند. رویکرد مطلوب جشنواره، ایجاد فرصت برابر برای حضور این گروه‌ها و فراهم‌کردن زمینه ارتباط آنها با نهاد‌های حمایتی، تهیه‌کنندگان و سرمایه‌گذاران فرهنگی است. ازجمله راهکار‌های قابل پیگیری می‌توان به معرفی آثار برگزیده به مراکز تولید، ایجاد زمینه مشارکت سرمایه‌گذاران، حمایت از طرح‌های قابل تولید و تسهیل ارتباط میان صاحبان آثار و مجموعه‌های سفارش‌دهنده اشاره کرد. در خصوص تسهیلات مالی نیز باید تأکید کنم که هرگونه حمایت اعتباری نیازمند پیش‌بینی منابع و تصویب سازوکار اجرایی است.
با توجه به تجربیات دومین جشنواره در تبریز، برای جلوگیری از تأخیر در اعلام آثار منتخب یا مشکلات داوری چه تدابیری اندیشیده‌اید؟
یکی از مهم‌ترین موضوعات در برگزاری جشنواره‌های ملی، نظم اجرایی و احترام به زمان و اعتماد هنرمندان است. ما معتقدیم فیلمسازانی که برای حضور در یک رویداد ملی وقت، انرژی و سرمایه صرف می‌کنند، حق دارند از یک فرآیند شفاف، منظم و قابل پیگیری برخوردار باشند. در این دوره، توجه به زمان‌بندی دقیق مراحل دریافت آثار، بررسی اولیه، ارزیابی تخصصی، اعلام نتایج و اطلاع‌رسانی عمومی باید در اولویت قرار گیرد.
فرآیند داوری نیز با فرم‌های ارزیابی مشخص و ضوابط یکسان انجام می‌شود تا امکان بروز اختلاف سلیقه‌های غیرکارشناسی به حداقل برسد. هدف ما این است که جشنواره در کنار اعتبار هنری، از نظر اجرایی نیز به الگویی قابل اعتماد برای جامعه سینمایی تبدیل شود.
در بخش نکوداشت و بزرگداشت، برنامه‌های ویژه‌ای برای والدین شهدای کودک ازجمله مدرسه شجره طیبه میناب، پیش‌بینی شده است؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های سومین جشنواره ملی فیلم ایثار، توجه به خانواده‌های شهدای کودک‌ونوجوان است. روایت مظلومیت شهدای کودک مدرسه شجره طیبه میناب و شهدای ورزشگاه لامرد یکی از مهم‌ترین وظایف ما در بنیاد شهید و امور ایثارگران است. این بخش از نگاه ما صرفا جنبه تشریفاتی ندارد؛ بلکه پاسداشت ایثار و مقاومت خانواده‌های معظم شهدا و ایثارگران، بخشی از وظیفه ذاتی ماست. باور داریم روایت این خانواده‌ها، سهم مهمی در حفظ حافظه تاریخی و عاطفی جامعه دارد.
به همین دلیل برنامه‌های مختلفی در این زمینه خواهیم داشت. نگاه ما این است که این تجلیل نباید صرفا به یک مراسم رسمی و اهدای لوح محدود شود. باید بکوشیم صدای خانواده‌ها به گوش جامعه برسد، روایت‌های‌شان از زندگی و منش شهدا ثبت و مستند شود و این روایت‌ها دستمایه خلق آثار ماندگار قرار گیرد. همچنین حضور خانواده‌ها در کنار هنرمندان و فیلمسازان می‌تواند به شکل‌گیری روایت‌هایی انسانی‌تر، دقیق‌تر و اثرگذارتر کمک کند.
داوران جشنواره چگونه انتخاب می‌شوند و چه تضمینی برای داوری عادلانه و متنوع در حوزه‌های فرهنگی، هنری و ایثار وجود دارد؟
اعتبار هر جشنواره تا حد زیادی به اعتبار فرآیند داوری آن وابسته است. به همین دلیل، انتخاب داوران باید براساس تخصص، تجربه حرفه‌ای، شناخت سینما و آشنایی با مفاهیم فرهنگی و اجتماعی ایثار و شهادت صورت گیرد. رویکرد مناسب این است که ترکیبی از کارگردانان، تهیه‌کنندگان، فیلمنامه‌نویسان، منتقدان، مستندسازان و صاحب‌نظران حوزه فرهنگ ایثار و شهادت در هیأت داوری حضور داشته باشند. این تنوع تخصصی کمک می‌کند آثار از زوایای مختلف مورد ارزیابی شوند و داوری صرفا براساس یک سلیقه هنری یا محتوایی انجام نشود. همچنین تعیین شاخص‌های ارزیابی، ثبت امتیازات و رعایت استقلال حرفه‌ای داوران ازجمله اقداماتی است که می‌تواند به شفافیت و اعتمادسازی کمک کند. ما معتقدیم داوری عادلانه یعنی هر اثر متناسب با ماهیت، قالب، امکانات تولیدی و ارزش‌های هنری و محتوایی خودش ارزیابی شود. هدف ما این است که جشنواره ملی فیلم ایثار از یک رویداد مقطعی و صرفا رقابتی فراتر برود و به بستری برای تولید، حمایت، معرفی و عرضه آثار ارزشمند در حوزه فرهنگ ایثار و شهادت تبدیل شود.
برش:
فرهنگ ایثار، زبان نسل امروز و الهام‌بخش آینده
محمد لارتی، نویسنده و کارگردان و قائم‌مقام دبیر سومین جشنواره ملی فیلم ایثار با تأکید بر این‌که امروز نیاز داریم روایت ایثار را با زبان سینمای معاصر و متناسب با نسل جدید بیان کنیم، افزود: این روایت باید از کلیشه‌ها فاصله بگیرد و به زندگی واقعی انسان‌هایی بپردازد که با انتخاب‌ها، فداکاری‌ها و مسئولیت‌پذیری خود، مفهوم ایثار را معنا کرده‌اند. در این مسیر، حضور فیلمسازان جوان، هنرمندان مستقل، خانواده‌های شهدا و تولیدکنندگان حرفه‌ای برای ما اهمیت دارد. امیدواریم سومین جشنواره ملی فیلم ایثار بتواند علاوه بر شناسایی استعدادهای جدید، زمینه تولید آثار ماندگار، توسعه همکاری با بخش خصوصی و گسترش مخاطبان سینمای ایثار و شهادت را فراهم کند. نگاه ما این است که فرهنگ ایثار نباید فقط روایت گذشته باشد؛ بلکه باید به زبان امروز بیان شود و برای نسل آینده نیز الهام‌بخش باقی بماند.
