به گزارش جام جم آنلاین، لرزش دست برای پزشکی که سال‌ها با مهارت جراحی شناخته شده، فقط یک مشکل جسمی نیست؛ می‌تواند به معنای پایان حرفه‌ای باشد که بخش مهمی از هویتش را ساخته است. ایلیا لادینین، شخصیت اصلی سریال روسی «جراح»، با چنین وضعیتی روبه‌روست. او پس از بحران‌هایی در زندگی شخصی و دور شدن از اتاق عمل، پیشنهادی برای مدیریت واحد بررسی‌های داخلی بیمارستان دریافت می‌کند. از اینجا ماجرای مجموعه به پرونده‌های مشکوک پزشکی و مناسبات پشت پرده بیمارستان گره می‌خورد. النا نیکولاوا کارگردانی این مجموعه را بر عهده داشته و پاول تروبینر نقش اصلی آن را بازی می‌کند. بررسی ساختار داستان، بازی بازیگران و واکنش مخاطبان روسی نشان می‌دهد «جراح» در شخصیت‌پردازی قهرمان خود ظرفیت‌هایی دارد، هرچند در پیشبرد چند خط داستانی همیشه به یک اندازه موفق نیست.
پزشکی که به جای جراحی، تخلفات را بررسی می‌کند
لادینین زمانی جراحی شناخته‌شده بوده و لقب «لانست» را از دوران دانشکده پزشکی با خود دارد. حالا لرزش دست امکان ادامه کار در اتاق عمل را از او گرفته است. بحران خانوادگی و مرگ همسر نیز وضعیت زندگی‌اش را تغییر داده و رابطه‌اش با پسرش آسیب دیده است. پیشنهاد مدیریت واحد بررسی‌های داخلی بیمارستان، او را در موقعیتی تازه قرار می‌دهد: این بار باید به جای درمان بیمار، درباره خطا‌ها و تخلفات پزشکی تحقیق کند.
انتخاب این موقعیت، زمینه اصلی درام را شکل می‌دهد. تجربه پزشکی لادینین در بررسی پرونده‌ها به کارش می‌آید و مخاطب همچنان در فضای بیمارستان باقی می‌ماند؛ با این تفاوت که مسئله اصلی، چگونگی وقوع یک خطای درمانی یا پنهان ماندن تخلف است. در کنار این خط، روابط خانوادگی و عاطفی او نیز دنبال می‌شود و داستان از یک مجموعه پزشکی متعارف فاصله می‌گیرد.
این تعدد مسیر‌ها همیشه به نفع روایت تمام نمی‌شود. گاهی پرونده‌های بیمارستانی، معمای مرکزی و مسائل شخصی لادینین برای جلب توجه مخاطب با یکدیگر رقابت می‌کنند. در چنین لحظاتی، داستان به جای آنکه از یک خط به خط دیگر نیرو بگیرد، پراکنده به نظر می‌رسد؛ بنابراین ایده اولیه مجموعه ظرفیت قابل توجهی دارد، اما کیفیت اجرای آن به میزان ارتباطی بستگی پیدا می‌کند که میان این خطوط برقرار می‌شود.
مشاوران پزشکی در کنار بازیگران
اجرای نقش پزشک در یک سریال تلویزیونی به پوشیدن روپوش سفید و به کار بردن چند اصطلاح تخصصی محدود نمی‌شود. بازیگر باید بداند در صحنه درمان چه کاری انجام می‌دهد و کلماتی که بر زبان می‌آورد چه معنایی دارند. گروه سازنده «جراح» برای نزدیک شدن به این جزئیات از مشاوران پزشکی کمک گرفته است.
در زمان فیلم‌برداری، پزشکانی به نام‌های آلکسی موتوروف و آرتیش اوندار در محل حضور داشتند و اصطلاحات تخصصی و موقعیت‌های درمانی را برای بازیگران توضیح می‌دادند. پاول تروبینر نیز از دشواری حفظ کردن متن‌های پزشکی گفته است؛ چون به گفته او، بازیگر باید علاوه بر به خاطر سپردن واژه‌ها، معنای آنها را بداند و در موقعیت درست به کار ببرد.
یکی از نمونه‌های این همکاری به صحنه احیای زنی مصدوم در ترافیک مربوط می‌شود. تروبینر گفته است هنگام فیلم‌برداری، پزشک متخصص قلب در محل حضور داشته و اجرای گروه را از نظر شباهت به شرایط واقعی بررسی کرده است. خود بازیگر نیز پیش از شروع کار از دوستی که جراح پلاستیک و دارای سابقه تخصص قلب بوده، مشورت گرفته بود.
این اطلاعات نشان می‌دهد سازندگان برای اجرای صحنه‌های درمانی به راهنمایی متخصصان تکیه کرده‌اند. البته حضور پزشک در پشت صحنه به معنای صحت تمام جزئیات پزشکی مجموعه نیست؛ برای چنین داوری‌ای باید صحنه‌های درمانی به‌صورت جداگانه بررسی شوند.
پاول تروبینر و شخصیتی که پشت شوخی‌هایش پنهان می‌شود
بخشی از دشواری نقش لادینین به این برمی‌گردد که او قرار نیست پزشکی باشد که در همه موقعیت‌ها تصمیم درست می‌گیرد. از دست دادن همسر، فاصله گرفتن از پسر و ناتوانی در ادامه جراحی، او را با بحرانی روبه‌رو کرده که فقط به شغلش مربوط نیست.
پاول تروبینر درباره یکی از ویژگی‌های این شخصیت توضیح داده که لادینین با شوخی و رفتار ظاهراً بی‌قید، رنجش را از دیگران پنهان می‌کند. از نگاه بازیگر، شوخ‌طبعی برای او نوعی سازوکار دفاعی است؛ راهی برای پوشاندن آسیب‌پذیری و فرار از گفت‌و‌گو درباره اتفاقاتی که پشت سر گذاشته است.
این توضیح در خواندن بازی تروبینر اهمیت دارد. شوخی‌های لادینین صرفاً برای سبک کردن فضای داستان نیستند؛ گاهی فاصله‌ای میان ظاهر رفتار او و وضعیت درونی‌اش ایجاد می‌کنند. پزشکی که در موقعیت حرفه‌ای می‌تواند قاطع و مسئولیت‌پذیر باشد، در روابط نزدیکش گاه کم‌حوصله و خودخواه به نظر می‌رسد. تروبینر با حفظ این تضاد، از ارائه تصویری بی‌نقص از قهرمان داستان فاصله می‌گیرد.
یکی از مخاطبان کینопویس نیز به همین ویژگی اشاره کرده و رفتار زمینی و گاه آزاردهنده شخصیت اصلی را به‌جای قهرمان‌پردازی معمول، از دلایل جذابیت او دانسته است. البته این نظر متعلق به یک مخاطب است و نمی‌توان آن را به همه بینندگان تعمیم داد؛ با این حال، نشان می‌دهد بخشی از توجه به شخصیت لادینین به همین نقص‌ها و تناقض‌های رفتاری او مربوط می‌شود.
در همین زمینه بخوانید:
بازیگران مکمل و رابطه‌هایی که داستان را پیش می‌برند
لادینین در بیمارستان با شخصیت‌هایی روبه‌روست که هر کدام از موقعیتی متفاوت به تصمیم‌ها و رفتار‌های او واکنش نشان می‌دهند. این روابط در سه نقش اولگا، سدلاکوا و فدولوف بیشتر به چشم می‌آیند.
پولینا آگوریوا نقش اولگا، روان‌پزشک بیمارستان، را بازی می‌کند که به لادینین نزدیک می‌شود. آگوریوا برای شناخت بهتر رفتار‌های تخصصی شخصیتش از مادر خود که روان‌شناس حرفه‌ای است، کمک گرفته است. او در گفت‌وگویی گفته برخی واکنش‌ها و شیوه‌های حرفه‌ای روان‌شناسان را از مادرش آموخته است. این آمادگی برای نقشی اهمیت دارد که بخش مهمی از آن به مواجهه با وضعیت روانی دیگران مربوط می‌شود. آگوریوا رابطه اولگا و لادینین را نیز ارتباط دو شخصیت پیچیده و خودرأی توصیف کرده است؛ بنابراین رابطه آنها قرار نیست صرفاً خطی عاشقانه در حاشیه ماجرای اصلی باشد؛ اختلاف شخصیت و دشواری ارتباط، بخشی از مسیر این رابطه را می‌سازد.
یوگنیا سیمونووا در نقش سدلاکوا، معاون رئیس بیمارستان، حضور دارد. این شخصیت به مناسبات مدیریتی بیمارستان مربوط است و جایگاهش می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های مجموعه اثر بگذارد. النا نیکولاوا هنگام معرفی همکاری با سیمونووا از صداقت او و پرهیزش از اجرای تصنعی تمجید کرده بود. یکی از مخاطبان کینопویس نیز حضور این بازیگر را از امتیاز‌های سریال دانسته است. با این حال، برای ارزیابی دقیق‌تر بازی سیمونووا باید به کیفیت حضور او در موقعیت‌های مختلف داستان توجه کرد، نه صرفاً سابقه هنری‌اش.
بوریس کامورزین نقش فدولوف، رئیس بیمارستان و مافوق لادینین، را بر عهده دارد. او درباره شخصیتش گفته است که فدولوف می‌خواهد به لادینین نشان دهد مسائل را نمی‌توان همیشه به دو دسته سیاه و سفید تقسیم کرد. این توضیح، اختلاف میان آن دو را از یک ناسازگاری شخصی فراتر می‌برد. لادینین در پی کشف حقیقت است، در حالی که فدولوف او را با پیچیدگی‌های تصمیم‌گیری در ساختار بیمارستان روبه‌رو می‌کند. تقابل این دو، پرسشی درباره مرز میان پیگیری حقیقت و ملاحظات مدیریتی ایجاد می‌کند.
ایوان روداکوف در نقش زونارف، همکار پلیس لادینین، ارتباط تحقیقات بیمارستانی با پرونده‌های جنایی را برقرار می‌کند. الکساندر ابلسوف نیز در نقش پاولوف، دوست و همکار او، در بخش دیگری از روابط حرفه‌ای شخصیت اصلی حضور دارد. این نقش‌ها در پیشبرد داستان کارکرد مشخصی دارند؛ هرچند میزان اثرگذاری آنها به چگونگی پرداخت هر خط فرعی وابسته است.
النا نیکولاوا؛ وقتی روابط شخصیت‌ها بخشی از معما می‌شوند
در بررسی کارگردانی «جراح»، باید از خود پرونده‌های پزشکی فراتر رفت و دید النا نیکولاوا چگونه روابط شخصیت‌ها را در کنار خط معمایی پیش می‌برد. سابقه او در ساخت مجموعه‌هایی، چون «کمیسارشا»، «مانکن‌ساز» و «آنا مدیوم» نشان می‌دهد با گونه‌های مختلف درام تلویزیونی کار کرده است. گفت‌وگوهایش درباره این پروژه‌ها نیز از توجه او به طراحی خط داستانی، روابط میان شخصیت‌ها و آمادگی گروه پیش از فیلم‌برداری حکایت دارد.
برای نمونه، نیکولاوا در گفت‌وگویی درباره مجموعه «جوجه سرخ‌شده» از پیشنهاد اضافه کردن شخصیت‌هایی به خط درام و پررنگ‌تر کردن وجه ملودراماتیک داستان صحبت کرده است. این رویکرد در «جراح» نیز قابل بررسی است. بحران لادینین فقط به از دست دادن توانایی جراحی محدود نمی‌ماند؛ روابط خانوادگی و عاطفی او در کنار پرونده‌های بیمارستانی پیش می‌روند و بر رفتار و تصمیم‌هایش اثر می‌گذارند.
نیکولاوا درباره روش کارش در «آنا مدیوم» نیز گفته است ترجیح می‌دهد پیش از شروع فیلم‌برداری، اجزای کار تا حد امکان آماده شده باشند و در جریان تولید کمتر به تغییرات ناگهانی فیلمنامه نیاز پیدا شود. او همچنین بداهه‌پردازی را در چارچوب طراحی صحنه و میزانسن می‌پسندد. این توضیحات شناختی از روش کاری او به دست می‌دهد، هرچند نمی‌توان بدون شواهد مستقیم، تمام این ویژگی‌ها را به تک‌تک صحنه‌های «جراح» نسبت داد.
در خود سریال، مسئله اصلی کارگردانی حفظ ارتباط میان سه مسیر است: پرونده‌های بیمارستانی، بحران‌های شخصی لادینین و مناسبات کاری او با دیگر شخصیت‌ها. هر جا این خطوط به یکدیگر متصل می‌شوند، داستان از یک پرونده پزشکی فراتر می‌رود و رفتار قهرمان در موقعیتی تازه سنجیده می‌شود. مشکل زمانی بروز می‌کند که پیچش‌های متعدد یا رفت‌وآمد میان گذشته و حال، جای پیشرفت روشن‌تر معما را می‌گیرند.
نقد‌های مخاطبان روسی نیز به همین دوگانگی اشاره دارند. برخی از آنها ترکیب ژانر‌ها و ریتم داستان را پسندیده‌اند؛ در مقابل، تعدادی از منتقدان پراکندگی خطوط روایی و فلاش‌بک‌های متعدد را از مشکلات مجموعه دانسته‌اند؛ بنابراین در کارگردانی «جراح»، تلاش برای کنار هم نگه داشتن درام شخصی و معمای پزشکی دیده می‌شود، ولی کنترل همه خطوط داستانی در تمام قسمت‌ها به یک اندازه موفق نیست.
مخاطبان روسی درباره «جراح» چه می‌گویند؟
امتیاز‌های ثبت‌شده در پایگاه‌های روسی تصویر اولیه‌ای از واکنش مخاطبان به این مجموعه به دست می‌دهند. در زمان بررسی، کینопویس امتیاز ۷.۹ از ۱۰ را بر اساس بیش از ۱۱۹ هزار رأی برای سریال ثبت کرده بود. امتیاز فصل نخست در مای‌شوز نیز حدود ۳.۹۵ از ۵ گزارش شده است. البته این دو عدد بر اساس شیوه امتیازدهی و جامعه کاربران متفاوتی به دست آمده‌اند و نباید آنها را مستقیماً با یکدیگر مقایسه کرد.
تعداد نقد‌های مکتوب کینопویس بسیار کمتر از شمار رأی‌هاست. هنگام بررسی، شش نقد برای سریال ثبت شده بود: یک نقد مثبت، دو نقد منفی و سه نقد خنثی. در این نوشته‌ها، بازی تروبینر، ترکیب بازیگران و شخصیت غیرمتعارف لادینین از نکات مثبت معرفی شده‌اند. در مقابل، پراکندگی خطوط داستانی، پیچش‌های متعدد و ضعف منطق بعضی اتفاق‌ها مورد انتقاد قرار گرفته است. یکی از نقد‌های خنثی نیز با وجود تحسین بازیگران، داستان ملودرام و معمایی مجموعه را آشنا و کم‌تأثیر دانسته است.
این شش نقد را نمی‌توان نماینده همه تماشاگران دانست؛ به‌ویژه آنکه تعداد رأی‌دهندگان بسیار بیشتر است. با این حال، کنار هم گذاشتن امتیاز کاربران و نظر‌های مکتوب نشان می‌دهد شخصیت اصلی و بازیگران برای بخشی از مخاطبان جذاب بوده‌اند، در حالی که ساختار چندخطی داستان نتوانسته همه را به یک اندازه قانع کند.
«جراح» را با چه انتظاری تماشا کنیم؟
کسی که انتظار یک سریال پزشکی متکی بر جراحی‌های پی‌درپی و موقعیت‌های درمانی دارد، با «جراح» به همان الگوی آشنا روبه‌رو نمی‌شود. بخش مهمی از داستان به بررسی تخلفات بیمارستانی و روابط شخصیت‌ها اختصاص دارد. تروبینر نیز نقش پزشکی را بازی می‌کند که در زندگی حرفه‌ای و شخصی خود با محدودیت‌ها و تناقض‌هایی جدی دست‌وپنجه نرم می‌کند.
استفاده از مشاوران پزشکی و حضور بازیگرانی، چون پولینا آگوریوا، یوگنیا سیمونووا و بوریس کامورزین از ویژگی‌های تولید این مجموعه است. در مقابل، تعدد خطوط داستانی و پیچش‌های روایی ممکن است در بخش‌هایی از دنبال کردن ماجرا بکاهد. «جراح» بیش از آنکه درباره عمل‌های جراحی باشد، داستان پزشکی است که پس از کنار گذاشتن تیغ جراحی، مسیر دیگری برای مواجهه با مسائل بیمارستان پیدا می‌کند. این مجموعه از ۱۶ آبان، هر شب ساعت ۲۳ در ۱۶ قسمت ۴۵ دقیقه‌ای از شبکه تهران روی آنتن رفته است.
همراه با رضا فیاضی، بازیگر خاطرهساز تلویزیون
درخشان: قرمزها در هماهنگی بین خطوط سهگانه مشکل دارند
