تشدید جوّ ضدآمریکایی در ترکیه

روز گذشته منابع خبری ترکیه از تشدید تدابیر امنیتی و بسته شدن تمامی مبادی ورودی و خروجی این پایگاه هوایی خبر دادند. براساس مشاهده ناظران عینی، حدود 7000 پلیس در اطراف این پایگاه مستقر شده‌اند. به دنبال کودتای نافرجام 25 تیر،فرمانده ترکیه‌ای این پایگاه، به همراه هفت نفر دیگر از افسران تُرک به اتهام دست داشتن در کودتای اخیر دستگیر شدند. این پایگاه هم‌اکنون به عنوان مقر فرماندهی نیروهای ائتلاف بین‌المللی ضد داعش استفاده می‌شود.

طی روزهای گذشته حامیان رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه با تجمع در نزدیکی ورودی پایگاه اینجرلیک خواستار قطع همکاری‌های ترکیه با آمریکا شدند. پنجشنبه گذشته نیز راهپیمایی گسترده‌ای علیه این پایگاه ناتو برگزار شد و مردم شعارهای مرگ بر آمریکا و مرگ بر اسرائیل سر می‌دادند. معترضان معتقد بودند آمریکا در کودتای نظامیان علیه دولت اردوغان دست داشته است. جو ضد‌آمریکایی در ترکیه روز به روز بیشتر تشدید می‌شود.

سفر ژنرال آمریکایی

آمریکایی‌ها با عذرخواهی نسبت به اظهارات مداخله‌جویانه خود و رد هرگونه همدستی با کودتاگران تلاش می‌کنند اجازه ندهند رابطه واشنگتن و آنکارا بیش از این تیره شود. به همین دلیل روزگذشته جوزف دانفورد، رئیس ستاد ارتش آمریکا در سفری به آنکارا بر آن شد تا با همتای ترک خود و دیگر مقامات ترکیه مذاکره کند. با این حال ناظران نظامی می‌گویند استفاده کودتاچیان از دو پایگاه اینجرلیک و دیاربکر در جنوب و جنوب شرق ترکیه در جریان کودتا، در حالی‌که نیروهای آمریکایی در این پایگاه‌ها حضور داشتند، ظن همکاری آمریکا با کودتاگران را تشدید کرده است. در این میان اظهارات مداخله‌جویانه برخی فرماندهان نظامی آمریکا برای مقامات ترکیه غیرقابل تحمل بود به گونه‌ای که اردوغان جمعه گذشته بشدت از این روند انتفاد کرد.

اظهارات مداخله‌جویانه

هفته گذشته جیمز کلاپر، مدیر اطلاعات ملی آمریکا در اظهاراتی مداخله‌جویانه گفته بود: تصفیه ارتش ترکیه بعد از کودتای نافرجام این کشور باعث اخلال در همکاری‌های دو طرف برای جنگ با گروه تروریستی داعش شده است. وی که به همراه ژنرال جوزف وتل، فرمانده واحد فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا در اجلاسی در ایالت کلورادو صحبت می‌کرد، گفت: برخی از این افسران به زندان افتاده‌اند.ژنرال وتل نیز در تکمیل اظهارات او افزود: مطمئنا ما با تعداد زیادی از رهبران ترکیه بویژه رهبران ارتش این کشور روابطی داشتیم که هم اکنون در زندان هستند.

اردوغان پرقدرت‌تر می‌شود

این تحولات درحالی است که از لحاظ داخلی رجب طیب اردوغان همچنان در حال پاکسازی تمام مخالفان و تمرکز بخشیدن به قدرت در دست‌های خود است. بعد از اخراج و پاکسازی هزاران کارمند، نیروی ارتشی، پلیس و قضات، وی اعلام کرد قصد دارد دانشکده‌های افسری را منحل، ژاندارمری را کوچک‌تر و تمام سازمان امنیت و ارتش را به صورت مستقیم زیر نظرخود در آورد. وی گفت: «ما بسته کوچکی از پیشنهادات قانونی را تقدیم پارلمان می‌کنیم که در صورت تصویب، کنترل سازمان اطلاعات و امنیت ملی (میت) و فرماندهی ستاد مشترک ارتش به اختیارات رئیس‌جمهور اضافه می‌شود.» لایحه پیشنهادی اردوغان دست‌کم به رای مثبت دو‌سوم پارلمان ترکیه نیاز دارد.

کودتای ترکیه و تاثیر آن بر روابط آنکارا و واشنگتن

پس از کودتای نافرجام در ترکیه، نوعی حس آمریکاستیزی در این کشور دیده می‌شود. برای بررسی چشم‌انداز روابط آنکارا و واشنگتن با دکتر غلامرضا کریمی، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل ترکیه گفت‌وگو کرده‌ایم.

تاثیر درگیری‌های لفظی بر روابط ترکیه و آمریکا

به هر حال از آنجا که دولت ترکیه رسما اعلام کرده کودتا توسط فتح‌الله گولن که در آمریکا اقامت دارد سازمان‌دهی و اجرا شده، طبیعتا همکاری آمریکا با این جریان به عنوان یک سناریو مطرح شده است. البته مقامات آمریکایی اعلام کردند که آنها هیچ نقشی نداشته و در صورت اثبات نقش گولن نیز، او را تحویل ترکیه می‌دهند، اما به دلیل واکنش‌ کشورهای اروپایی و غربی نسبت به موج گسترده دستگیری‌ها طبیعی است که حساسیت افکار عمومی ترکیه نسبت به غرب و بویژه آمریکا افزایش داشته باشد. لذا فضای پس از کودتا بیانگر این است که احساسات ضدغربی در ترکیه رو به افزایش است زیرا در این میان حمایت‌هایی نیز از سوی غرب نسبت به افراد دخیل در کودتا انجام می‌شود.

تاثیر تحولات بر گرایش آنکارا به سوی ایران و روسیه

اگر شدت عمل دولت ترکیه نسبت به مخالفان گسترش پیدا کند و حتی در صدد این باشد که مجازات اعدام را دوباره بازگرداند، طبیعتا باید مساله ورود ترکیه به اتحادیه اروپا را تمام شده تلقی کرد. در این میان حتی یکی از مقامات ارشد روسی به ترکیه پیشنهاد داد برای به دست گرفتن ابتکار عمل، آنکارا بلافاصله از ناتو خارج شود. منتهی با توجه به عزم جدی دولت ترکیه برای مجازات کودتاچیان به نظر می‌رسد آنکارا در آینده شانس زیادی برای ورود به معادلات اروپایی ندارد و در نتیجه باید خود را به محور ایران و روسیه نزدیک کند.

خروج احتمالی ترکیه از ناتو

طی این مدت دولت ترکیه به دنبال سر نخ‌هایی مبنی بر ردپای کودتاچیان در پایگاه اینجرلیک بوده و حتی رئیس آن پایگاه دستگیر شد. حتی در برخی اخبار نیز رگه‌های از حمایت ناتو از این جریان شنیده شد. بنابراین اگر دولت ترکیه شدت عمل نشان دهد طبیعتا یکی از احتمالات پیش رو خروج ترکیه از ناتو خواهد بود. گرچه این موضوع در کوتاه مدت بعید است زیرا حضور ترکیه مزایایی برای خود این سازمان نظامی همراه خواهد داشت، اما شاید بسترهای کمرنگ شدن حضور ترکیه در ناتو در یک چشم‌اندازه حداقل دو ساله فراهم شود.