اقتصاد اثباتی و دستوری

یکی از اولین مطالبی که در ارتباط با علم اقتصاد مطرح است و دارای آثار و پیامدهای قابل توجه علمی و عملی است ، تفکیک بحثهای اقتصاد اثباتی و اقتصاد دستوری است .

کد خبر: ۸۵۱۸۹

اصولا زمانی که در اقتصاد از بررسی های واقعی بحث می شود و به نحوی روابط علی و معلولی مابین پدیده های اقتصادی مورد مطالعه قرار می گیرد و احیانا به پیش بینی رفتار متغیرهای اقتصادی پرداخته می شود، مطالعه در محدوده اقتصاد اثباتی است ، مثلا وقتی به بررسی علل گرانی کالاها در ایران پرداخته می شود در مورد تورمی بودن آینده آن پیش بینی می شود. در واقع نوعی ارزیابی اثباتی صورت می گیرد. وقتی گفته می شود گران شدن نرخ دلار و بالا رفتن قیمت کالاها و خدمات دولت در ایران در دوره 8 ساله خصوصی سازی (بین سال 68 تا 76) یک عامل تورم در اقتصاد ایران است ، در واقع بحث از اقتصاد اثباتی است اما زمانی که در اقتصاد بحث توصیه ها ، تجویزها و مصلحت اندیشی ها مطرح می شود ، در وادی اقتصاد دستوری خواهیم بود. در مقابل اقتصاد اثباتی که عمدتا بحث هست ها و نیست ها مطرح است ، در اقتصاد دستوری بحث بایدها و نبایدها در نظر است . در اقتصاد دستوری اشاره به ریشه های گرانی کالاها نمی شود بلکه توصیه می شود که دولت تدابیری در جهت کاهش تورم بیندیشد مثلا در اقتصاد اثباتی گفته می شود ، بالا رفتن بیش از حد نرخ ارز باعث سقوط پول ملی خواهد شد و در اقتصاد دستوری تاکید می شود که برای حفظ ارزش پول ملی به صلاح است نرخ ارز تثبیت شود. یکی از مشکلات در ارتباط با امور اثباتی و دستوری این است که اگر توصیه های دستوری از پایگاه اثباتی معقول و جامع برخوردار نباشد ، می تواند حاصل تفکرات و دیدگاه های شخصی بوده که به طور بالقوه حاوی تعصبات و نظریات غیرمنطقی است . شاید به این دلیل است که عده ای از اقتصاددان ها عقیده دارند که اصولا کار و وظیفه اقتصاددان توصیه نیست ، بلکه فقط تبیین و پیش بینی است چون به محض ورود به توصیه و سیاستگذاری ، امکان حاکمیت نظریه های شخصی و قضاوت های ارزشی غیرمنطقی نیز هست . اگر مبانی ارزشی و قضاوتی از اصولی صحیح و معقول برخوردار باشد ، لزوما هر نوع توصیه و بحث اثباتی به امور تعصبی و غیرآگاهانه نمی انجامد. به هر حال ، باید از علم اقتصاد استفاده عملی و کاربردی صورت گیرد و این در پرتو و مسیر اقتصاد دستوری است .