فولاد درانتظارآینده روشن

تاسیس کارخانه های فولاد و آهن در ایران ، از اوایل دهه بیستم در ذهن دولت ایران بود. اولین تلاش جدی ایران در اواخر دهه 1930و با کمک کمپانی های آلمانی در این راستا صورت گرفت ، اما شروع جنگ جهانی دوم باعث شد که در کار ساخت و ساز کارخانه ها وقفه ایجاد شود و پروژه هرگز به اتمام نرسید.

کد خبر: ۷۴۲۱۸

اگرچه ، دو دهه پس از جنگ جهانی دوم در اثر بازیابی و بهبود موفقیت اقتصادی و افزایش تقاضا برای محصولات فولادی ، تاسیس یک کارخانه فولادسازی دوباره بحث محافل شد.
در این میان یک کارخانه نورد و یک کارگاه فولادسازی توسط بخش خصوصی ( INSIG گروه صنایع ملی فولاد ایران ) بنا شد تا با ذوب کردن قطعات و خرده های فولاد، نیمه درست کند.
به موازات فعالیت های بخش خصوصی ، یک قرارداد درون حکومتی میان شوروی سابق و ایران برای انتقال گاز طبیعی از ایران به شوروی سابق بسته شد و در مقابل یک کارگاه فولادسازی با ظرفیت سالانه ای برابر با 550 هزار تن در سال در اصفهان در قرارداد گنجانده شد.
امروزه تولید فولاد ایران نزدیک به 8 میلیون تن درسال است که از این میزان 2/1میلیون تن آن ، توسط بخش خصوصی تولید می شود که البته این میزان تولید هنوز زیر سطح مصرف سالانه یعنی 13 تا 14میلیون تن در سال است.
به همین دلیل صنعت فولاد ایران نظاره گر افزایش در سطح واردات است که در 6ماه سال 2004، بیش از 3میلیون تن بوده است.
این رقم نشان دهنده یک افزایش 119 درصدی نسبت به دوره مشابه در سال گذشته است.
در نتیجه این کمبود، بسیاری از پروژه های جدید و قدیم توسعه در حال انجام است تا این خلائ هرچه زودتر پر شود.

صنعت لوله های آهنی و پروفیل
اگر به روند نوسانات نرخ فولاد در جهان نظری بیندازیم ، متوجه سیر صعودی آن خواهیم شد.
این موضوع در کنار ایجاد بازار بورس فلزات وضعیت تولیدکنندگان داخلی را بهبود بخشیده و سود قابل توجهی را نیز نصیب آنها کرده است.
از سویی دیگر نیز مصرف کنندگان به سبب پایین تر بودن هزینه تولید فولاد داخلی نسبت به نوع مشابه وارداتی آن ، تمایل زیادی به تهیه فولاد داخلی دارند و افزایش تقاضا نیز به همین سبب بوده است . در مجموع بازار بورس توانسته است حامی منافع مصرف کننده و تولید کننده باشد.
بازار بورس فلزات نیز همانند نهادهای دیگر نیازمند یک سری الزامات و به همین سبب باید دارای آیین نامه و قوانین بسیار سنجیده ، خشک و سخت باشد، هم در مقابل عرضه کننده و هم در مقابل خریدار؛ تا هم خریدار و هم فروشنده به تعهدات خود پایبند باشند و کسی در بورس ، معامله صوری انجام ندهد. در حال حاضر یکی از معضلات بورس ، فروش سلف است ، یعنی فروش سلف مدت دار باعث می شود بازار واقعی و شفاف نباشد و ریسک خریداران را بالا ببرد.
هر چند نوسانات قیمت طبیعی است و بسیاری از معاملات نیز بر حسب فراز و نشیبهای قیمتها انجام می پذیرد، ولی با توجه به این که شاید چنین ظرفیت هایی در بازار برای پذیرفتن این ریسک وجود نداشته باشد، باید با احتیاط بیشتری عمل کرد.
بنابراین اگر فروش نقدی بیشتر و فروش سلف کمتر شود،به میزان زیادی ازمشکلات بازار کاسته می شود.
یکی از مباحث جاری در بازار فولاد حذف تدریجی تعرفه وارداتی این محصول است.
برخی از کارشناسان معتقدند در شرایطی که قیمت فولاد رو به افزایش است و همچنین واحدهای تولیدی داخلی از توان و قدرت مناسبی برای رقابت با شرکتهای خارجی و بین المللی برخوردار هستند، حذف تعرفه وارداتی را به سبب این که باعث افزایش قیمت داخلی این محصول می شود، ضروری می دانند.
از سویی دیگر برخی از کارشناسان بر این باورند که قیمتهای کنونی فولاد نمی تواند دایمی بوده و تولیدکنندگان همیشه منفعت کنونی و سود مطلقی را در بلند مدت نمی توانند متصور باشند.
زیرا مقدار قابل توجهی از مواد اولیه فولاد به صورت شمش یا آهن قراضه از خارج از کشور وارد می شود که خود با قیمتهای جهانی خریداری شده که به نوعی در قیمت محصول تولید داخلی تاثیر گذار است.
گذشته از اینها، حذف تعرفه وارداتی بر محصولات ازجمله فولاد که به میزان 4میلیون تن از خارج وارد شده است ، به عنوان یکی از منابع درآمدی دولت مطرح بود و دولت برای آن برنامه ریزی کرده است و حذف آن به یکباره عملی نیست.
در مجموع در این خصوص باید با یک برنامه ریزی سنجیده و دیدی بلند مدت ، مقدمات رهایی فولاد را از بند تعرفه فراهم کنیم و بتدریج و با حمایت های آگاهانه ، این محصول استراتژیک را برای حضور در صحنه های جهانی و رقابت با شرکتهای قدرتمند خارجی برای همیشه آماده نماییم.

عملکرد بخش خصوصی
تولید فولاد می تواند بخش خصوصی را بیش ازپیش درگیر عملیات تولیدی کشور کند.
از آنجا که نیاز کشور به فولاد جهش چشمگیری یافته است ، مطمئنا آینده روشنی پیش روی بخش خصوصی در تولید فولاد است.
از آنجا که در طول 5سال آینده باید تولید کشور به مرز 25 میلیون تن در سال برسد، نیاز به حضور بخش خصوصی در کنار سرمایه گذاری بخش دولتی بسیار ضروری است.
هر چند حمایت از بخش خصوصی در مراحل اولیه توسط دولت ضروری است ، اما در مراحل بعد بخش خصوصی قدرت رقابتی خویش را باز خواهد یافت . دقت و مدیریت قوی از خصوصیات بخش خصوصی به شمار می رود که در بخش دولتی کمتر قابل یافت است.
به همین سبب امید به موفقیت این بخش بسیار بیشتر از بخش دولتی است.حضور در عرصه جهانی و سازمان تجارت جهانی با توجه به موفقیت های حاصل شده در بخش محصولات فلزی و فولادی کشور که آمیخته با تخصص لازم در این زمینه و همراه با مواد اولیه ارزان و مرغوب که از نظر کیفیت و قیمت حتی با ارزان ترین فولاد جهان نیز قابل رقابت است ، می تواند ایران را به یکی از قطبهای تاثیر گذار در تولید فولاد تبدیل کند.
باید از فرصت باقیمانده تا پیوستن نهایی و اعمال تمام و کمال قوانین سازمان تجارت جهانی درخصوص کشورمان خود را آماده کنیم و راهی را که باید طی سالیان گذشته طی می کردیم ، در همین چند سال باقیمانده پشت سر بگذاریم.
طی 2دهه گذشته جهت گیری صنعت ما به سمت جایگزینی واردات بود، در شرایط کنونی که در آستانه پیوستن به سازمان تجارت جهانی هستیم ، باید به سمت استراتژی صادراتی پیش برویم.
این هدف میسر نمی شود مگر با بالا بردن کیفیت و رقابتی کردن قیمت محصولات صنعتی . برای نتیجه گیری بهتر، مروری گذرا بر تحولات بازار فولاد در سال 2004می اندازیم.
ایران با تولید 8میلیون و 680هزار تن فولاد خام در سال 2004میلادی رتبه 21جهانی را در تولید این محصول به خود اختصاص داده است . تولید فولاد خام در ایران در سال 2004میلادی در مقایسه با تولید 9/7میلیون تنی در سال 2003 میلادی بیش از 10درصد افزایش یافته است.
تولید ماهانه فولاد خام در ایران در سال 2004 میلادی حداقل 643 هزار تن در اولین ماه سال 2004میلادی (ژانویه - دی ) و حداکثر 787هزار تن در یازدهمین ماه سال گذشته میلادی (نوامبر آبان ) بوده است.
در سال 2004میلادی 62کشور عمده تولید کننده فولاد خام در جهان یک میلیارد و 29میلیون تن فولاد خام تولید کردند که در مقایسه با تولید جهانی 964میلیون تنی در سال 2003میلادی کمتر از هفت درصد افزایش نشان می دهد و چین در سال 2004میلادی با تولید 277میلیون تن فولاد خام رتبه نخست جهان را در تولید این محصول به خود اختصاص داد.
بازار فولاد در سال 2004با 8/8درصد رشد نسبت به سال 2003به 935میلیون تن محصولات فولاد نهایی رسید. در همین حال تقاضای فولاد با 7/5درصد رشد نسبت به سال قبل به 22 میلیون تن محصولات فولاد نهایی رسید.
یکی از مواردی که سبب نگرانی تولید کنندگان فولاد است ، فشار گروه های حافظ محیط زیست است و از آنجا که تولید فولاد وابسته به ذغال سنگ و کک است ، همین مساله مطمئنا در آینده سبب ایجاد مقاومت در گسترش کارخانه های تولیدی خواهد شد.
هر چند حرکت به سوی جایگزین های سوختهای فسیلی جهت گرفته است ، اما به نظر می رسد باید به آن سرعت بیشتری بخشید.
احتمال افزایش شدید قیمت مواد اولیه و در برخی موارد کمبودهایی که در 3کالای اساسی مواد اولیه یعنی سنگ آهن ، زغال کک شو و کک به وجود خواهد آمد، یکی دیگر از تهدیدهایی است که آینده بازار جهانی فولاد را تهدید می کند.
در عصر کنونی صنایع مختلف یکی پس از دیگری به منظور افزایش توان در برابر نوسانات اقتصادی در هم ادغام می شوند و این در شرایطی است که گسستگی زیادی در بازار فولاد وجود دارد، به گونه ای که 10تولیدکننده بزرگ فولاد تنها 30 درصد کل فولاد جهان را تولید می کنند، و این نگرانی وجود دارد که آیا شرکتهای کوچک توان ادامه حیات دارند.
به هر حال تشکیل سازمان ها ائتلاف ها که تحت قوانین مشخص سعی می کنند به یکی از قطبهای مطرح تبدیل شوند.
نیز در بازار فولاد در حال شکل گیری است .

سخن آخر
ایران به سبب برخورداری از معادن غنی کانی و فلزی در جهان ، بدون شک توان تبدیل شدن به یکی از قطبهای تولید محصولات فلزی در جهان را داراست.
تولید فولاد که بتدریج جای خود را در کشور باز می کند؛ با تلفیق کار و خلاقیت ایرانی در آینده ای نه چندان دور، می تواند به عنوان مهمترین کالای صادراتی ایران مطرح شود.
نیاز، روز افزون بازارهای خارجی ، وجود مواد اولیه ارزان ، نیروی کار فراوان ، دانش و آگاهی مورد نیاز در صورتی که در سایه یک نظام مدیریتی صحیح حرکت رو به رشد خود را ادامه دهد، بدون شک گوی سبقت را از رقیبان خواهد ربود.
نباید فراموش کنیم که نظام بانکی کشور در شرایط حساس کنونی که تولید فولاد در حال شکوفایی است ، می تواند با توجه ای ویژه مسیر را هر چه بیشتر هموارتر کند.