در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
سیاه مایل به طلایی!
بهای نفت خام طی روزها و هفته های جاری در بازارهای جهانی و بورسهای نفتی به حد بی سابقه 60دلار در هر بشکه رسیده است. این سیر صعودی بهای نفت که درنوع خود بی سابقه است ، از سویی باعث نگرانی کشورهای مصرف کننده شده
قیمت بالای نفت برای کشورهای تولید کننده در کوتاه مدت جذاب است در صورتی که مرور تاریخی این قضیه نشان می دهد این روند تصاعدی همواره تبعات سیاسی غیرمترقبه ای به همراه داشته است.
ترس تاریخی اروپایی ها از تجربه بحران های نفتی باعث شده است تلاشی وافر از سوی کارشناسان و کهنه کاران اقتصادی برای کنترل این روند در جریان باشد؛ درحالی که منحنی بهای نفت همچنان روی در آسمان دارد... در بازارهای نفتی امریکا و ازهمه مهمتر بازار نفتی نیویورک موسوم به NYMEX، قیمت نفت خام مرغوب از نوع سبک برای تحویل در ماه اوت برای مدتی در حد 60دلار در بشکه معامله شد، حال آن که در همین زمان در بازار بین المللی نفت در لندن ، قیمت شاخص نفت خام از نوع برنت با افزایشی معادل 90سنت در بشکه به 57دلار و 48سنت رسید.
افزایش بهای نفت خام باعث بالا رفتن قیمت بنزین و گازوئیل در کشورهای مصرف کننده بخصوص اروپا شده است. در انگلستان ، اتحادیه فروشندگان بنزین به مصرف کنندگان در خصوص بنزین و گازوئیل هشدار داده است.
افزایش مصرف و مشکلات پالایشگاهی در تعدادی از مراکز امریکا - از جمله تصفیه خانه شرکت شل در کالیفرنیا - از جمله عوامل افزایش بهای سوخت توصیف شده اند، حال آن که بسیاری از کارشناسان اتفاقات و رویدادهای سیاسی داخلی کشورهای تولید کننده نفت و برهم ریختن معادلات و پیش بینی ها در خصوص انتخابات ایران را عامل مهمی در این خصوص می دانند.
در همین حال برخی از ناظران ابراز نگرانی کرده اند که ممکن است مشکلات پالایشگاهی باعث شود عرضه کنندگان سوخت قادر به برآوردن تقاضای موجود در فصل زمستان امسال نباشند و این مهم می تواند به بروز تشنج و بحران منجر شود.
اوپک وضعیت بازار نفت را به مشکلات پالایشگاهی نسبت داده و گفته است که این سازمان تنها می تواند نفت خام در بازار عرضه کند و کشورهای مصرف کننده خود باید در مورد افزایش عرضه فرآورده های نفتی و مقابله با روند افزایشی قیمت آنها مقابله کنند.
واقعیت این است که دنیا تاکنون 2بحران عظیم انرژی موسوم به بحران های 73و 79میلادی را پشت سر گذاشته است و از این رهگذر، کشورهای بزرگ مصرف کننده و واردکننده سوخت تجارب بسیاری اندوخته اند ، اما این که چرا قیمت نفت همچنان بالا می رود سوالی است که بسیاری پاسخ آن را در جیب دلالان نفتی که با سران کشورهای مصرف کننده روابط نزدیکی دارند ، جستجو می کنند.
بهای نفت خام نیز همچون سایر محصولات و فرآورده ها تحت تاثیر میزان عرضه و تقاضاست ، با این تفاوت که تغییر بهای این کالای استراتژیک هم باعث تاثیر بر بهای سایر کالاها می شود و در مواقعی امنیت ملی و سیاست های کشورها را نیز تحت تاثیر قرار می دهد.
صاحبان صنایع کشورهای مصرف کننده نفت علی الخصوص در ایالات متحده که صنایعشان از بهای نفت بسیار متاثر است ، همواره کوشیده اند بهای این کالا را به نوعی کنترل کنند حال آن که این رویا هیچ گاه جامه عمل نپوشیده است.
نفت ، علی رغم دستیابی به فناوری مختلف در زمینه انرژی های نو و تبلیغات فراوان مبنی بر جایگزینی این انرژی ها به جای نفت ، همچنان استراتژیک ترین کالای جهان است و اغلب کارشناسان معتقدند حداقل تا 4دهه آینده نمی توان به این انرژی های نو دل بست و همچنان نفت و گاز به عنوان مهمترین منابع انرژی مطرح اند و همین باعث شده است تا تغییر بهای این کالا بشدت همه را نگران کند.
در واقع افزایش بهای نفت را می توان در 2گستره مورد مطالعه قرار داد؛ یکی افزایش بهای کوتاه مدت و دیگری افزایش بهای طولانی مدت.
کالایی با ارزش اما ارزان
بررسی تاریخی بهای نفت و نیاز هر روز و مبرم به این فرآورده ، حاکی از سیر صعودی بهای این کالا و افزایش نفت در بلندمدت است ، به گونه ای که از زمان کشف این ماده تا عصر حاضر، قیمت آن به بیش از 40برابر رسیده و این روند همچنان ادامه دارد.
با پایان جنگ دوم جهانی و افزایش فعالیت های صنعتی که نیاز مبرمی به انرژی داشتند، بهای اولیه نفت اندکی افزایش یافت و با جهش قیمتی یک دلاری به 5/2دلار در هر بشکه رسید.
این رویه همچنان تا دهه 60میلادی ادامه داشت و بهای نفت بین 5/2تا 3دلار در هر بشکه نوسان داشت. بهای نازل نفت و عدم تطبیق این بها باارزش واقعی کالا، کشورهای عمده تولیدکننده نفت را بر آن داشت تا نسبت به اعاده بهای واقعی این فرآورده گام بردارند و پس از برگزاری نشستهای مختلف ، سازمان تولیدکنندگان نفت موسوم به اوپک (OPEC)تشکیل شدو قیمت نفت اندکی افزایش یافت.
با شدت یافتن مخاصمه اعراب و اسرائیل و آغاز جنگ پنجم اکتبر 1973سوریه و مصر با اسرائیل معروف به جنگ یوم کیپور، بهای نفت ناگاه دچار شوک بزرگی شد و تا چند برابر افزایش یافت و به بشکه ای 12دلار رسید.
حمایت آشکار و علنی ایالات متحده از اسرائیل و تصمیم اعراب برای تحریم حامیان اسرائیل منجر به انبار شدن روزانه 5میلیون بشکه نفت کشورهای عربی در بندر اسکندریه و کاهش ناگهانی میزان نفت در بازار شد.
با طی شدن این بحران و رفع نسبی تنشهای سیاسی و امنیتی ، نفت ثبات نسبی قیمت را از 1974تا 1978میلادی تجربه کرد و بهای این فرآورده از 21/12 دلار در هر بشکه تا 55/13دلار نوسان داشت که در مقایسه با نرخ تورم و افزایش تقاضا این تغییر بها را می توان تغییری منطقی ارزیابی کرد.
تعطیلی صنایع نفت ایران در سال 57، منجر به کاهش سطح تولید جهانی 2تا 5/2 میلیون بشکه در روز در مدت نوامبر 1978تا ژوئن 1979میلادی شد و همین کاهش ناگهانی میزان تولید در سطح جهانی ، موجب افزایش ناگهانی بهای نفت و به تعبیری شوک نفتی شد.
به دنبال این اتفاق ، حمله عراق به ایران و آغاز جنگ تحمیلی از سوی عراق که مطابق بابرنامه ریزی ها و راهبردهای جنگی جلو نرفت ، موجب شد در سال 1980میلادی میزان تولید نفت خام عراق به 7/2 میلیون بشکه در روز و نفت خام ایران به 600هزار بشکه کاهش یابد و همین کاهش حدود 5/3 میلیون بشکه ای در روز، تاثیر بسیار شدیدی بر بهای نفت گذاشت و قیمت نفت را ناگاه تا 35دلار بابت هر بشکه افزایش داد.
به موازات وقوع این دو شوک پیاپی نفتی و ایجاد بحران انرژی ، بیکاری در ایالات متحده به سطح قابل توجهی رسید، تورم بشدت افزایش یافت و میلیاردها دلار سرمایه گذاری در بخشهای سرمایه ای و مصرفی هزینه شد.
سیاست کنترلی پیچیده ایالات متحده در قبال بازار نفت مبتنی بر وارد کردن نفت به بورس و ایجاد بورس های خاص نفت ، همچنین وارد کردن متغیری به نام ذخایر استراتژیک منجر به کاهش بهای نفت و ثبات نسبی بهای نفت در دهه 90قرن بیستم شد، حال آن که اتخاذ سیاست های مداخله جویانه ایالات متحده به بهانه مبارزه با تروریسم بعد از 11سپتامبر همواره راه را برای افزایش بهای نفت مهیا کرده است.
افزایش بهای نفت و کاهش رشد اقتصادی جهان
نوسانات شدید بهای نفت ، در میان مصرف کنندگان مواد سوختی جهان غرب ، به این نگرانی دامن زده است که ممکن است نرخ نفت خام تا پاییز امسال بازهم به میزانی چشمگیر افزایش یابد و رشد اقتصاد جهان را بشدت کند سازد.
حتی بسیاری از کارشناسان پیش بینی می کنند بعید نیست در آینده نزدیک قیمت نفت به 100دلار بابت هر بشکه برسد و در این صورت اتومبیل در کشورهای غربی به وسیله ای لوکس تبدیل شود و بسیاری از شهروندان دیگر توانایی استفاده مداوم از آن را نداشته باشند.
هرچند این گمانه زنی کمی دور از واقع به نظر می رسد، اما زنگ خطری جدی برای شهروندان کشورهای مصرف کننده نفت تلقی می شود.
افزایش بهای نفت در دو سال اخیر سبب شده است که در سراسر جهان برای کشف منابع تازه تلاش شود. حتی حفاری در عمق 2000متری سطح دریا که زمانی احمقانه و غیر اقتصادی بود، دیگر تابوی نفتی محسوب نمی شود.
در گذشته ، به دلیل بالا بودن هزینه ، از چنین حفاری هایی خودداری می شد، اما اکنون با رسیدن بهای نفت خام به بشکه ای 60دلار، حتی این کار نیز مقرون به صرفه است.
بی ثباتی بهای نفت ، از جمله سبب تحرک تازه ای در بهره برداری از منابع نفت داخلی محدود آلمان شده است. کنسرسیوم «میتل پلاته» هفته گذشته پانزدهمین میلیون تن نفت را از میدان نفتی میتل پلاته در آبهای شمال آلمان استخراج کرد.
مهدی جدی نیا 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
