نفتی که به پایان می رسد

در آغاز سال 2004 میلادی تصور می شد تقاضای جهانی نفت حداکثر یک میلیون بشکه در روز افزایش یابد ، اما بتدریج این رقم به 2.5 میلیون بشکه در روز رسید.

کد خبر: ۶۲۷۳۸

تداوم میزان رشد اقتصادی بالا درامریکا و آسیا این احتمال را تقویت کرد زیرا پیشتر تصور می شد افزایش قیمت نفت برای اقتصاد جهانی ناگوار بوده است و سبب کاهش میزان رشد اقتصادی خواهد شد و در نتیجه تقاضای نفت و دیگر انرژی ها را کاهش خواهد داد ، اما تداوم رشد اقتصادی بالا ، نظر ها را مورد تردید قرار داد و در حال حاضر بازار نفت درباره مقدار تقاضای جهانی نفت در سال 2005 دچار ابهام زیادی است.

طی نیم قرن آینده تقاضای جهانی نفت به بیش از 3 برابر میزان کنونی خواهد رسید و در این میان کشورهای در حال توسعه در منطقه خاورمیانه و شرق آسیا بیش از دیگر کشورهای جهان متقاضی نفت خواهند بود ؛ هر چند برخی کارشناسان معتقدند منابع نفتی جهان بیش از آن چیری است که سبب نگرانی شود ولی آنچه مسلم است و تحولات اخیر جهان آن را نیز به اثبات رسانده این است که مصرف کنندگان اصلی و عمده انرژی از تلاش برای تنوع بخشیدن به منابع تامین انرژی دست بر نخواهند داشت تا بدین وسیله بتوانند خطرات احتمالی ناشی از افزایش تقاضای منابع فسیلی را تا حدودی تخفیف دهند.

اثرات تورمی قیمت نفت بلوک غرب را بر آن خواهد داشت که سیاست های تشویقی را برای افزایش بهره وری و سهم بیشتر به عمل آورد

برخی مطالعات کل منابع نفتی جهان از ابتدا تا کنون 2 تریلیون بشکه تخمین زده که 900میلیارد بشکه آن استخراج وبه مصرف رسیده و تنها 1.1 تریلیو ن بشکه ازآن باقی مانده است . گروهی دیگر از محققان نیز کل منابع نفتی جهان را 3تریلیون بشکه برآورد می کنند که بدین ترتیب نقطه برابری تولید و مصرف در 30سال دیگر تحقق یافت و پس ازآن تولید کفاف تقاضای آتی را نخواهد داد. این موضوع در حالی تحقق پیدا خواهد کرد که در مقابل هر 4بشکه نفت مصرفی در جهان تنها یک بشکه کشف و شناسایی می شود. با توجه به آمار و ارقام موجود بدون تردید درآینده ای نزدیک شاهد به اتمام رسیدن منابع نفتی خواهیم بود و به همین دلیل تحقیقات و مطالعات کاربردی به منظور کشف جانشین های مناسب برای نفت و گاز باید با جدیت بیشتری دنبال شود. میزان تقاضا و مصرف نفت ارتباطی مستقیم با نرخ رشد اقتصادی دارد . تحولاتی که در هر کشور انجام می پذیرد تا از پوشش مصرفی محلی رو به سوی تولید برای صادرات بنماید سبب می شود میزان مصرف و تقاضای نفت به طور چشمگیری افزایش یابد.میان قاره های جهان ، منطقه آسیا در چند دهه اخیر رشدی شتابانی به خود دیده است. در جنوب آسیا میانگین نرخ رشد 4درصدی سبب شده است ذخایر 5.6 میلیون بشکه ای این منطقه تکاپوی مصرف آن را نکند و نقش خلیج فارس در این میان بارزتر و شاخص تر شود.

ژاپن به عنوان دومین مصرف کننده نفت جهان بیش از 80درصد نفت خود را از اوپک و منطقه خلیج فارس وارد می کند؛ هر چند این کشور در حال حاضر دوران رکود را طی می کند، اما تا سال 2025سالانه 4درصد تقاضای این کشور برای گاز افزایش خواهد یافت . کشور کره جنوبی نیز با رشد 6درصدی با واردات 2.1 میلیون بشکه در روز پنجمین وارد کننده نفت جهان است . در منطقه آسیا چین پدیده منحصر به فردی است. این کشور در حال حاضر سومین مصرف کننده نفت جهان است و استفاده روز افزون از خودروهای شخصی در این کشور تقاضای نفت از سوی این کشور را به چند برابر میزان کنونی خواهد رساند. ذخایر این کشور با دارا بودن یک پنجم جمعیت جهان بین 18.2 تا 29.5 میلیارد بشکه برآورد می شود که تنها در حدود 1.5 تا 2.5 درصد کل ذخایر جهان است. تا سال 2025 تقاضای چین برای نفت به 10.9 میلیون بشکه در روز خواهد رسید که 7.5 میلیون بشکه آن وارداتی است . چین برای استفاده از نفت سنگین خلیج فارس ، فاقد تجهیزات لازم است و به همین دلیل به دنبال احداث خط لوله برای انتقال گاز روسیه است که احداث آن 12میلیارد دلار هزینه دارد. 4 گروه اصلی ایالات متحده ، اروپا، آسیای جنوب شرقی و کشورهای پیشرفته در حال توسعه ، برای واردات بیشتر نفت و گاز با هم رقابت می کنند.
ایالات متحده در حال حاضر 11میلیون بشکه نفت در روز وارد می کند و براساس پیش بینی ها تا 20سال آینده تا 12میلیون بشکه بر تقاضای آن افزوده خواهد شد ، گذشته از این که نیاز گاز طبیعی این کشور نیز از طریق کشورهای همجوار تامین می شود. اروپا نیز روزانه 10میلیون بشکه نفت وارد می کند که در این میان روسیه تامین کننده گاز این منطقه است . در منطقه آسیا نیز همان گونه که اشاره شد چین ، ژاپن و... شتاب فزاینده ای در مصرف انرژی از خود نشان داده اند و دیگر کشورهای در حال توسعه را که قدمهای موثری در ترقی و رشد برداشته اند نیز نباید فراموش کرد.در یک نگاه کلی ، سازمان هایی چون آژانس بین المللی انرژی ، بانک جهانی و بسیاری دیگر بر این باورند که تقاضای جهانی انرژی در 20سال آینده حداقل 60درصد افزایش می یابد. افزایش مداوم جمعیت ، بالا رفتن میزان شهرنشینی و انتظارات رو به گسترش ، از جمله عواملی هستند که سبب بالا رفتن میزان تقاضای انرژی خواهند شد. از یک سو مصرف ذغال سنک به خاطر آلودگی های زیست محیطی با مخالفت شدید جهانی مواجه است و از سوی دیگر استفاده از انرژی اتمی نیز مسایل امنیتی خاص خود را دارد که در کل سبب می شوند توجه جهانیان به سوی منابع فسیلی دوچندان شود.عربستان به عنوان دارنده بزرگترین ذخایر نفت جهان همواره سعی دارد قیمت نفت را در سطحی پایین نگه دارد تا به این ترتیب یافتن منابع جایگزین انرژی را غیراقتصادی نشان دهد. با این حال انجام آزمایش های گسترده بخصوص در مناطق صعب الاستخراج که هزینه استخراج نفت با هزینه بالایی انجام می شود، ضرورت انجام و پیگیری این گونه آزمایش ها را دوچندان می کند. براساس آمار موجود ، میزان ذخایر دریای خزر در حدود 100میلیارد بشکه است . پس از فروپاشی شوروی و استقلال کشورهای حوزه خزر، توجه جهان به سوی این ذخایر جلب شد، اما با حضور عراق با 112میلیارد بشکه ، توجهات جهانی را باز به سوی خلیج فارس برگرداند که در این میان هزینه بالای استخراج نفت در دریای خزر خود از دلایل مهم بی رغبت بودن مصرف کنندگان نفت به این منطقه است . در این میان ایران نیز با داشتن 90میلیارد بشکه از کشورهای تاثیرگذار در منطقه است که با کشف مناطق جدید نفتی می تواند از اعتبار بیشتری نیز برخوردار شود. بیشترعرضه جدید نفت از کشورهای خلیج فارس تامین می شود. تولید کنندگان نفت خام در منطقه خلیج فارس 65.4 درصد از کل ذخایر ثابت شده نفت جهانی را در اختیار دارند. این کشورها همچنین 36درصد ذخایر ثابت شده گاز جهان را به خود اختصاص داده اند. بجز کشورهای منطقه خاورمیانه هزینه استخراج گاز در دیگر نقاط جهان غیراقتصادی است و همین موضوع خاورمیانه را به محل اصلی گاز طبیعی همچون نقت تبدیل کرده است . پیش بینی های انجام گرفته در ارتباط با نیاز جهانی نفت نشاندهنده این واقعیت است که واردات جهانی نفت به 90میلیون بشکه در روز خواهد رسید در حالی که کل صادرات نفت جهان تنها 60میلیون بشکه در روز خواهد بود و به این ترتیب کمبودی معادل 30میلیون بشکه در روز پدید خواهد آمد. شورهایی همچون ایالات متحده بسیار بیش از کشورهای حوزه خلیج فارس به تولید نفت و گاز مشغول هستند و این موضوع را باید به عنوان زنگ خطری برای کشورهای نفت خیز ازجمله ایران دانست . مصرف کنندگان اصلی انرژی به کرات نشان داده اند تا وقتی خواهان نفت ارزان و رایگان خلیج فارس هستند که منافعی بیش از آن که نصیب کشور صادرکننده می شود به سوی آنها سرازیر شوند و در چند نوبت هم با افزایش میزان تولید نشان داده اند نیاز شدیدی به نفت خاورمیانه ندارند. به هر صورت بزودی و با توجه به این میزان استخراج ذخایر خاورمیانه به پایان خواهد رسید و پس از آن کشورهایی همچون ایران هستند که نیازمند واردات نفت از مصرف کنندگان کنونی نفت خواهند بود. ارتباط محکمی که میان آسیا و خلیج فارس پدیدار شده است در آینده ای نه چندان دور سبب خواهد شد شرکتهای عظیم صادراتی نفتی جهان دیگر رغبتی به حمل نفت به غرب نداشته باشند. این موضوع سبب می شود سیاستمداران غربی در نظریه ها و نگرشهای خود تجدید نظر کرده و واردات پایدار نفت از منطقه خلیج فارس را به فراموشی بسپارند.

به همین دلیل اکتشافات و تحقیقات گسترده ای در مناطق سیبری و آلاسکا به عمل خواهد آمد. افزایش قیمت نفت نیز موضوعی بسیار تاثیرگذار است و ازآنجا که واردکنندگان نفت مدام به معاملات مدت دار اقدام می کنند، اثرات تورمی قیمت نفت در تغییر سیاست های موجود بدون شک موثر است . این تغییرات بلوک غرب را برآن وا خواهد داشت که سیاست های تشویقی ویژه ای را برای افزایش بهره وری به عمل آورند.نتیجه این که هر چند حجم عظیمی از نفت استخراجی خلیج فارس روانه شرق خواهد شد ، اما کشورهای تولیدکننده سهمی را نیز برای کشورهای غربی کنار خواهند گذاشت تا بدین وسیله بتوانند قیمتهای مورد نظر خود را به کشورهای غربی دیکته و قیمتهای بالاتری را از آنان طللب کنند. گذشته از این که وجود امنیت در خاورمیانه ارتباطی مستقیم با رشد و شکوفایی و توسعه اقتصادی آن دارد و برقراری ارتباطی حسنه و مناسب با بلوک غرب موضوعی اجتناب ناپذیر است.