آینه؛ معصومیت از دست رفته

دلیل این‌که سریال «آینه» این ویژگی‌ها را داشت و خیابان‌ها را دوشنبه‌شب‌ها خلوت می‌کرد نه دکور عظیم بود و نه پیش‌تولید تکان‌دهنده و وقت‌گیر. آن چیزی که آینه را ماندگار کرد، قصه‌های درگیر‌کننده‌اش بود که به‌قول غلامحسین لطفی، کارگردان سریال از دل دادگاه‌های خانواده و بین مردم پیدا شده بود.

آینه، مسائل روز خانواده‌ها را جلوی چشمشان می‌گذاشت؛ مسائلی که با توجه به سبک زندگی تقریبا یکسان مخاطبان که تحت تاثیر سال‌های میانی جنگ به‌وجود آمده بود، مابه‌ازای بیرونی زیادی داشت. سبک زندگی دهه 60 که حالا در دهه 90، خاطره‌انگیز یا نوستالژیک شده و دیدن آینه همین حس نوستالژیک را بشدت بیدار می‌کند؛ حسی که نشان می‌دهد هم مسائل خانوادگی دهه 60 و هم سبک سریال‌سازی ـ چه فنی و چه محتوایی ـ چقدر صاف ، ساده و معصومانه بوده است. این معصومانه بودن نه به معنای نابلدی کار که به معنای صداقت و بی‌غل و غش بودن مطرح می‌شود. کافی است سریال آینه را فارغ از وجه نوستالژیکی‌اش با نمونه‌های مشابه روز مثل زمانه، مادرانه و... مقایسه کنیم تا تضاد پیچیدگی داستان‌ها، شخصیت‌ها و فضاهای سریال‌های فعلی را با آینه دریابیم؛ تضادی که برگرفته از پیچیدگی دهه حاضر و معصومیت و زندگی‌های یکسان دهه 60 است؛ معصومیتی که سال‌هاست از دست رفته.

در آینه، پیچیدگی عمیق و چندلایه چندانی وجود ندارد. چیزی شبیه پاورقی‌های مجلات عامه‌پسند است. مرجانه گلچین نوزده ساله در اولین تجربه بازی‌اش در بیشتر مواقع عروسی جوان و بلاکش است. زنده‌یاد مهین شهابی در یکی از درخشان‌ترین بازی‌هایش، عموما مادرشوهری بدجنس را بازی کرده و اسماعیل محرابی، در بیشتر قصه‌ها شوهری دست و پاچلفتی را خلق کرده است. قصه‌ها در آینه با مشکلات و مصائب حرص‌درآور خانوادگی شروع می‌شود؛ مشکلاتی که لحظه به لحظه بغرنج‌تر شده و کانون گرم خانواده را در آستانه متلاشی شدن قرار می‌داد، اما چون کام مردم نباید تلخ می‌شد، ناگهان با یک کات و میان‌پرده سیاه که چیزی شبیه زمان استراحت بین دو نیمه اجرای تئاتر است، فضا عوض می‌شود و همه، خوب و خوش می‌شوند؛ چیزی که نمونه سینمایی‌اش را این روزها می‌توانیم در فیلم خانوادگی ـ سینمایی «کلاس هنرپیشگی» رضا داوودنژاد ببینیم. ضمن این‌که، سریال آینه علاوه بر این‌که فرم پوشش، چیدمان خانه‌ها و سبک زندگی دهه 60 را نشانمان می‌دهد، مجموعه‌ای از بازیگرانی است که دیگر در میان ما نیستند و فوت کرده‌اند. بازیگرانی مثل مهین شهابی، حسین کسبیان، جمشید اسماعیل‌خانی و جواد خدادادی که بی‌شک بازپخش سریال آینه با آن صدای زنگ ساعت آغازین موسیقی تیتراژ ابتدایی و آهنگ ماندگارش، ذکر خیری از آنها را در پی خواهد داشت.

احسان ناظم‌بکایی / جام​جم