این فلز خوش خط و خال

با این حال یک بار هم که شده از خود پرسیده‌اید چرا من و شما و همه ایرانیان و جهانیان از زمان باستان تاکنون به طلا علاقه‌مندیم؟ چرا از پادشاهان به تاریخ پیوسته تا امپراتوری‌های اقتصادی و مدرن امروزی که در قصر‌های نیویورک و لاس‌وگاس جاخوش کرده‌اند هنوز طلا را به عنوان شاخصی خدشه ناپذیر می‌پذیرند؟ آخر این فلز چه دارد که سایر فلزات ندارد؟ چرا مثلا آهن و مس و روی و قلع جایگزین طلا نشد؟

اینها سوالاتی اساسی است که پاسخ آن جز با آگاهی از ساختارشناسی ویژگی‌های منحصربه فرد طلا امکان‌پذیر نیست. ساختارشناسی که فراتر از علم اقتصاد دامنه‌‌های گسترده فرهنگ و تمدن بشری را  دربرمی‌گیرد.

چرا طلا ارزش دارد و مقبول همه است؟ علت این ارزشمندی چیست؟ برای پاسخ به این پرسش باید گفت ریشه ارزشمندی طلا دو بعد ماهیتی و ذاتی و فرهنگی ـ تاریخی دارد که هر یک به خاصیت‌های این فلز مربوط می‌شود. در بعد ماهیتی و ذاتی ارزش طلا باید توجه داشت مردم آن چیزی را با ارزش می‌دانند که سودمند باشد.

سودمندی از نظر بشر به دو بخش سودمندی کاربردی و سودمندی غیرکاربردی تقسیم می‌شود. سودمندی کاربردی به ویژگی‌ها و نقش طلا در زندگی بشر ـ مثلا ساخت مصنوعات یا مقاومت در برابر عوامل محیطی ـ می‌پردازد و سودمندی غیرکاربردی به توجه روح بشر و حس زیبایی‌شناسانه وی به فلز طلا مربوط است.

از نظر سودمندی کاربردی طلا فلزی نرم، بسیار مقاوم در برابر عوامل محیطی و ضمنا غیر سمی است. این ویژگی‌ها باعث کاربرد گسترده آن در زندگی بشر از داروسازی تا دندانپزشکی شده است. انعطاف‌ و نرمی طلا باعث می‌شود بتوان آن را به شکل‌های گوناگون حتی ورقه‌های نازک تبدیل کرد و اشیا را با آن پوشاند.

اکثر اسیدها و قلیاها برطلا بی‌اثر است و فقط مخلوطی قوی از اسیدها مانند اسید نیتریک و اسید هیدروکلریک می‌تواند طلا را حل کند. آب و هوا و سرما و گرما و گذشت زمان نیز برخاصیت و شکل و مقاومت طلا بی‌تاثیر است به طوری که طلا تقریبا غیرقابل تجزیه است.

در این باره به تاثیرپذیری آهن از باد و باران و خوردگی توجه داشته باشید. اما در بخش «سودمندی غیرکاربردی» طلا توجه کنید که طلا فلزی زیبا و درخشان است و فلز دیگری در طبیعت به این درخشانی سراغ نداریم.

لذا بشر از جنبه زیبایی شناسانه روحی خود به آن توجه کرده است. اما ماجرا جنبه دیگری هم دارد و آن کمیابی شدید طلا در طبیعت است که حرص بشر برای دستیابی به آن را بشدت افزایش داده است.

اصولا طلا در طبیعت به نسبت سایر فلزها کم، پنهان، معادن آن در مکان‌های با دسترسی دشوار و ضمنا استخراج آن سخت و با بهره اندک است. چنین است که زیبایی، کمیابی و مقاومت و جان سختی در برابر گذشت زمان را کنار هم بگذارید تا بخش اول علت ارزشمند بودن طلا روشن شود.

همان‌گونه که گفته شد، ریشه ارزشمندی طلا علاوه بر ویژگی‌های ذاتی در فرهنگ و تمدن بشری قرار دارد. به دلیل ویژگی‌های ذاتی طلا و مقبولیت همگانی آن، بشر نخستین تمدن‌های خود را برپایه طلا بنیان نهاده است. نخستین پول و وسیله مبادله کالاها طلا بوده است. بسیاری از تغییرات سیاسی، جنگ‌ها و کشورگشایی‌ها به علت دستیابی به طلا بوده است.

چرا که طلا یکی از پایه‌های قدرت بوده و امروز نیز است. طلا وسیله فخرفروشی پادشاهان و ثروتمندی کشور آنان بوده است.

این تاثیر را می‌توان از مشرق زمین گاهواره تمدن یعنی از بین‌النهرین تا عمق سرزمین مصر و چین مشاهده کرد.

امروز نیز همان قواعد با کمی تغییر و مدرنیزاسیون در وال‌استریت ادامه دارد؛ جایی که روزانه این فلز گرانبها تاثیر آنی خود را براقتصاد جهانی و قیمت تمام کالاها برجای می‌گذارد.