اسرار بدن

محافظت از مجاری تنفسی

همراه هوایی که تنفس می‌کنیم، مواد شیمیایی و مضر شامل ذرات گرد و غبار، دود، کپک، قارچ‌ها، باکتری‌ها، ویروس‌ها و مواد آلاینده نیز وارد مجاری تنفسی می‌شود. اما یکی از ویژگی‌های دستگاه تنفس این است که به روش‌های مختلفی در برابر ذرات و آلاینده‌هایی که در جریان هوا وجود دارد از بدن محافظت می‌کند و به این ترتیب تنها ذراتی که قطر آنها به اندازه 3 تا 5 میکرون است، می‌تواند از مجاری تنفسی عبور کرده و خود را به ریه‌ها برساند.

کد خبر: ۴۷۸۲۴۱

پیش از این‌که هر ذره آلاینده‌ای بتواند خود را به ریه‌ها برساند، باید از دهان و از مسیرهای هوایی عبور کند. در سطح دیواره مسیر‌های هوایی و مجاری تنفسی و همچنین مجرای بینی، موهای بسیار ریز و ظریفی به نام تاژک و همچنین مخاطی وجود دارد که همچون یک پوشش محافظ مسیرهای تنفسی را می‌پوشاند. تاژک‌ها مانند ماهیچه‌هایی عمل می‌کند و موجب می‌شود مخاط ترشح‌شده در امتداد دیواره مسیرهای هوایی حرکت کند. برای این‌که سلول‌های تاژک بتواند مایع مخاطی را در مسیر مجرای تنفسی به حرکت درآورد، در هر دقیقه 1000 بار ضربان دارد . آنها می‌توانند ذرات مزاحم ورودی به مجاری تنفسی را به دام انداخته و هوای تمیزتر را راهی ریه‌ها کنند. در نهایت ذرات آلاینده‌ای که در لایه مخاطی مجرای ورودی هوا به دام افتاده است به قسمت انتهای دهان منتقل شده و وارد دستگاه گوارش می‌شود. شیره گوارشی معده نیز این ذرات زیان‌آور و مضر را از بین می‌برد. در حقیقت لایه مخاطی همچون یک محافظ میان دستگاه تنفس و ذرات آلاینده موجود در هوای ورودی به مجرای تنفسی عمل می‌کند. حتی اگر این مهمانان ناخوانده به هر طریقی خود را به ریه‌ها برسانند هم هیچ جای نگرانی نیست، زیرا فاگوسیت‌ها یا سلول‌هایی که ذرات خارجی یا عوامل بیماریزا در بدن را بلعیده و نابود می‌کنند از دستگاه تنفس در برابر نفوذ عوامل خارجی محافظت می‌کنند.

فاگوسیت‌ها که در واقع نوعی گلبول سفید خونی هستند، ذرات زیان‌آور و آلاینده ـ هرچند بسیار کوچک و میکروسکوپی که داخل حفرات بسیار ریزمخفی شده‌اند ـ را تعقیب کرده و سپس آنها را هدف قرار می‌دهند. در مواردی که تهدید جدی‌‌تری در میان باشد و ورود عوامل‌ بیماریزا با پیامدهایی مانند ابتلا به عفونت میکروبی یا ویروسی همراه باشد، گروه دیگری از گلبول‌های سفید به نام نوتروفیل در بدن آزاد می‌شود که می‌تواند ذرات بیماریزایی که وارد ریه‌ها شده است را از بین ببرد.