حمایت از نوآوری در گرداب کاغذبازی

در سند چشم‌انداز توسعه کشور نیز به‌صراحت ذکر شده است که تا پایان سال 1404، کشور ایران باید حرف اول و آخر علم و فناوری را در منطقه بزند؛ هدف والایی که اگر در جریان اختصاص بودجه به شرکت‌های دانش‌بنیان و حمایت از مخترعان تحقق نیابد، رسیدن به اهداف سند تا 14 سال دیگر، اغراقی بیش نخواهد بود.

شاید به همین منظور، هر سال شاهدیم جشنواره‌های خوارزمی ، جوان خوارزمی، فارابی، شیخ‌بهایی و... به‌منظور نمایش دستاوردهای خلاقانه اهالی علوم در کشور برگزار می‌شود؛ اما باید ارگان و نهادی وجود داشته باشد که از این طرح‌های مبتکرانه حمایت کند، زیرا به گفته کارشناسان، اگر اختراعی به مرحله تولید و تجاری شدن نرسد، بود و نبودش فرقی به حال توسعه و آبادانی نمی‌کند.

براساس گفته‌های مسوولان معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری، امسال 30 هزار میلیارد ریال از منابع صندوق ارزی کشور برای تاسیس صندوق نوآوری و شکوفایی درنظر گرفته شده که این صندوق قرار است از شرکت‌های دانش‌بنیان و طرح‌های علمی نوآورانه برای بهبود وضعیت اقتصادی حمایت کند.

مطابق قانون، شرکت دانش‌بنیان، شرکت یا موسسه خصوصی یا تعاونی است که به‌منظور هم‌افزایی علم و ثروت، توسعه اقتصاد دانش‌محور، ‌تحقق اهداف علمی و اقتصادی (شامل گسترش و کاربرد اختراع و نوآوری) و تجاری‌سازی نتایج تحقیق و توسعه (شامل طراحی و تولید کالا و خدمات) در حوزه فناوری‌های برتر و با ارزش افزوده فراوان بویژه در تولید نرم‌افزارهای مربوط تشکیل می‌شود.

محمد مهدی‌نژادنوری، ‌معاون پژوهش و فناوری وزیر علوم نیز درباره تاثیر صندوق نوآوری و شکوفایی در رشد فضای علمی و اقتصادی کشور به «جام‌جم» می‌گوید: «برای حمایت از کسب و کار دانش‌بنیان در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی و حمایت از پارک‌های علم و فناوری کشور، قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان و تجاری‌سازی نوآوری و اختراعات تهیه شده و سیر مراحل قانونی‌اش نیز توسط دولت و مجلس طی شده است.»

مهدی‌نژاد به تاثیر این صندوق در حمایت از مخترعان و رشد دادن به تولیدات علمی کشور اشاره کرده و می‌افزاید: «سرمایه این صندوق سه هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده که این سرمایه به‌صورت سالانه در اختیار صندوق قرار می‌گیرد؛ آن ‌دسته از اکتشافات و اختراعات و فعالیت‌های دانش‌بنیان محققان کشور که در پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد شکل می‌گیرد، می‌توانند از مزایای این صندوق استفاده کنند.»

وی با بیان این که هم‌اکنون حلقه واسط جریان ایده تا بازار در کشور ما، پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد است، درخصوص لزوم تجاری‌سازی اختراعات نیز تاکید می‌کند: «براساس مفاد برنامه پنجم توسعه، حتی اعضای هیات علمی دانشگاه با موافقت هیات امنای دانشگاه‌ها می‌توانند شرکت‌های دانش‌بنیان صددرصد خصوصی تاسیس کنند و این یعنی کمک قانونی برای بحث تجاری‌سازی اختراعات در کشور.»

وی اضافه می‌کند: شما ببینید در حال حاضر بستر تجاری‌سازی نوآوری‌ها با وجود پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد در کشور مهیا شده است؛ ما در حال حاضر در 25 استان کشور، 30 پارک علم و فناوری فعال و حدود 130 مرکز رشد واحدهای فناور داریم.

همچنین هم‌اکنون حدود 2700 شرکت دانش‌بنیان متشکل از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی و عمدتا اعضای هیات علمی فعال است و حدود 19 هزار فناور نیز در این شرکت‌های دانش‌بنیان فعالیت می‌کنند اما براساس برنامه پنجم توسعه باید این شرکت‌های دانش‌بنیان حداقل به 10 هزار شرکت افزایش یابد.

امسال هم چون سال گذشته، اعتبار صندوق نوآوری و شکوفایی در ردیف بودجه کشور پیش‌بینی شده است و سه هزار میلیارد تومان برای آن اختصاص داده‌اند اما تاسیس خود صندوق در پیچ و خم‌های اداری گرفتار است.

معاون پژوهش و فناوری وزیر علوم نیز در این باره با بیان این که اجرای قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، در بوروکراسی کارهای اجرایی مانده است، تصریح می‌کند: «قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، ‌آذر سال 1389 به تصویب مجلس رسیده و رییس‌جمهور نیز آن را ابلاغ کرده است. در قانون پیش‌بینی شده بود که دبیرخانه شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری، اساسنامه و آیین‌نامه صندوق نوآوری و شکوفایی را حداکثر تا شش ماه تهیه کند و به تصویب هیات وزیران برسد که این کار در کمتر از سه ماه انجام شد و حتی در قالب بودجه سال 90 نیز 5 هزار میلیارد تومان برای اعتبار صندوق پیش‌بینی شد، اما اساسنامه صندوق در این سال به تصویب نرسید که امیدواریم امسال دیگر این قانون اجرا شود.»

به بیان دیگر، در حالی که کسب و کار دانش ‌بنیان به‌طور مستقیم بر آینده اقتصادی کشور تاثیر می‌گذارد، اما به گفته معاون وزیر علوم، هنوز پس از قریب به دو سال، قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان به مرحله اجرا نرسیده است.

در حال حاضر وضعیت به‌گونه‌ای است که ما برای حمایت از مخترعان و تجاری‌سازی اختراعات در کشور، قانون حمایتی داریم، حتی ردیف اعتبار پیش‌بینی شده هم داریم، اما هنوز عامل اجرایی این حمایت‌های قانونی یعنی صندوق نوآوری، وجود خارجی ندارد!