طنز و دغدغه‌های اجتماعی

لذا همان سال پخش اولیه مجموعه طنز «دارا و ندار»، بیش از خود سریال و بحث‌های کیفی پیرامون آن، نام مسعود ده‌نمکی در مقام کارگردان آن کنجکاوبرانگیز و جنجالی بود. این، هم به عنوان یک حسن برای مسعود ده‌نمکی به حساب می‌آید و هم یک معضل. هم می‌تواند به جذب مخاطب و نیز افزایش بیشتر توجهات به آثار او کمک کند و هم توجهات را از اصل و متن آثار او به سمت حواشی و جنجال‌های کاذب بکشاند و مانع درک بیشتر آثار و هدف او شود. البته این سریال تنها اثر اوست که به نسبت آثار دیگرش از جنجال و حواشی کمتری برخوردار بود و توانست در فضای آرام‌تری آن هم در نوروز با مخاطبانش ارتباط برقرار کند.

پس از پایان پخش مجدد سریال «طلاق در وقت اضافه»، نوبت به پخش این سریال رسید تا مجدد فرصت حضور کنار مخاطبان را پیدا کند. این سریال هر روز به جز تعطیلات از شبکه 5 سیما و پس از اذان ظهر روی آنتن می‌رود. مدتی است این بخش تلویزیونی جای خود را میان مخاطبان باز کرده است و توانسته با بازپخش سریال‌های تلویزیونی یاد و خاطره آنها را برای مخاطبان زنده کند یا فرصتی را برای کسانی که در پخش اولیه آنها از دیدن‌شان بازمانده‌اند، فراهم کند.

سریال دارا و ندار مجموعه‌ طنزی 14 قسمتی است که برای نوروز 1389 تهیه و تولید و از شبکه 5 سیما و از مراکز استان‌ها و شبکه جام‌جم نیز پخش شد. دارا و ندار اولین تجربه تلویزیونی مسعود ده‌نمکی است و سیدامیر پروین‌حسینی نیز تهیه‌کنندگی این سریال را به عهده داشته که از او آثاری چون «غیرمحرمانه» و «لطفا دور نزنیم» و فیلم سینمایی «اخلاقتو خوب کن» را به یاد می‌آوریم. امیر کریمی در مقام مدیر تصویربرداری، فاطمه رزاقی در مقام منشی صحنه و محسن توکلی نیز با مسوولیت تدوین در این سریال حضور داشته‌اند.

سریال از نظر بازی نیز از بازیگران صاحب‌نام و مشهور فراوانی بهره می‌برد. فتحعلی اویسی، رضا رویگری، علیرضا خمسه، شهره لرستانی، سام درخشانی، مرجانه گلچین، بهنوش بختیاری، نگار فروزنده، سیدجواد هاشمی، نفیسه روشن، سحر ولدبیگی، مریم کاویانی، رضا بنفشه‌خواه، رامین راستاد، یوسف صیادی و فرهاد بشارتی تنها بخشی از بازیگران این مجموعه تلویزیونی به شمار می‌آیند. همان‌طور که از فهرست پیداست هرکدام از این بازیگران به تنهایی می‌توانند بازیگر اصلی یک مجموعه یا یک فیلم سینمایی باشند که همه آنها در یک مجموعه تلویزیونی کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.

سریال با محور قرار دادن یک موقعیت، داستان خود را آغاز می‌کند و این از نقاط قوت سریال و متن آن است. یک شخصیت ثروتمند و رها از بسیاری دغدغه‌های مردم بنا به دلایلی در وسط چند خانواده از طبقه ضعیف جامعه قرار می‌گیرد. این قرار گرفتن در یک موقعیت نابسامان، هم به لحاظ کمیک ایجاد کشمکش‌های خنده‌دار و جذابی می‌کند و هم به لحاظ مضمونی و محتوایی تضادی را به وجود می‌آورد که پتانسیل بیان بسیاری از مسائل اجتماعی را دارد. البته این به معنای آن نیست که سریال یک کمدی موقعیت است. سریال با این موقعیت کار خود را آغاز می‌کند و به پایان می‌رساند؛ اما بار اصلی طنز در میانه آن به دوش دیالوگ‌ها و بداهه‌پردازی‌های خود بازیگرهاست که با توجه به مدیوم اثر که تلویزیون است و نیز علاقه مخاطبان تلویزیونی تمهید نسبتا درستی به حساب می‌آید.

اما انتقادی که می‌توان به آن وارد کرد این است که سریال بازهم همان زاویه دید تکراری و کلیشه‌ای را نسبت به طبقات مختلف جامعه و انسان‌ها دارد. ثروتمند ناراحت، فقیر خوشحال، پولدار بی‌دین و ایمان و فقیر صاحب کمالات و اخلاق. البته شاید در دنیای حقیقی در خیلی از موارد (و نه در همه موارد) اینها صحت داشته باشد، اما در دنیای سینما و تلویزیون به دلیل ذات هنری و فرهنگی‌ای که دارد باید به این اختلافات بیش از یک کلیشه نگاه شود. چه خوب می‌شد کارگردان با از بین بردن این مرزهایی که همیشه در آثار ما وجود دارد نگاهی منطقی‌تر به طبقات مختلف جامعه ‌داشت و این تضادهای طبقاتی که هیچ‌کس منکر وجودشان نیست را به نحوی هنرمندانه‌تر و غیرکلیشه‌ای‌تر بیان می‌کرد. به گونه‌ای که از این مرزبندی‌ها رها و با عدالت بیشتری به ترسیم طبقات اجتماعی می‌پرداخت.

اما در کل سریال دارا و ندار به عنوان یک سریال نوروزی مفرح و خنده‌دار که دغدغه‌های اجتماعی و اقتصادی قابل احترام و باارزشی را در خود جای داده قابل تقدیر است و تماشای مجدد آن نیز خالی از لطف نیست.