شوق زیارت در شب

حافظ از انسانی سخن می‌گوید که با دو ویژگی خواب آلودگی (غفلت) و شراب آلودگی (گناهکاری) عجین شده است و اتفاقا قهرمان فیلم شب نیز متهمی است که با همین دو ویژگی‌اش به مخاطب معرفی می‌شود.

شب بر خلاف جریان متداول فیلم‌های دینی یک انسان برگزیده و متعالی را در مرکز ثقل داستانش قرار نمی‌دهد، بلکه سراغ یک آدم کاملا معمولی می‌رود.

انسانی که بشدت زمینی و قابل باور است، این امکان را می‌یابد تا در یک لحظه حس درونی‌اش را نسبت به امام مهربانی‌ها نشان دهد.

آنچه بر تمام لحظات فیلم سایه افکنده، حس شور و شوقی است که یک مجرم برای زیارت از خود نشان می‌دهد.

این هیجان زیارت بیش از همه در لحظه‌ای که مجرم (با بازی عزت‌الله انتظامی) در زائر سرا چشمش به گنبد طلایی حرم می‌افتد، نمایان می‌شود. این گونه است که شوق رسیدن به حرم، تعلیق کمرنگ فیلم را رقم می‌زند.

در فیلم شب خبری از تحول‌های ناگهانی فیلم‌های دینی نیست. اصلا قرار نیست قهرمان داستان به آدم دیگری تبدیل شود.

قهرمان در پایان فیلم همان آدمی است که در ابتدا می‌شناختیمش؛ نه مقصدش تغییر کرده و نه جرمش پاک شده است، فقط آرزوی قلبی‌اش برآورده شده و توانسته با حضور در صحن حرم برای لحظه‌ای به آرامش برسد.

تحول او در این حد است که در یک لحظه پس از درک رحمت الهی دلش می‌گیرد و اشکش جاری می‌شود.

وجه مشترک دو فیلم شب و هر شب تنهایی این است که در هر دو دست تقدیر قهرمان را به شهر مقدس مشهد می‌کشاند.

در اولی مجرمی که عازم زندان است به ناچار باید یک شب را در مشهد بماند و در دومی عطیه (با بازی لیلا حاتمی) به اصرار شوهرش به مشهد می‌آید.

در هر دو فیلم رسول صدرعاملی دست به یک کلیشه شکنی می‌زند و پای ستاره‌ها را به فیلم‌های دینی و معنوی باز می‌کند. عادت کرده‌ایم که در فیلم‌های دینی بیشتر نابازیگران یا بازیگران کمتر شناخته شده را ببینیم.

در این رابطه می‌توان فیلم‌های رنگ خدا، بچه‌های آسمان، تولد یک پروانه و زیر نور ماه را مثال زد که بازیگران اصلی‌شان در دایره ستاره‌ها قرار نمی‌گرفتند.

در فیلم شب نمایندگان سه نسل از بازیگران سینمای ایران گرد هم آمده‌اند و ضیافتی دیدنی را برپا کرده‌اند.

امین حیایی و عزت‌الله انتظامی به عنوان دو بازیگر از نسل جدید و قدیم بده بستان‌های خوبی با هم دارند.

زنده‌یاد خسرو شکیبایی نیز در یکی از آخرین نقش‌آفرینی‌هایش با تنی رنجور مقابل دوربین رفته، اما با تمام توان بازی کرده و کم‌فروشی نکرده است.

احسان رحیم‌زاده -‌‌ رادیو و تلویزیون