حال فرض کنیم مردی در یک حادثه رانندگی فوت میکند و یک پسر، یک دختر و پدر و همسرش ورثه او هستند. در این حالت، سهم پدر یکششم و سهم همسر یکهشتم است و مازاد ترکه باید بین فرزندان (پسر دو برابر دختر) تقسیم شود. اکنون این سوال مطرح است که آیا همسر میتواند برای مطالبه مهریهاش از دیه متوفی برداشت کند؟ برای پاسخ به این پرسش باید دید که آیا دیه جزو ترکه (اموال به جامانده از متوفی) به حساب میآید یا نه؟ اگر دیه را جزو اموال به جا مانده از متوفی به حساب آوریم، یعنی دیه را در حکم مال مقتول بدانیم، پس از پرداخت بدهیهای متوفی مابقی دیه را ورثه مانند سایر اموال به ارث میبرند و چون مهریه زن نیز به عهده شوهرش بوده و جزو دیون او به شمار میرود و اصولا دین ممتاز به حساب میآید، با فوت زوج، همسرش میتواند دیه را که در حکم ماترک است، بابت مهر خود قبل از تقسیم آن بین وراث به عنوان سهمالارث توقیف کند. اما اگر دیه را خسارت ناشی از جرم تلقی کنیم، از آنجا که زیان به ورثه مقتول وارد شده و نه به متوفی پس به دارایی متوفی چیزی اضافه نمیشود تا جز ماترک او محسوب شود که بر این اساس، همسر متوفی نیز نمیتواند آن را توقیف کند. در حال حاضر عقیده غالب همان نظر اول است یعنی دیه در حکم مال متوفی و جزو ترکه او محسوب میشود و طلبکاران متوفی از جمله همسرش میتوانند آن را توقیف و طلب خود را از آن وصول کنند.
چند پرسش
زوجه یا هر طلبکار دیگر چگونه میتواند دیه را به نفع خود توقیف کند؟
زوجه در زمره ورثه محسوب میشود و برای دریافت سهمالارث خود از دیه باید به واحد اجرای احکام دادسرایی که حکم دیه را اجرا میکند، مراجعه کند، اما برای مطالبه مهریهاش باید به دادگاه حقوقی مراجعه و دادخواست ارائه کند و اگر قصد توقیف دیه را دارد، باید درخواست تامین خواسته نیز ارائه دهد. در صورتی که مهریه زوج، وجه رایج باشد، این مبلغ به نرخ روز محاسبه میشود.
چنانچه مبلغ دیه کمتر از مهریه باشد، آیا زوجه میتواند برای مطالبه بقیه مبلغ به ورثه دیگر متوفی مراجعه کند؟
اگر سایر وراث ترکه را بپذیرند، در صورت کافی نبودن دارایی به جا مانده از متوفی، آنها مسوول پرداخت مازاد به زوجه هستند.
معاونت آموزش و تحقیقات قوهقضاییه
محمدرضا مهدوی در گفتوگو با جام جم آنلاین
«جامجم» در گفتوگو با معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی بررسی کرد