تکرار تجربه بودجه 90

آیا قرار است ماجرای 86 روزه بودجه سال جاری تکرار شود؟ آیا قرار است مجلس نهم به هشتمین لایحه بودجه دولت دهم رسیدگی کند؟ نمایندگان جدید و بودجه جدید؟ اینها پرسش‌هایی است که بهارستان‌نشینان این روزها از خود می‌پرسند یا در جواب پاسخ سوالات رسانه‌ها می‌گویند.

این یک واقعیت است که کسی از پاستور خبر ندارد و هیچ‌کس به درستی نمی‌گوید یا نمی‌داند لایحه سرنوشت‌ساز بودجه 91 چه زمانی به مجلس ارسال خواهد شد.

با این حال هم دولت و هم مجلس به روشنی می‌دانند که زمان و وقت چقدر تنگ است و ضمنا چقدر حساس. انتخابات مجلس جدید 12 اسفند برگزار می‌شود و مجلس کمتر از یک‌ماه مانده به آن یعنی از 22 بهمن رسما به تعطیلات پرکار رایزنی و رقابت انتخاباتی خواهد رفت.

گذشته از روزهای بهمن که پر از تعطیلات گوناگون بویژه تعطیلات روزهای میانی هفته است، همین حالا نیز زمان برای بررسی لایحه بودجه 91 رو به تمام‌شدن است.

امروز که این گزارش منتشر می‌شود، 20 دی‌ است. یعنی دولت تا همین امروز 35 روز از تاریخ قانونی تسلیم بودجه‌های سنواتی که 15 آذر هر سال است،‌ تاخیر دارد.

این تاخیرها اصولا در ادبیات بودجه‌نویسی ایران چیز عجیب و تازه‌ای نیست و نگاهی به روند 10 سال گذشته نشان می‌دهد دولت دست‌کم بین 30 تا 50 روز در ارسال لوایح بودجه به مجلس تاخیر داشته است، اما تاخیر امسال چیزی فراتر از یک تاخیر معمولی است.

حتی چیزی فراتر از تبعات دیر ابلاغ شدن بودجه و تصویب دو یا سه‌دوازدهم ‌برای بودجه و موکول شدن آن مثلا به فروردین و اردیبهشت 91 است.

بودجه 91 از چندین جهت بودجه حساسی است و لذا بررسی آن در مجلس نیز باید با حساسیت و دقت انجام شود و روشن است. سال 91 نیز سال حساسی است.

در پیش بودن اجرای مرحله دوم هدفمندی یارانه‌ها، اجرای محورهای بعدی طرح تحول اقتصادی نظیر اصلاح نظام بانکی و مالیاتی، وضعیت خاص کشور از نظر قیمت و فروش نفت و ارز، وضعیت تولیدکنندگان، وضعیت واردات کالا و تاثیر آن بر نرخ تورم و رشد تولید ناخالص داخلی به علاوه مسائل تحریم‌های بین‌المللی که کشور خواه ناخواه با آن مواجه است، همه و همه از سال 91 ، سال حساسی ساخته است.

از این‌رو، بودجه 91 که برنامه اجرایی یک چنین حساسیت‌هایی است نیز باید با دقت تدوین شود. چگونگی تعیین درآمد ناشی از رشد احتمالی قیمت حامل‌های انرژی، چگونگی افزایش قیمت این حامل‌ها به طوری که به مصرف‌کننده و تولیدکننده فشار وارد نیاورد، چگونگی پرداخت یارانه نقدی، تعیین سهم تولیدکنندگان از درآمد ناشی از هدفمندی یارانه‌ها، تعیین تعرفه‌های وارداتی با توجه به چالش‌های تغییر مداوم قیمت ارز، تعیین خود قیمت ارز در بودجه، تدوین احتمالی بودجه سایه و غیره بخشی از این حساسیت‌هاست که بحث و بررسی کافی تبصره‌های هریک از این موارد در لایحه بودجه 91 و رسیدن به جمع‌بندی که عاقلانه و جامع‌الشرایط و تامین‌کننده منافع حداکثری تمام بازیگران کشور باشد، زمان کافی می‌خواهد. اما این زمان هم‌اکنون موجود است؟

جعفر قادری، نماینده شیراز و عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس به خبرنگار ما می‌گوید: خیر. زمان کافی برای بررسی بودجه در اختیار مجلس نیست و با این اوصاف بررسی بودجه 91 را باید به مجلس بعدی سپرد که در این صورت کار به اواخر خرداد 91 موکول می‌شود، یعنی حدود یک ماه دیرتر از تاریخ ابلاغ بودجه 90.

وی افزود: شما نگاه کنید ما تا 22 بهمن که زمان کار مجلس تا انتخابات است، از امروز فقط 32 روز زمان داریم. تازه این 32 روز همه‌اش کاری نیست، تعطیلات زیادی در بین آن هست، اما اگر همین مهلت را در نظر بگیریم، باز هم مهلت بررسی بودجه حتی در کمیسیون‌ها و کمیسیون تلفیق نیز وجود ندارد.

وی اظهار کرد: از 13 اسفند به بعد هم فقط 17 روز کاری وجود دارد. اما آن روزها برای مجلس که انتخابات را از سر گذرانده چندان با بهره‌وری کارشناسی همراه نخواهد بود. چراکه مثلا ممکن است نماینده‌ای که برای دور بعدی انتخاب نشده چندان علاقه‌ای به پیگیری بحث‌ها نداشته باشد. این مسائل در همه دوره‌های مجلس وجود داشته و دولت‌ها نیز از آن آگاهند. لذا برای این که بودجه تصویبی از قوام و پختگی لازم برخوردار باشد دولت‌ها در سالی که دوره مجالس رو به اتمام بود، زودتر از موعد بودجه را به مجلس می‌فرستادند.

وی افزود: اما متاسفانه امسال کار برعکس شده و ما در مجلس از کمترین زمان لازم برای بررسی بودجه برخورداریم. حتی به طور غیررسمی نیز رایزنی صورت نگرفته که مثلا نمایندگان نظرات غیررسمی و استمزاجی خود درباره محتوای بودجه را به اطلاع دولت برسانند تا مثلا این‌گونه در روند تصویب بودجه در مجلس تصریح شود. دولت فعلا سکوت کرده و آنچه ما می‌دانیم بیشتر از آنچه شما می‌دانید، نیست.

قادری گفت: ما از اوایل آبان به راه‌های گوناگون به دولت اعلام کردیم که امسال، سال خاصی برای کشور است و نباید دغدغه بررسی بودجه را بر سایر دغدغه‌های موجود اضافه کرد. دولت هم وعده داد که بودجه را در موعد قانونی ذکرشده در ماده 216 آیین‌نامه داخلی مجلس ارسال کند و جالب اینجاست که آنها نیز بارها صراحتا چنین وعده‌ای را دادند، اما نمی‌دانیم چرا تاکنون عملی نشده است.

دولت از نیمه آبان، وعده‌های مختلفی برای ارسال بموقع بودجه 91 به مجلس را داد. به عنوان مثال در اواخر آبان، معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهور اعلام کرد که دولت بررسی کلیات لایحه بودجه 91 را آغاز کرده و دیگر مهلت دستگاه‌های اجرایی برای ارسال پیشنهادات بودجه‌ای به این معاونت به پایان رسیده است. این معاونت همچنین اعلام کرد روش بودجه‌نویسی دچار تغییر و تحول شده است.

داور منظور، معاون برنامه‌ریزی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور در این راستا از جایگزین‌شدن نظام جدیدی به جای نظام فعلی چانه‌زنی خبر داد. بر این اساس بسته‌های عملیاتی خاص هر دستگاه تدوین شده و دستگاه‌ها باید بودجه خود را در قالب این بسته‌ها دریافت و بخشی از آن را نیز تامین کنند.

به عبارت بهتر دیگر مذاکره مایل به چانه‌زنی برای دریافت هر چه بیشتر بودجه در کار نخواهد بود. کمی بعد در اواخر آذر مجتبی ثمره هاشمی، دستیار ویژه رئیس‌جمهور اعلام کرد بودجه 91 تا یک هفته دیگر به مجلس خواهد رفت، اما ظاهرا این یک هفته هنوز فرانرسیده است.

جالب اینجاست که هفته گذشته محمدرضا رحیمی، معاون اول رییس‌جمهور در پاسخ به سوال فارس درباره زمان تسلیم بودجه 91 به مجلس با گفتن جواب یک کلمه‌ای «نمی‌دانم» فعلا خیال همه را راحت کرده است تا مجلس، کارشناسان و بازیگران اقتصاد ایران چشم به اخبار رسمی بدوزند که چه زمانی که احتمالا غیرمنتظره نیز خواهد بود، لایحه بودجه 91 به مجلس خواهد رفت.

در میان لوایح بودجه سنواتی بودجه 90 یک استثنا بود. چرا که رکورد بیشترین تاخیر در تسلیم این لایحه با 86 روز هنوز هم در اختیار این قانون است.

بودجه 90 تنها بودجه‌ای است که بررسی آن در همان سال اجرایش انجام شد و باعث تجربه تمدید 2 ساله قانون بودجه سال قبل آن ـ 89 ـ گردید.

با این اوصاف بودجه 90 حساسیت بودجه 91 را نداشت و این نکته‌ای است که این روزها همگان به دولت تذکر می‌دهند.

موسی‌الرضا ثروتی، نماینده بجنورد و عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس در این باره به خبرنگار ما گفت: شاید دولت چندان به نظرات مجلس در تغییر بودجه قائل نباشد و نظرات خود را کارشناسی‌تر و اجرایی‌تر بداند. لذا ایجاد تاخیر بیشتر در ارسال بودجه و ایجاد محدودیت زمانی برای مجلس از این جهت نیز شاید برایش مهم نباشد.

وی افزود: البته ما در این زمینه عمدی نمی‌بینیم، اما نظرات و تغییرات مجلس لوایح بودجه را پخته و کارشناسی‌تر خواهد کرد و معتقدم دیدگاه دولت باید به این مسیر تغییر یابد که قوای مجریه و مقننه، دو بال برای تامین هر چه بیشتر و بهتر منافع ملی هستند و این که یک بال بخواهد به تنهایی همه بار را بردوش بکشد، راه به جای خوبی نخواهد برد.

وی تصریح کرد: شاید تاخیر در ارسال بودجه، مجلس را از بررسی کارشناسی آن محروم کند، اما این محرومیت در نهایت به ضرر مردم و کشور تمام می‌شود.

چون توان کارشناسی مجلس در بودجه لحاظ نمی‌شود و آن را از حالت پختگی و همه‌جانبه‌نگری خارج خواهد کرد لذا توصیه من به دولت این است که نگاهش را به بررسی‌های کارشناسی و حتی تغییرات عمده مجلس در لوایح بودجه تغییر داده و با روی باز پذیرای آن شود. چرا که هدف مجلس چیزی جز تامین منافع مردم و کشور نیست.

وی افزود: لذا باید بودجه 91 که از جهات مختلف بودجه حساسی است هر چه سریع‌تر و همین امروز و فردا به مجلس بیاید و بیش از این اجازه داده نشود تاخیر آن بالا برود.

قطعا دو بال بیش از یک بال به حرکت رو به جلوی کشور کمک خواهد کرد و این واقعیتی است که دست‌کم در ارسال بودجه‌های سنواتی نادیده گرفته شده است.

سید علی دوستی موسوی - گروه اقتصاد