2 نگاه به یک طرح

ماه‌های اخیر نیز به دلایل مختلف از جمله بن‌بست خودساخته گروه 5+1 در مذاکرات، تحولات پیش‌بینی نشده کشورهای منطقه و بحران‌های اقتصادی و بعضا اجتماعی در کشورهای غربی خصوصا بعضی اعضای گروه 5+1 مانند آمریکا و انگلیس موجب شد یک بار دیگر موضوع هسته‌ای ایران به حاشیه برود، هر چند فعالیت‌های هسته‌ای کشورمان طبق برنامه برنامه پیش رفته و در حال اجراست.

در همین حال، روسیه با طرح موسوم به گام به گام که بر اساس قرائن موجود با دیگر اعضای گروه 1+5 خصوصاً آمریکا هماهنگ شده است، تلاش می‌کند ابتکار عمل موضوع هسته‌ای ایران را در دست خود بگیرد و یک بار دیگر در قامت یک کشور تأثیرگذار در معادلات بین‌المللی ظاهر شود.

ارائه رسمی طرح گام به گام در سفر اخیر صالحی وزیر امور خارجه کشورمان به مسکو از سوی لاوروف، در کنار سفر اخیر نیکلای پاتروشف دبیر شورای امنیت فدراسیون روسیه به ایران و طرح ارائه بسته‌ای متنوع شامل مسائل دوجانبه، منطقه‌ای، بین‌المللی و هسته‌ای نشان می‌دهد رویکرد جدید مسکو به ایران در حال تغییر است.

تغییری که اگر چه با توجه به سوابق روس‌ها نباید کاملاً خوش‌بینانه ارزیابی شود در عین حال نمی‌توان به راحتی از کنار آن عبور کرد.

بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، سال‌ها طول کشید تا عنوان «جنگ سرد جدید» دوباره مبنای برخی تحلیل‌ها در معادلات بین روسیه و آمریکا قرار گیرد.

استراتژی ملی آمریکا توسط بوش پدر در آوریل 91 (زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی) طی یک نطق رادیویی این گونه به جهانیان اعلام شد: «جهان به این نتیجه رسیده که نه نظام چند قطبی و نه نظام دو قطبی، بلکه تنها نظام تک قطبی است که می‌تواند صلح و امنیت جهان را تضمین کند و اینک ایالات متحده آمریکا به دلیل قدرت اقتصادی و نظامی بی‌رقیب، بیش از هر کشور دیگری استحقاق رهبری نظام تک قطبی را دارد.»

و پوتین در سال 2007 به صراحت اعلام کرد: «ما طرفدار جهان چندقطبی هستیم و خود من طرفدار این ایده هستم و با یکجانبه‌گرایی مخالفم. آمریکا نمی‌تواند جهان را تک‌قطبی اداره کند...» و البته طی 16 سال فاصله ادعای رهبری جهان توسط دولتمردان آمریکا و مخالفت پوتین، این جمهوری اسلامی ایران بود که با شجاعت و پایداری در مقابل یکه تازی آمریکا ایستادگی کرد.

از منظری خوش‌بینانه توأم با واقع‌بینی، رویکرد جدید روسیه به ایران در این مقطع زمانی و از جمله ارائه طرح گام به گام در موضوع هسته‌ای می‌تواند محصول گزاره‌های زیر باشد.اداره یک قطبی جهان توسط ایالات متحده آمریکا، ادعایی است واهی که امروز بیش از هر زمان روشن و آشکار شده است.

تحولات منطقه شمال آفریقا و غرب آسیا (خاورمیانه) حاکی از آن است که غرب و خصوصاً آمریکا نمی‌تواند حتی موقعیت خود را در حد دوران جنگ سرد، حفظ کند.مشکلات روزافزون دنیای غرب در حوزه اقتصاد و بحرانهای اجتماعی، آینده تاریکی در برابر آنها ترسیم کرده است.

تحولات در کشورهای منطقه ناشی از امواج بیداری اسلامی است.جمهوری اسلامی ایران کانون الهام‌بخش بیداری اسلامی است.فشارها، تهدیدات و تحریم‌ها نمی‌تواند جمهوری اسلامی ایران را از پیگیری اهدافش باز دارد.

موضوع هسته‌ای ایران، رویکرد نظامی ندارد و صرفاً در چارچوب گفت‌وگوهای دیپلماتیک قابل حل و فصل است.گزاره‌های فوق، بعضا با صراحت و بعضا تلویحا توسط مقامات روس بیان شده و بعضی هم ناگفته در ذهن دولتمردان روس وجود دارد.

در یک نگاه بدبینانه روسیه ممکن است همچون گذشته بخواهد با کارت ایران در مقابل آمریکا بازی کند ولی باید بداند و می‌داند که:

1) جمهوری اسلامی ایران در این همکاری خسارتی نخواهد دید، چرا که اهدافش را طبق برنامه دنبال خواهد کرد و مادامی که از نتیجه بخش بودن اقداماتش مطمئن نشود، گامی برداشته نخواهد شد.

2) این نگاه به ایران، همواره مانع تعاملات راهبردی بین دو کشور بوده و در صورت تکرار این مانع جدی‌تر از قبل ادامه پیدا خواهد کرد.

3) چنین نگاهی به ایران، جریان‌های سیاسی مخالف همکاری ایران با روسیه را در داخل ایران تقویت خواهد کرد و این خسارت دیگر روسیه برای همکاری‌های بعدی با ایران خواهد بود.

4)در این صورت روسیه نشان خواهد داد به ‌رغم ژستی که گرفته همچون رقبای غربی‌اش از درک واقعیت‌ها ناتوان است.

بنابراین قدم به قدم طرح «گام به گام» روسیه را دنبال می‌کنیم تا ببینیم کدام یک از این دو نگاه غالب خواهد شد.

مهدی فضائلی