میراث فرهنگی در کشاکش سیاست

اولین سخنان روح‌الله احمدزاده، استاندار جوان شیراز پس از مراسم معارفه در سمت ریاست سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری این بود که او با اتوبوسی پر از همکارانش به تهران نیامده است تا مدیرانی جدید را به ساختار تخصصی میراث فرهنگی و گردشگری تزریق کند؛ هر چند اولین انتصاب او با معرفی معاون این سازمان در امور گردشگری که از همراهان سیاسی وی در استانداری شیراز بود، کلید خورد .هر چند به اعتقاد ناظران طبیعی است که رئیس سیاسی یک سازمان فرهنگی، آدم‌های سیاسی را به عنوان همکار برای خود برگزیند.

رئیس فعلی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری دارای مدرک کارشناسی ارشد پیوسته مدیریت از دانشگاه امام صادق(ع) است.

او تا قبل از این، مشاور وزیر کشور، رئیس مرکز مطالعات، تحقیقات و آموزش این وزارتخانه، نماینده وزیر کشور در هیات امنای دانشگاه علوم انتظامی، رئیس کمیته راهبردی آموزش و رئیس شورای پژوهشی وزارت کشور بوده است.

خود احمدزاده در یکی از معدود سخنرانی‌هایش، مهم‌ترین دلیل حضورش در این سمت و آشنایی‌اش با این حوزه را آن دانست که او استاندار منطقه‌ای بوده است که گردشگر زیادی دارد.

اما تکیه زدن احمدزاده بر صندلی ریاست سازمان میراث فرهنگی، ‌نخستین نمونه از این دست در این سازمان نیست؛ چرا که حمید بقایی، رئیس پیشین این سازمان نیز که ابتدا به عنوان قائم‌مقام مشایی در این عرصه مشغول شد، هیچ سابقه کاری در این حوزه نداشت.

البته اسفندیار رحیم‌مشایی رئیس اسبق این سازمان نیز وضعیتی مشابه داشت. او نیز از زمره مدیران سیاسی به شمار می‌آمد که حضورش در این سازمان با حاشیه‌های زیادی همراه بود؛ حاشیه‌هایی که گهگاه باعث ضربه خوردن مفهوم میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی می‌شد.

با این حال خطاست فکر کنیم این ماجرا تنها محدود به دولت احمدی‌نژاد بوده است، چنین انتخابی در دولت هشتم نیز رخ داد؛ وقتی که حسین مرعشی ریاست این سازمان را به عهده گرفت.

در تمام سال‌های پس از شکل‌گیری سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، حضور چهره‌های سیاسی در راس آن باعث شده است تا منتقدان، رفتارهای سیاسی این مدیران را ملاک ارزیابی قرار دهند و در نقد آنان، به این حوزه مهم فرهنگی نیز خواسته یا ناخواسته آسیب وارد سازند. البته این موضوع تنها در محدوده حوزه ریاست سازمان باقی نمی‌ماند و شامل معاونت‌هایش نیز می‌شود.

حامد دهقانان که اکنون به عنوان معاون گردشگری این سازمان انتخاب شده است نیز تا قبل از این سمت به عنوان معاون سیاسی امنیتی استاندار فارس مشغول به خدمت بوده است.

البته پیش از این، شهباز یزدانی این سمت را عهده‌دار بود؛ شخصی که اطلاعات زیادی در مورد سوابق فرهنگی او نیز نمی‌توان پیدا کرد. علیرضا عامری، رضا موسوی و محمدشریف ملک‌زاده هم که هر یک مدتی سکان گردشگری کشور را به دست گرفتند، دقیقا چنین وضعیتی داشتند و از بیرون بدنه تخصصی سازمان و همراه با رئیسان جدید به آن راه یافتند.

چندی پیش، تهمینه دانیالی، معاون صنایع دستی این سازمان در دوره حمید بقایی، از سوی احمدزاده برکنار شد تا اسفندیار حیدری‌پور به جای وی بر این صندلی بنشیند.

در حالی که از سوابق کاری و مدیریتی حیدری‌پور اطلاع زیادی در دست نیست، اما در مورد دانیالی می‌توان گفت که کارنامه کاری و پژوهشی او تنها در عرصه‌های اجتماعی و علم جغرافیا خلاصه می‌شود.

قبل از دانیالی هم حسین هاتفی فارمد این سمت را برعهده داشت. از او نیز اطلاعات زیادی در مورد فعالیت‌های فرهنگی وجود ندارد و اکنون نیز مسوولیت برخی پروژه‌های اقتصادی را به عهده گرفته است.

در حالی که برخی از رسانه‌ها و کارشناسان از مشکلی به نام حضور مدیران سیاسی در عرصه ورزش گله می‌کنند، اما شاید حوزه میراث فرهنگی و گردشگری، روی عرصه ورزشی را در این مورد سفید کرده باشد. در همین ارتباط می‌توان به سابقه مدیریتی موزه ملی اشاره کرد.

موزه ملی هر کشور، قلب تپنده هویت و سابقه تاریخی آن سرزمین به شمار می‌رود که نیازمند حضور متخصص‌ترین افراد در این حوزه است.

آزاده اردکانی، آخرین مدیر موزه ملی ایران است که البته جوان‌ترین کسی به شمار می‌آید که تاکنون بر این مسند تکیه زده است. انتخاب او در دوره ریاست حمید بقایی البته با واکنش‌های منفی زیادی از سوی کارشناسان روبه‌رو شد. او دارای لیسانس میکروبیولوژی است و به گفته منتقدان تنها شاید به این دلیل به این سمت منصوب شد که معلم زبان انگلیسی بقایی بود.

البته اردکانی تنها مدیر موزه‌ای نبود که باستان‌شناسی نخوانده و در این حوزه کار نکرده بود، زیرا محمدرضا مهراندیش که پیش از او این سمت را عهده‌دار بود نیز هیچ تخصصی در این رابطه نداشت.