پیش به سوی انرژی‌های نو

قرن بیست و یکم؛ قرن مرگ سوخت‌های فسیلی

انرژی‌های پاک شامل زمین گرمایی، باد، خورشید و هیدروژن هستند که بر اثر مصرف هیچ‌‌‌نوع آلودگی برای هوا، آب و خاک ایجاد نمی‌کنند و برخلاف سوخت‌های فسیلی که انواع گازهای سمی بخصوص گازکربنیک و مونوکسیدکربن، تولید و وارد جو زمین می‌کنند، هیچ نوع ماده آلوده‌کننده‌ای تولید نمی‌کنند. درواقع با صرف این انرژی‌ها با گرما، خشکسالی، سیل، طوفان، آلودگی هوا، آلودگی خاک و آب شدن یخ‌های قطبی مقابله کرده و به سرد شدن کره زمین و تثبیت آب و هوا و بارش دوباره برف کمک می‌کنیم.

منابع این انرژی‌ها باد، خورشید، گرمای داخلی زمین و آب هستند که تا زمانی که کره زمین پابرجا باشد، وجود خواهند داشت و تمام‌نشدنی و پایان‌ناپذیرند. برخلاف منابع نفت و گاز که محدودند و بزودی تمام می‌شوند، این انرژی‌ها در همه کره زمین پراکنده‌اند. در انحصار هیچ‌کس، هیچ گروه و هیچ کشوری نیستند و همه مردم در همه جای دنیا می‌توانند از این منابع استفاده کنند.

مولدهای خورشیدی

برای این مولد‌های خورشیدی، 2 کنتور نصب کرده و سپس آنها را به شبکه برق سراسری وصل می‌کنند. در صورتی که خانه موردنظر بیش از میزان تولید خود برق بخواهد، برق اضافی از شبکه سراسری تامین شده و صورتحساب آن برایش خواهد آمد و در صورتی که میزان مصرف آن خانه کمتر از برق تولید شده توسط سلول‌های خورشیدی باشد، برق اضافی وارد شبکه سراسری شده و صاحبخانه از دولت طلبکار می‌شود و در واقع برق به دولت می‌فروشد.

بسیاری از خانه‌ها بدین طریق یا مصرف برقشان مجانی تمام می‌شود و یا این‌که از فروش برق به دولت، صاحب درآمد نیز می‌شوند. روزبه‌روز علاوه بر دولت‌ها، شرکت‌های بزرگ نفتی نیز به این رقابت پیوسته و روزبه‌روز بر میزان سرمایه‌گذاری خود در این زمینه می‌افزایند. علاوه بر نیروگاه‌های خورشیدی قابل نصب روی خانه‌ها، انواع وسایل برقی که با خورشید کار می‌کنند نیز به بازار عرضه شده است. به طور مثال می‌توان از یخچال و فریزرهای خورشیدی، اجاق‌های خورشیدی و شارژرهای خورشیدی برای انواع وسایل مثل موبایل و باتری‌های قابل پر شدن ریش‌تراش و اسباب‌بازی‌های خورشیدی نام برد.

اجاق‌های خورشیدی بخصوص از این نظر بسیار مهمند که با هزینه بسیار اندک می‌توانند در تمامی مناطق روستایی و عشایری دورافتاده به کار گرفته شوند و مانع از نابودی جنگل‌ها و مراتع برای تامین چوب به منظور پخت و پز و جوش‌آوردن آب شوند. این اجاق‌ها به قدری ارزان و سبکند که مثلا هر چوپانی می‌تواند یکی از آنها را با خود حمل کرده و هرجا که بخواهد چای بخورد، به جای کندن بوته‌های گون و یا شکستن و نابودی درختان باقیمانده در کوه‌ها، اجاق را باز کرده و کتری سیاه خود را درون آن گذاشته و با آبجوش کتری، چای گوارایی را بدون هیچ‌گونه خسارت زیست‌محیطی درست کند.

انرژی زمین گرمایی

درون کره زمین، یک منبع گرمایی عظیم نهفته است. در مناطقی که چشمه‌های آب گرم چشمه‌های آب فشان گرم و همچنین در مناطق با فعالیت آتشفشانی این منبع گرمایی به سطح زمین نزدیک‌تر است و دقیقا در همین مناطق است که می‌توان از این گرما بهره‌برداری کرد. کشور ایسلند با آب و هوای قطبی خود که بادی بوده‌اند، می‌توانند تبدیل به تولیدکنندگان برق برای سراسر ایران شوند و این کار برای این مناطق محروم، درآمد کار و ثروت ایجاد می‌کند و بعلاوه اگر با احیای پوشش گیاهی این مناطق نیز بخصوص احیای جنگل‌های گز همراه باشد، به مهار توفان‌های وحشتناک شن و خاک نیز منجر خواهد شد.

انرژی خورشیدی

پس از باد این خورشید است که حرف دوم را می‌زند. سرعت گسترش انرژی خورشیدی پس از انرژی بادی با اندکی فاصله در مقام دوم قرار گرفته است. بسیاری از کشورها برای دسترسی به این منبع فراوان و تمام‌نشدنی و مجانی انرژی به رقابت برخاسته‌اند. حتی کشورهایی مثل انگلیس که به خاطر آب و هوای ابری و بارانی و مه‌آلود خود معروفند نیز از این انرژی غافل نبوده‌اند باز هم در پی گسترش این صنعت هستند.

حال در نظر بگیرید که کشور آفتاب‌خیز ما در صورتی که مدیریت بخش انرژی اصولی و آینده‌نگری داشت، این صنعت می‌توانست تا چه حد در تمام کشور بخصوص مناطق جنوبی و روستاها تا به حال گسترش یافته باشد. در فاصله سال‌های 1990 تا 2000 فروش سلول‌ها یا پیل‌های خورشیدی 20 درصد در سال افزایش داشت؛ در حالی که این میزان فقط در سال 2000 به 43‌‌درصد رسید.

3 تولیدکننده اصلی پیل‌های خورشیدی جهان عبارتند از ژاپن، ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا. درواقع انقلاب بزرگ انرژی آرام و بی‌صدا انجام گرفته است و اکنون شاهد این هستیم که پشت‌بام و بالکن‌ها و نمای ساختمان‌ها کم‌کم به نیروگاه خورشیدی برای تولید برق تبدیل می‌شود. مهم‌ترین و جالب‌ترین اختراع در این زمینه در ژاپن صورت گرفته که به جای نصب صفحات خورشیدی، ماده‌ای را برای پوشش بام استفاده کرده که خود به عنوان سلول‌های جذب انرژی خورشیدی عمل می‌کنند. متاسفانه خاورمیانه و کشور ما در یکی از این کانون‌های بحرانی گرما و خشکسالی قرار گرفته است.

خشک شدن بسیاری از تالاب‌ها، دریاچه‌ها، قنات‌ها، رودخانه‌ها، چاه‌های آب و چشمه‌ها را شاهد هستیم. به طور مثال دریاچه اسطوره‌ای هامون، بزرگ‌ترین دریاچه آب شیرین ایران 6‌‌‌‌سال است که خشکیده است.

همه ما تغییرات فصل‌ها، کاهش برف زمستان‌ها، گرمای بی‌سابقه و سیل‌های ویرانگر را در زندگی خود در مقایسه با نسل قبل شاهد هستیم. امروزه به اثبات رسیده است که این تغییرات آب و هوایی به دلیل استفاده از سوخت‌های فسیلی یعنی زغال‌سنگ، نفت، گازوئیل و بنزین است.

این مواد هنگام سوختن، ایجاد یکسری گازهای سمی می‌کنند که مهم‌ترین آن گازکربنیک است. این گازها وارد جو زمین شده و بر اثر پدیده گلخانه‌ای، مانع از خروج اشعه مادون قرمز خورشید به بیرون از جو زمین گشته، گرم‌شدن کره زمین و تغییرات مخرب آب و هوایی را موجب می‌شوند. سالانه حدود 6 میلیارد تن کربن وارد جو می‌شود که عمدتا مسوول آن 600 میلیون اتومبیل و هزاران نیروگاه زغال‌سنگی در جهان هستند.

به عقیده کارشناسان، مثلا منطقه سیستان با بادهای معروف 120 روزه و طوفان‌های شن و خاک مخرب خود که اکنون با نابودی دریاچه هامون، بسیار بر شدت آن افزوده شده و همچنین جنوب خراسان، بهترین محل برای نصب این توربین‌های بادی است تا بدین وسیله بخشی از انرژی مصرفی خود را تامین کنند.

در بعضی از کشورها از آب گرم و حرارت درونی زمین استفاده کرده و انرژی 85 درصد از ساختمان‌ها را تامین می‌کنند، علاوه بر تامین آب گرم می‌توان از این حرارت برای تولید برق استفاده کرد. نیکاراگوئه 28 درصد و فیلیپین 26درصد برق خود را از این راه تولید می‌کنند. کشور ما نیز با داشتن تعداد بسیاری چشمه آب گرم و مناطق آتشفشانی می‌تواند و باید در این راه سرمایه‌گذاری کند. امید است که کشور ما نیز هرچه زودتر به رقابت جهانی برای گسترش تولید برق از انرژی‌های تمیز بپردازد و بیش از این سوخت‌های فسیلی استفاده نشود.

آنها که قیمت ارزان سوخت‌های فسیلی را بهانه‌ای برای عدم گسترش سوخت‌های تمیز قرار می‌دهند، باید بدانند که قیمت سوخت‌های فسیلی مثل بنزین، نفت و گازوئیل در کشور ما قیمت واقعی آنها نیست؛ اولا به دلیل سوبسید بالایی که دولت برای آنها می‌پردازد، قیمت سوخت‌های فسیلی از قیمت بازار جهانی آنها بسیار کمتر است، مثلا در قیمت سوخت‌های فسیلی باید هزینه خسارت‌های این سوخت‌ها یعنی گرمای کره زمین و تمام عوارض مخرب آن مانند آلودگی هوا و خسارت‌های وارده به سلامت انسان‌ها منظور شود که در این صورت، قیمت آنها بسیار بیشتر از قیمت فعلی آنها خواهد بود و خواهیم یافت که چقدر سوخت‌های تمیز حتی با قیمت فعلی خود باصرفه‌ترند و به نفع بشر است که هرچه سریع‌تر سوخت‌های فسیلی را با آنها جایگزین کند.

مسعود ابوال‌شیخی