مرجان‌ها، معمار سلامت دریا

به بیان دیگر، آبسنگ‌ها بزرگ‌ترین تنوع گونه‌ای را بین اکوسیستم‌های دریایی شامل می‌شوند. از سوی دیگر صخره‌های مرجانی نیز در تهیه غذا و ایجاد پناهگاه برای ماهی‌ها و نرم‌تنان نقش دارند. همچنین آنها با جذب مقادیر زیادی از انرژی امواج از فرسایش سواحل جلوگیری می‌کنند.

با توجه به اهمیت این اکوسیستم دریایی، سازمان‌های بسیاری در دنیا به دنبال یافتن راهی هستند که بتوان ضمن حفظ این اکوسیستم‌ها، راهکارهای مناسبی را نیز در خصوص پیشگیری یا کاهش اثرات گرم‌شدن زمین روی آبسنگ‌های مرجانی ارائه کرد. در همین ارتباط دکتر تیمور امینی راد، کارشناس علمی‌ و پژوهشی مرکز تحقیقات شیلات چابهار موفق به اختراع دستگاهی به نام CORAL WATCH ROCKET شده که وسیله‌ای برای بررسی سریع و ایمن کلونی‌های مرجانی است. ما نیز به این بهانه پای صحبت‌های وی نشسته‌ایم.

اکوسیستم‌های مرجانی از چه روی حائز اهمیت هستند؟

صخره‌های مرجانی حدود‌600 هزار کیلومتر مربع یا 230 هزار مایل مربع یعنی 17درصد از سطح زمین و کمتر از یک‌درصد بستر دریاها را شامل می‌شوند. با این حال بسیار حیاتی هستند، زیرا صخره‌های مرجانی به عنوان موانع ساحلی عمل می‌کنند به طوری که اجتماعات ساحلی و جزایر را از توفان‌ها و فرسایش و آسیب امواج دریا‌ها محافظت می‌کنند.

صخره‌های مرجانی با جذب توریسم کمک زیادی به اقتصاد محلی کرده‌اند. چنانچه برآورد شده، یک مترمربع از صخره‌های مرجانی می‌تواند حدود 47هزار دلار به درآمد یک کشور کمک کند.

در عین حال آبسنگ‌های مرجانی زادگاه بیش از 25درصد گونه‌های دریایی و پناهگاه تقریبا 33درصد از گونه‌های ماهیان مشهور هستند.

جالب است بدانید، دانشمندان حدود 80 هزار گونه از صخره‌های مرجانی را شناسایی کرده‌اند، اما برخی از آنها اعتقاد دارند که صخره‌ها می‌توانند بیش از یک میلیون از گونه‌های مرجانی را شامل شوند. در واقع فراوانی حیات در این اکوسیستم‌ها به این معنی است که صخره‌ها به حفظ تنوع بیولوژیک کمک فراونی می‌کنند.

آبسنگ‌های مرجانی چه نقشی را در تامین سلامت محیط دریا به عهده دارند؟

این آبسنگ‌ها نیمی ‌از کلسیمی‌را که وارد اقیانوس‌ها می‌شود گرفته و به صورت کربنات کلسیم درمی‌آورند. از آنجا که هر اتم کلسیم برای ترکیب به یک مولکول 2 Co نیاز دارد این آبسنگ‌ها سالانه به 700 میلیارد کیلوگرم کربن نیاز دارند؛ لذا برای سلامت محیط دریا و کره زمین اهمیت دارند.

به واسطه همزیستی یک جلبک تک سلولی (Zooxanthellae)، ساختار آبسنگ‌های مرجانی به یک اجتماع تولیدکننده اولیه مبدل شده است که ترکیبات فعال بیولوژیک تولید شده به وسیله ارگانیسم‌های مستقر در این اجتماعات دارای خواص ضدباکتری و ضدویروسی هستند. این ترکیبات مهم ممکن است پایه تولید داروهایی که کاربرد پزشکی دارند، قرار گیرند.

می‌توان نتیجه گرفت که آبسنگ‌ها یکی از مهم‌ترین سازندگان خشکی‌ها و جزایر در مناطق گرمسیری هستند. آبسنگ‌های مرجانی باعث افزایش تنوع زیستی، ایجاد پناهگاه مطمئن برای سایر آبزیان، تولید اکسیژن و رونق بخشیدن به کسب و کار صیادان می‌شوند. یکی دیگر از وظایف این آبزیان با ارزش تبدیل بی‌وقفه دی‌اکسیدکربن به کربنات کلسیم است که تنها یک ساختار آهکی است و برای طبیعت نیز مضر نیست.

این اکوسیستم‌ها چه ارتباطی با پدیدهگرمشدن زمین دارند؟

در حال حاضر ریف بزرگ استرالیا به عنوان بزرگ‌ترین و با اهمیت‌ترین ریف مرجانی در دنیا محسوب می‌گردد. در صورتی که مشکلات آب و هوایی و دستکاری‌های انسانی افزایش یابد، این ریف به طور جدی در خطر قرار می‌گیرد و در این صورت به بحران گرم‌تر شدن کره زمین کمک بیشتری کرده‌ایم.

علت آن هم با توضیحاتی که پیشتر دادم واضح است. یعنی از آنجا که آبسنگ‌های مرجانی قادرند دی‌اکسیدکربن محلول در آب را جذب و طی یک روند شیمیایی بسیار ساده آن‌را به کربنات کلسیم تبدیل کند، می‌توانند کمک بسیار شایانی در کنترل و جذب گازهای گلخانه‌ای باشند که عامل اصلی گرم شدن کره زمین است.

عمدتا چه سازمان‌هایی مسوولیت بررسی سلامت اکوسیستم‌های مرجانی را به عهده دارند؟

سازمان‌ها و گروه‌های انتفاعی و غیرانتفاعی بسیار زیادی در دنیا درخصوص بررسی وضعیت سلامت مرجان‌ها مشغول فعالیتند. از این میان می‌توان به سازمان‌های PADI ، Project A. W. A. R. E ،Reef Base ،Reef Check وWatch Coral اشاره کرد.

به طور کلی این سازمان‌ها تقریبا به طور اخص در زمینه بررسی سلامت آبسنگ‌های مرجانی فعالیت دارند و در این راه از تمامی علاقه‌مندان، دانشجویان، محققان و... درخواست یاری و مساعدت دارند. زیرا موفقیت در این مسیر به دلیل گستردگی مناطق کمک همگانی را طلب می‌کند.

مسلما این سازمان‌ها هریک از روش‌های کنترلی و درمانی خاص خود برای بررسی وضعیت آبسنگ‌های مرجانی کمک می‌گیرند، با توجه به همکاری شما با سازمان CORAL WATCH از روشی که همین نام را به خود گرفته و انگیزه‌ای برای ساخت وسیله ابداعی شما بوده است، برایمان صحبت کنید؟

کورال واچ سازمانی است که توسط دانشگاه کوئینزلند استرالیا تاسیس شده است. این سازمان با انتخاب راه‌های ساده و کم‌هزینه به بررسی وضعیت سفیدشدگی و ارزیابی سلامت مرجان‌ها می‌پردازد که در این خصوص، ابزار آلات و نرم افزار‌هایی طراحی شده است که می‌توان با مختصر آموزش افراد و به کمک آنها بسادگی وضعیت سلامت یک ریف (کلونی مرجانی در یک منطقه) را ارزیابی و گزارش کرد. پس از آن اطلاعات جمع‌آوری شده توسط سایت اینترنتی بسرعت آنالیز شده و نتایج به صورت نمودار در اختیار محقق قرار خواهد گرفت. علاوه بر این استمرار بررسی‌ها در یک Reef یا منطقه، محققان را قادر خواهد ساخت که داده‌های دریافتی را با هم مقایسه کند و نتیجه‌گیری لازم را از منطقه مورد بررسی به دست آورد.

در این روش غواص می‌تواند جدول رنگی را در حین غواصی با دو نقطه از یک کلونی مرجانی مطابقت دهد. سپس اطلاعات را برای تجزیه و تحلیل وارد سایت کرده و نهایتا اطلاعات به صورت نمره رنگی برای کلونی مرجانی بیان می‌شود.

روش ارائه شده در راکت ابداعی از چه مزیت‌هایی نسبت به روش‌های قدیمی‌ برای بررسی وضعیت مرجان‌ها برخوردار است؟

پس از 2 سال کار با جدول کورال واچ دریافتم که با افزودن یک روش بررسی جدید به روش قبلی می‌توان اطلاعات بیشتر، دقیق‌تر و مطمئن‌تر را به دست آورد. لذا با استفاده از یک راکت تنیس و درجه‌بندی آن به 100 خانه مساوی به افکارم جامه عمل پوشاندم و با ساخت این وسیله روش CoralWatch Racket را برای این منظور ابداع کردم.

روش اخیر که به کمک یک راکت تنیس درجه‌بندی شده انجام می‌گیرد، قادر است علاوه بر تعیین ترکیبات بستر آب‌ها در یک منطقه، بسیار سریع‌تر و ایمن‌تر از روش‌های قبلی داده‌های مورد نیاز را تامین کند. به بیان دیگر می‌تواند درصد سفیدشدگی (سفید‌شدگی بیماری‌ای است که باعث ظهور توده‌های سفید کربنات کلسیم در کلونی‌های مرجانی می‌شود که در واقع پاسخ مرجان به تغییرات دما در یک مدت طولانی است)، شکستگی و هرگونه علائم غیر عادی نظیر علائم فیزیکی بیمارها را در یک کلونی، مرجانی تعیین کند. این وسیله دارای عملکرد بسیار بالایی برای تعیین ارزیابی‌های نیمه کیفی صخره‌های مرجانی در یک منطقه است.

بعلاوه استفاده از روش‌های دیگر احتمال آسیب رساندن به صخره‌های مرجانی به دلیل مطالعات و بررسی‌های تصادفی را افزایش می‌دهد، در صورتی‌که استفاده از روش کورال واچ راکت هیچ‌گونه آسیبی به مرجان‌ها نمی‌رساند.

پونه شیرازی