رمضان در خراسان

ماه مبارک رمضان ماه توبه، ماه محو گناهان، ماه سلام و اسلام است که مردم استان خراسان با امید بازگشت به خویشتن از راه پیروزی بر نفس و دوری از گناهان روزه‌شان را آغاز می کنند.

ماه مبارک رمضان در فرهنگ عامه ایرانیان جایگاه ویژه‌ای دارد و در تمامی شهرهای کشور از جمله شهرهای استان خراسان رضوی ماهی مقدس و ماه ضیافت الهی به شمار می‌رود.

در این میان خراسانی ها به لحاظ کثرت آداب و رسوم در زندگی روزمره، دارای فرهنگی بسیار غنی هستند.

این مردم به دلیل داشتن پیشینه فرهنگی بسیار قدیمی، تقریبا برای هر مناسبتی، مراسم خاصی دارند که یکی از این مناسبت ها ماه مبارک رمضان است.

فرا رسیدن این ماه باعث خوشحالی هر فرد خراسانی می شود.

در این ماه از مرد و زن و پیر و جوان با شور و شعفی بسیار از به جای آوردن فرایض، در تمامی مراسمی که ویژه این ماه برگزار می شود، شرکت می کنند.

از جمله آداب و رسوم و اعتقادات مردم در این ماه نذورات مختلفی است که مردم به آن توجه خاصی دارند، مردم استان برای برآورده شدن آرزوها و ارتباط معنوی در تقریبا یک تا سه روز آخر ماه شعبان را روزه می‌گیرند.

ختم قرآن

در این استان ماه مبارک‌ رمضان در اغلب‌ مساجد و تکایا و بسیاری‌ از خانه‌ها ختم‌ قرآن‌ برگزار می‌شود.

هر چند ختم‌ قرآن‌ تنها به‌ ماه رمضان اختصاص‌ ندارد و در تمام‌ ماههای‌ سال‌ برپا می‌شود، اما در ماه رمضان صفا و جلوه‌ای‌ دیگر دارد و مردها و زنها و بچه‌ها جداگانه‌ در مجالس‌ ختم‌ قرآن‌ شرکت‌ می‌کنند که‌ هر کدام‌ آداب و تشریفات‌ خاصی‌ دارد.

محل‌ برگزاری‌ ختم‌ قرآن‌ مردها، اغلب‌ در مساجد است‌. در بهار و تابستان‌ در صحن‌ یا پیشطاق‌ مسجد و در پاییز و زمستان‌ در شبستان‌، مجلس‌ قرآن‌ برپا می‌شود.

معمولاً بعد از نماز صبح‌ یا ظهر و یا عشا اغلب‌ آنهایی‌ که‌ در نماز جماعت‌ شرکت‌ می‌کنند دور تا دور شبستان‌، پشت‌ به‌ دیوار می‌نشینند و قرآنشان‌ را که‌ از خانه‌ آورده‌اند در دست‌ گرفته‌ و آماده‌ شرکت‌ در ختم‌ قرآن‌ می‌شوند.
آغازکننده‌ کسی‌ است‌ که‌ سمت‌ رهبری‌ گروه‌ را دارد و به‌ خاطر استادیش‌ در قرائت‌ قرآن‌ لقب‌ "قراء" دارد.

اگر ماه رمضان سی‌ روز باشد هر روز یک‌ جزء از قرآن‌ خوانده‌ می‌شود اما اگر ماه بیست‌ و نه‌ روز باشد، ده‌ روز آخر ماه هر روز چند آیه‌ بیشتر خوانده‌ می‌شود تا روز بیست‌ و نهم‌ که‌ جزء سی‌ام‌ هم‌ تمام‌ شود و یا اینکه‌ روزهای‌ بیست‌ و هشتم‌ و بیست‌ و نهم‌، یک‌ جزء و نیم‌ از قرآن‌ خوانده‌ می‌شود.

مشهدی‌ها معتقدند قرآنی‌ را که‌ در ماه رمضان آغاز می‌کنند باید حتماً تا آخر ماه تمام‌ کنند وگرنه‌ قرضدار می‌شوند.
از دیگر روش ها برای برآورده شدن حاجت، نذر ختم انعام است و برای این کار از کسانی که در قرائت قرآن تبحر دارند دعوت می‌کنند و به هنگام خواندن قرآن مقداری نمک، چند قرص نان و چند ظرف آب در سفره بزرگی می‌گذارند و در مجلس قرار می‌دهند.
پس از خواندن سوره انعام افراد با غذاهایی که در سفره قرار دارد روزه خود را باز می کنند و درادامه صاحب مجلس سفره افطار را پهن می‌کند.

نذورات مختلف

اغلب خراسانی ها برای برآورده شدن حاجات خود نذرورات متعددی می کنند که یکی از مرسوم ترین آنها نذر گوسفند، حبوبات، غلات و غیره برای امام رضا(ع) و مهمانسرای حضرت است.

حتی بعضی از افرادی که قدرت مالی نذر این موارد را ندارند نذز می کنند تا برای تهیه غذای حضرت در سفره خانه مشغول انجام کاری شوند از جمله پاک کردن برنج، سبزی، حبوبات و غیره تا از این طریق نذرشان را خدا قبول کند و با شفاعت امام رضا(ع) آن را برآورده سازد.

یکی دیگر از نذورات خراسانی ها در این ماه پهن کردن سفره های افطار برای مردم محل و نیازمندان است.

آنها در این سفره های افطار از خوردنی هایی مانند حلوا، ماغوت، شله زرد، پنیر و سبزی، شیربرنج، خرما و زولبیا و بامیه و از غذاهایی مانند آش، خورشت قیمه، مرغ استفاده می کنند.

پهن کردن سفره های افطاری نه تنها با حاجتی همراه است بلکه خود به معنای شکرگزاری از نعمات متعدد خداوند محسوب می شود.

یکی دیگر از نذورات رایج در بین مردم خراسان پختن آش، سوپ، تره حلوه و پخش کردن آن در بین همسایگان قبل از افطار و برای سر سفره افطاری همسایگان است.

برگزاری شب های قدر

قرار داشتن شب قدر و شب تعیین سرنوشت یکی از دلایل فضیلت ماه مبارک رمضان است.

مردم خراسان برای عزاداری از شب نوزدهم تا آخر ماه رمضان با برگزاری مراسم تعزیه خوانی و پهن کردن سفره های سحری و افطاری و عزاداری برای امام علی(ع) تلاش می کنند تا دین خود را ادا کنند.

برگزاری مراسم قرآن گرفتن در بالای سر در شب قدر و قرآن خوانی تا نیمه شب و درخواست عفو و بخشش گناهان از جمله مراسمی است که در حرم امام رضا(ع)، مساجدو حسینیه ها و برخی منازل برگزار می شود.

وداع با ماه مبارک رمضان

این مراسم معمولا از شب 27 ماه مبار رمضان برگزار می‌شود؛در این شب‌ها مداحان و مبلغان دینی ندای خوش‌ الوداع با رمضان، الوداع شهر نور و قرآن می خوانند و از این طریق با ماه رمضان وداع می‌کنند و برای ورود به ماه شوال و بزرگ‌ترین عید اسلامی آماده می‌شوند.

ماه رمضان تاثیرات خوبی بر رفتار و کردار شهروندان خراسانی دارد، به نحوی که تمام رفتارهای اجتماعی و شخصی افراد تحت الشعاع شعائر خاص این ماه قرار می گیرد.

پهن کردن سفره های افطار در محلات مختلف و نذر گوسفند و حبوبات و غیره در این ماه از دیگر سنت های خراسانی ها در ماه میهمانی خدا است.